Tasymal qarqyny artyp, kedergi azaıady

Mańǵystaý óńiriniń tasymaldyq-ótkizgishtik qolaılylyǵy bul áleýetti qazirgiden de zor, aýqymdy deńgeıge kóterý múmkindigin týdyrady. Álemniń birqatar elderimen dıplomatııalyq qarym-qatynas ornatyp, áleýmettik-ekonomıkalyq turǵyda baılanysty nyǵaıtqan elimizdiń jol-kólik salasyndaǵy kókjıegi keńı túsetini anyq. Memleket basshysy N.Nazar­baevtyń ıdeıasy negizinde 20 jyl boıy pisip-jetilip, endi az kúnderden soń elordamyz Astanada tusaýy kesilgeli turǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq bizdiń elimizdiń kólik salasyn jańa baǵyttarmen baıytyp, tasy­mal­dyq áleýetin kótere túsedi dep oılaımyz. Ataýy aıtyp turǵandaı, bul – odaq­qa qatysýshy taraptardy taza eko­nomıkalyq turǵyda áriptes etetin, jahandaný ıiriminde ózara kúsh biriktire áreket etýdiń joly. Jýyrda Máskeý qalasynda re­seı­lik zııalylar men jastar aldynda dáris oqyǵan N.Nazarbaev «Odaq tujyrymdamasy bizdiń elderimizdiń barlyq azamattaryna birdeı jaqyn jáne túsinikti shyndyqqa negizdeledi. Ortaq tarıh, ózara ekonomıkalyq tar­tymdylyq, mádenıetterdiń tyǵyz ózara baılanysy men adamdar­dyń jaqyndasýǵa umtylysy biz­diń ha­lyq­tarymyzǵa kópqyrly mem­le­ketaralyq baılanystardyń jańa úlgisin qurýǵa múmkindik beredi», dep odaqqa bastama bolǵan ıdeıanyń mánin ashyp, odan ári onyń maqsat-mindetteri men keleshektegi baǵyt-baǵdary, mejesi týraly naqty aıtyp ótti. Qatysýshy memleketter táýel­sizdigine qaýip tóndirmeı, áleý­mettik-ekonomıkalyq, saýda já­ne gýmanıtarlyq, sondaı-aq shekara­lyq keden baǵytynda birtutas keńis­tik qurýdyń mán-maǵynasy egjeı-teg­jeıli ashylyp, taldaı túsin­dirildi. Qazaqstan, Reseı, Belarýs elderi negizin qurǵan eýrazııalyq keńistikte júzege asatyn ınnovasııalyq-teh­no­logııalyq qarqyndylyq baǵdar­lamasy, birlesken ǵylymı-zertteý klasterlerin qurý, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý qajettigin aıtqan N.Nazarbaev odaq keńistiginiń ozyq ınfraqurylym alańyna aınalýy tıis ekendigine toqtaldy. Ásirese, birlesken eýrazııalyq telekommýnıkasııalar júıesin qurý, Mınsk-Máskeý-Astana-Almaty baǵytynda temirjol magıstralin salý, Batysta Eýropaǵa, Shyǵysta Qytaıǵa shy­ǵa­ratyn barlyq qoldanystaǵy avto jáne temirjoldardy jańǵyrtý sııaq­ty jobalardy iske asyrý ıdeıasy  jol-kólik salasyna jańasha ekpin beretin jobalar bolmaq. Mańǵystaý oblysy teńiz arqyly Reseı, Iran, Ázerbaıjan jáne Tú­rik­menstan elderimen shektesedi. Qa­zirgi tańda bizdiń elimizdiń qaqpasy retinde Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda porty jańǵyrý ústinde. Júk tasymaldaý kólemi men júk túrlerin ulǵaıtýdy maqsat etken portta kiris kólemi jyl saıyn artyp keledi. Tranzıttik júk, eksporttyq-ımporttyq mýltımodeldik tasymal júıesindegi «jelilik ortalyq»  – Aqtaý halyqaralyq teńiz-saýda portynyń damýy óńirdegi temirjol salasynyń da jumys kólemin arttyra túsedi. О́ıtkeni, kemege tıeletin nemese túsiriletin júkterdi jetkizý temirjol tasymalynyń quzyrynda. Mańǵystaý túbeginiń qurlyqta Reseımen qarym-qatynasy Atyraý oblysy arqyly júzege asady. Sonyń ózinde bizde Reseı elimen taýar aınalymy tómendegen emes. Málimetterge júginsek, «Qazaqstan temir joly» UK» AQ fılıaly Mańǵystaý jol bólimshesinen  2014 jyldyń 1-toq­sa­nynda Reseı Federasııasyna bar­lyǵy 14649 tonna quraıtyn 304 vagon júk eksporttalǵan. Júkterdiń qu­ramy munaı ónimderi, qurama júk­ter, hımııalyq untaq pen hımııalyq tyńaıtqyshtar, kókónister men azyq-túlik taýarlary, metall buı­ym­dary, ónerkásip taýarlary men jabdyqtardan turady. Al Bela­rýs Respýblıkasymen ázirge aıta qalarlyqtaı tasymal túrleri qarqyn alyp turǵan joq. Eýrazııalyq eko­no­mı­kalyq odaq aıasynda bul elmen de aýqymdy baılanystar jolǵa qoıylýy bek múmkin. Odaq sheńberinde oǵan múshe mem­leketter arasyndaǵy temirjol qatynastaryn retteý, ortaq tarıf­tik saıasatty qalyptastyrý máse­le­leri sheshimin taýyp, Keden odaǵy elde­rindegi jol-kólik salasyna qatysty kelisimderdiń arnasy keńı túsetin bolady. Dál qazirgi tańda «Qazaqstan temir joly» UK» AQ fılıaly Mańǵystaý jol bólimshesi aldyna kólik tasymalyna qatysty qıyndyq týǵyzyp turǵan kúrdeli másele joq, áıtse de, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda keń kókjıekter, kólemdi jumystar men ekonomıkalyq nyǵaıý kútip turǵanyn túsinemiz. Ǵalym AITJANOV, «Qazaqstan temir joly» UK AQ» Mańǵystaý  oblystyq bólimshesi bastyǵynyń orynbasary. Mańǵystaý oblysy.