Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
– Jol-kólik oqıǵalarynyń basym kópshiliginiń sebebi – júrgizýshiler men jaıaý júrginshilerdiń jol qozǵalysy erejelerin qasaqana buzýy. Máselen jaǵymsyz jaǵdaıdyń 99,9 paıyzy nemese 2 614 jol-kólik oqıǵasy júrgizýshilerdiń kinásinen oryn aldy. Árbir besinshi jol-kólik oqıǵasy manevr jasaý erejelerin saqtamaý saldarynan týyndaıdy. Jyl basynan beri osyndaı sebeppen 1 163 jol-kólik oqıǵasy tirkeldi. Al jyldamdyqty arttyrý saldarynan 395 jol-kólik oqıǵasy boldy. Taǵy bir sebep – jol qıylysynan ótý erejesiniń saqtalmaýy, osyndaı 567 jazataıym oqıǵa tirkeldi. Jyl basynan beri jol qozǵalysy erejelerin buzǵany úshin 952 622 jol qozǵalysyna qatysýshy ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy, – deıdi Almaty qalalyq PD Jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasynyń bastyǵy Erjan Uzabaev.
Shymkentte jyl basynan beri jábirlenýshilerge aýyr dene jaraqatyn salýmen jáne adam ólimimen aıaqtalǵan 123 jaıt tirkelgen. Osy oqıǵalar saldarynan 44 adam qaza taýyp, 80 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Osy tusta Shymkent polıseıleri adam ómirin aqshamen ólsheýge bolmaıtynyn, dese de, jol apaty saldarynan asyraýshysynan aıyrylǵan nemese aýyr dene jaraqatyn alǵan azamattarǵa saqtandyrý ótemaqysy tólenetinin eske salady. Jol-kólik oqıǵasynan zardap shekken, qaza tapqan, dene jaraqatyn alǵan jáne materıaldyq zalal keltirilgen tulǵalarǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń №446 zańynyń 24-babyna sáıkes saqtandyrý ótemaqysy tólenedi.
– Jábirlenýshi qaza tapqan kezde, ıaǵnı asyraýshysynan aıyrylyp, kámelet jasqa tolmaǵan balalary qalǵan kezde 2000 AEK, ıaǵnı 6 mln 360 myń teńge kóleminde qarjy tólenedi;
– Jol apaty saldarynan 1-toptaǵy múgedektikke shaldyqqan jaǵdaıda – 1600 AEK;
– 2-toptaǵy múgedektikke shaldyqsa – 1200 AEK;
– 3-toptaǵy múgedektikke shaldyqsa – 500 AEK;
– Jábirlenýshiniń múlkine materıaldyq shyǵyn keltirilse 600 AEK deıin ótemaqy tólenedi.
Aıtylǵan kómekti jábirlenýshiniń ózi nemese onyń ókili tikeleı saqtandyrý kompanııasyna jazbasha aryzben júginý arqyly alady. Qajetti aqparattardy tolyǵyraq saqtandyrý kompanııalarynan bilýge bolady.
Ishki ister mınıstrligi Ákimshilik polısııa komıteti tóraǵasynyń orynbasary Jandos Muratálıevtiń málimetinshe, jyl saıyn elimizde 13 myń jol-kólik oqıǵasy tirkeledi.
– Jalpy, sońǵy 5 jylda apattylyqtyń tómendeý dınamıkasy baıqalady. Bıyl 10 myńnan asa jol kólik oqıǵasy boldy. Osynyń saldarynan
1 716 adam qaza bolyp, 13 myńnan asa adam ártúrli dene jaraqatyn aldy. Negizgi sebep – kólik júrgizý tártibiniń tómendigi. Qazirgi kólik túrleriniń úlken jyldamdyqpen júrýge tehnıkalyq múmkindigi jetkilikti. Áıtse de, avtokólik birden toqtaı almaıtynyn umytpaý kerek. Jol-kólik oqıǵalarynda qaza tapqandar men jaralanǵandardyń tórtten bir bóligin jaıaý júrginshiler quraıdy. Joldaǵy qaýipsizdik jaıaý júrginshilerge de, júrgizýshilerge de baılanysty. Jol-kólik oqıǵasynyń týyndaýyna kósheni ruqsat etilmegen jerden kesip ótetin nemese baǵdarshamnyń qyzyl jaryǵy janyp turǵanda ótip ketetin jaıaý júrginshiler de kináli bolyp jatady. Atap aıtsaq, bıyl jaıaý júrginshilerdiń kinásinen 357 jol-kólik oqıǵasy bolyp, 77 adam qaza tapty, 293 adam jaraqat aldy, – deıdi J.Muratálıev.
