Áleýmettik optımızm

Osy oraıda meniń kózime turǵyndardyń ál-aýqatyn baǵalaýǵa arnalǵan 2022 jyldyń qyrkúıek aıyndaǵy bir áleýmettik zertteýdiń nátıjeleri tústi. Onda Qazaq­stan­daǵy otba­sy­lardyń 54%-y óz turmystyq jaǵdaıyn «tabystaryn azyq-túlik pen kıim-keshekke jetedi, biraq uzaq merzim paıdalanatyn zattarǵa jetińkiremeıdi» dep baǵalap, kovıd indetine deıingi 2019 jylǵy 53% kórsetkishke qaıta oralǵandyǵy týraly málimetter keltirilipti (2021 jyly ol 31% bolǵan). Mundaı áleýmetik optımızmniń qaıdan paıda bolǵanyna sarapshylardyń ózderi tańǵalysyp, onyń sebebin túsingileri keledi.

Men bul máseleni Q.Toqaevtyń Memleket basshysy laýazymyna kiriskendigi jáne onyń jańa dáýir zaman talabyna saı tıimdi memleket qalyptastyrýǵa baǵyt alýymen tikeleı baılanystyra qarastyrar edim. О́ıtkeni Prezıdent Qazaqstannyń saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardyń jańa kezeńine aıaq basqandyǵyn málimdep, turaqty damý qaǵıdattaryn qoǵamdyq ómirge engizýdi maqsat tutty. Ol serpindi ekonomıka jáne myqty áleýmettik saıasatqa basymdyq berdi. Q.Toqaev halyqtyń ómir súrý deńgeıin eldegi saıası turaqtylyqtyń múddesi turǵysynan qaraı kele, onyń qaýipti túrde tómen jaǵdaıda turǵanyna kózin jetkizip, eldegi áleýmettik ahýal­dy burynǵydan beter ýshyqtyrmaı, onyń aldyn alý qajettigin jaqsy túsindi. Son­dyqtan tıimdi memlekettik basqarý men saıası júıeni transformasııalaýdy qolǵa alyp, Jańa, Ádiletti Qazaqstandy qurýdy memlekettiliktiń irgetasyn nyǵaıtýdyń kepiline aınaldyrýǵa bel baılap, memlekettik bıliktiń «kúshti Prezıdent – yqpaldy Par­lament – esep beretin Úkimet» formýlasyn usyndy. Al «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy onyń Joldaýlary men reformalaryna arqaý bolyp, kóptegen kúrdeli jáne ózekti máselege qozǵaý saldy. 

Prezıdent qıyndyqtar men qaýip-qater­lerdiń kútip turǵanyn da jurttan jasyr­ǵan emes, kerisinshe, kezdesetin qıyn­dyq­tyń barlyǵyn halqymen birge kórýge de, jaýapkershilikti óz moınyna alýǵa da, eliniń taǵdyryna qatysty batyl sheshim­der qa­byl­daýǵa da daıyn turyp, ózin taban­dy basshy retinde de kórsetti. Bol­mysy­nan halyqqa jaqyn tulǵa bolǵandyqtan, onyń kóp­qyrly jáne aýqymdy reformalary tur­ǵyndarǵa da túsinikti bola bastady. Saıası refor­malar batyl jáne túsinikti qadam­dar ja­saýǵa múmkindik berip, halyqtyń ál-aýqa­tyn arttyrý memlekettik saıasattyń negizine aı­na­lyp, áleýmettik shıelenisti báseńdetýge jáne jańa saıası úlgige kóshýge jol ashty. Aqı­­qatynda, bul reformalar – Qazaq­stan­­nyń jańa saıası dáýiriniń bastalǵanynyń dáleli.

Sondyqtan bolar, sarapshylar joǵarydaǵy naqty sharalardyń nátıjesinde qorǵaýdyń áleýmettik tetikteriniń iske qosylyp, qazaq­stan­dyqtardyń basym kópshiligi Prezıdenttiń bergen ýádelerin estidi degen qorytyndyǵa kelip otyr. Sonymen birge bul onyń óz ýádesine berik adam ekenine azamattardyń kózderiniń jete bastaǵandyǵyn kórsetse kerek. Máselen, referendýmnan keıin Konstıtýsııada jer jáne onyń qoınaýy halyq menshigi bolyp tabylady, onyń atynan memleket menshik quqyǵyn júzege asyrady degen bap paıda boldy. Q.Toqaev táýelsizdik tusynda oryn alyp, qordalanǵan burmalaýshylyqtardy ádilettilik, pragmatızm jáne aǵartýshylyq qundylyqtar negizinde túzetýge kirisip, el ishinde týyndap jatqan kóptegen túıtkildi máselelerdi sheshý baǵytynda naqty sharalardy bastady. Onyń saıası jáne ekonomıkalyq demonopolızasııa júrgizýdi qolǵa alýy men áleýmettik-ekonomıkalyq saıasaty halyq­tyń negizgi toptaryna túsinikti bolyp, óz tıimdi­ligin kórsete bastady. Bul basqarý júıesi­niń fılosofııasyn da túbegeıli jańar­typ, óki­letti bıliktiń tolyqqandy damýyn talap etti. Atalǵan úderis popýlıstik urandar­syz qo­ǵam­­dyq baqylaý ornatý arqyly ilgeri­le­tilip, syrtqy daǵdarystar jaǵdaıynda jasam­pazdyq kún tártibi belsendi túrde iske asyry­lyp, elde qoǵamdy toptastyrý prosesi júrip jatyr.

Sondyqtan bolar, azamattar belsendi túrde eldiń qoǵamdyq-saıası ómirine aralasyp, onyń nátıjelerin óz kózderimen kórip, sol qaıta qurýlarǵa keń kólemde áleýmettik qoldaý kórsetýge bet burýda. Oǵan Memleket basshysynyń aldaǵy Prezıdent saılaýynda elýge jýyq saıası partııa men qoǵamdyq uıymnan turatyn keń koalısııanyń qoldaýǵa nıet bildirgenin mysalǵa keltirgeni jetkilikti shyǵar. Endeshe, osynyń barlyǵy áleýmettik optımızmsiz múmkin bolmas edi. Bul úlken ıgilikti istiń basy bolyp, osy úderis úrdiske aınalsyn dep tileıik.