Taǵy bir nazar aýdartatyn másele – kámeletke tolmaǵandardyń qatysýymen bolatyn jol-kólik oqıǵalary. Balalar – jol júrisine qatysýshylardyń eń osal sanattarynyń biri. Kóbine jol júrisi qaǵıdalaryn bilmeý nemese olarǵa nemquraıdy qaraý saldarynan joldyń boıynda oınap júrgen, belgilenbegen jerlerden kósheni kesip ótken balalar jol apatyna sebepshi bolyp jatady. Bıyl 9 aıda kámeletke tolmaǵandardyń qatysýymen bolǵan jol-kólik oqıǵalarynyń barlyq kórsetkishteri boıynsha ósimi baıqalady. Bul kezeńde balalardyń qatysýymen
2 378 jaǵymsyz jaǵdaı tirkelip, 181 bala qaza taýyp, 2 826 jasóspirim jaraqat aldy.
Eldegi jol-kólik oqıǵalary men jaraqat alǵandar boıynsha statıstıkanyń negizgi dınamıkasyn kóshelerdi qajetti jol ınfraqurylymmen jáne jol júrisin retteýdiń tehnıkalyq quraldarymen jabdyqtalǵan, qaýipsiz eldi mekender aıqyndaıdy.
– Joldardy jáne kóshe-jol jelisin tekserý turaqty túrde júrgiziledi. Olardyń nátıjeleri boıynsha apatty ýchaskelerdi joıý, sondaı-aq jol júrisin uıymdastyrýdyń qazirgi zamanǵy tehnıkalyq quraldaryn qoldanysqa engizý boıynsha olardyń ıelerine qatysty usynystar beriledi. Bıyl 29 myńǵa jýyq tekserý júrgizildi, anyqtalǵan kemshilikterdi joıý jóninde 29,6 myńnan astam uıǵarym berildi.Uıǵarylǵan talaptardy oryndamaǵany úshin 3 myńnan astam laýazymdy jáne zańdy tulǵalar ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.
Jol júrisin ıntellektýaldy baqylaý júıeleri belsendi damyp jatqanyn atap ótken jón. Joldarda jol erejelerin buzýdy tirkeıtin 17 myńnan asa avtomatty kamera ornatyldy, olar jyl basynan beri 2,7 mln. zań buzýshylyqty anyqtady. Mundaı júıelerdi engizý jol júrisine qatysýshylardyń tártibin arttyryp qana qoımaıdy, sonymen qatar apattylyq deńgeıiniń tómendeýine aıtarlyqtaı áser etedi, deıdi J.Muratálıev.
Osy jyldyń 11 shildesinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlar týraly» zańǵa qol qoıǵan bolatyn. Zań aǵymdaǵy jyldyń 9 qyrkúıeginde kúshine enedi. Oǵan sáıkes túzetýlermen kólik quralyn memlekettik nómirsiz qaıta basqarǵany úshin ákimshilik jaýapkershiliktiń jańa quramy engizildi (590-bap 2-1 B.), onda 20 AEK mólsherinde aıyppul túrinde óndirip alý nemese kólik quraldaryn basqarý quqyǵynan 1 jyl merzimge aıyrý kózdelgen. Buryn mundaı norma bolmaǵan edi. Buǵan qosa, kórineý jalǵan nemese jalǵan memlekettik nómirleri bar kólik quralyn basqarý úshin jaýapkershilik kúsheıtildi. Aıyppul túrindegi jaza alynyp tastaldy, endi atalǵan quqyq buzýshylyq úshin tek 1 jyl merzimge kólik quraldaryn basqarý quqyǵynan aıyrý jáne 5 táýlikke deıin ákimshilik qamaýǵa alý qoldanylmaq. Buǵan deıin 20 AEK mólsherinde aıyppul nemese 1 jyl merzimge basqarý quqyǵynan aıyrý qarastyrylǵan bolatyn.
Qazirgi ýaqytta Ishki ister mınıstrligi qala syrtyndaǵy trassalarda «ortasha jyldamdyqty» arttyrǵany úshin kólik quraldarynyń júrgizýshilerin jaýapkershilikke tartý múmkindigin kózdeıtin túzetýlerdi pysyqtap jatyr.
