BEREKE BIRLIKTEN BASTALADY
«Joǵary oqý oryndarynyń eýropalyq standart reıtıngi» boıynsha qazaqstandyq 23 JOO-nyń ishinen joǵary baǵalanǵan 5 bilim ordasynyń biri – Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti bolǵany gazet oqyrmandaryna jaqsy belgili. Osy baǵytta keıingi jyldary júrgizilgen sanalýan jumystar jemisiniń arqasynda oqý úderisin aqparattandyrý, oqytý sapasyn baǵalaý sııaqty eýropalyq standarttar eskeriletin bul baıqaýda úzdikter qatarynan oryn alǵan bilim ordasynyń rektory, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, QR UǴA akademıgi Arystan ǴAZALIEVPEN bolǵan áńgime búgingi tańdaǵy kókeıkesti másele – ǵylym men bilim berý salasyndaǵy ıntegrasııalyq yqpaldastyqqa arnaldy.
– Arystan Máýlenuly, sońǵy kezde «ıntegrasııa ıgiligi» degen sóz tirkesi kózge jyly ushyrap, qulaqqa jaǵymdy estiledi. О́zen-kólderdiń qaınar bulaq kózinen bastaý alatyny sııaqty ózara yqpaldastyq ta áýeli ystyq yqylastan bastaý alatyny ańǵarylady. Osy turǵyda siz ne aıtar edińiz?
– Durys aıtasyz. Bir taraptyń ekinshi taraptyń jaqsylyǵy men jetistigin kóre bilýi, oń tájirıbesimen bólisýi, ózara beıil tanytyp, yqylas qoıýy – ózara yntymaqtasa jumys isteýdiń bastaýy. Bir sózben aıtqanda, yqylas túbi – yqpaldasý. Qazaqstannyń eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa úderisine qatysýy elimizdiń syrtqy saýda belsendiligin kúrt arttyrýmen qatar, halyq sharýashylyǵynyń jáne áleýmettik ınfraqurylymnyń barlyq salalaryna ıgi yqpalyn tıgizedi. Aıtalyq, ǵylym men bilim salasyndaǵy yqpaldasýdyń da eki jaqqa bereri mol.
Talaı úlken minberlerden aıtylyp kele jatqan bir aqıqat – Qazaqstan básekege qabiletti ekonomıka qurýǵa daıyn. Sóz joq, bul úshin bizdiń memleketimizdiń óziniń jeke saýda qatynastaryn damytý men aýqymdy turmys naryǵyn damytýǵa múmkindigi bolýy kerek. Sondyqtan, kórshiles memlekettermen ekonomıkalyq odaq qurý mańyzdy. Eýrazııalyq ıntegrasııa ulttyq ekonomıkany nyǵaıtady jáne álemdik arenadaǵy elimizdiń saıası bedelin arttyrady dep senimmen aıtýǵa bolady.
Kúni erteńder resmı túrde qurylǵaly otyrǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq Qazaqstanda, Reseıde, Belorýssııada ortaq ınvestısııalyq ahýal qalyptastyrýǵa múmkindik beredi. Ekonomıkalyq birigý bıznesti damytýǵa qolaıly jaǵdaılar týdyryp, óndiris kólemin arttyryp, jańa jumys oryndaryn ashýǵa, ǵylymdy qajet etetin óndiristerdiń beleń alýyna yqpal etedi. Ǵylym men óndiristiń ushtasýy arqyly jańa kókjıekter ashylyp, tyń mindetter alǵa qoıylady. Atap aıtqanda, ol qosymsha rynok kózderin izdestirý, básekege qabiletti sapaly ónim óndirýge umtylys, taǵy basqa ıgi maqsattardy kózdeıdi.
– Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýynda elimizdiń álemdegi eń damyǵan 30 eldiń qataryna kirý tujyrymamasynda aldaǵy jumystyń uzaq merzimdi basymdyqtary belgilengenin aıta kelip, sol sheshimin kútken basym baǵyttar qatarynda «Ǵylymı qamtymdy ekonomıka qurý – eń aldymen Qazaqstan ǵylymynyń áleýetin arttyrý», dep, atap kórsetken edi...
– Iá, Memleket basshysynyń osynaý tarıhı Joldaýynda bul baǵyt boıynsha venchýrlik qarjylandyrý, zııatkerlik menshikti qorǵaý, zertteýler men ınnovasııalardy qoldaý, sondaı-aq, ǵylymı ázirlemelerdi kommersııalandyrý jónindegi zańnamany jetildirgen jón ekendigi nusqalǵan. Úkimetke tıisti zań jobalary toptamasyn ázirlep, Parlamenttiń qaraýyna engizý tapsyrylǵan. Ǵylymdy qarjylandyrý kólemin birtindep arttyryp, ony damyǵan elderdiń kórsetkishterine jetkizý jóninde naqty jospar qajet ekendigi dittelgen.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamalary álemdik qoǵamdastyq tarapynan árkez úlken qoldaýǵa ıe bolyp keledi. Prezıdent halyqqa arnaǵan joldaýlarynda elimizdiń aldaǵy onjyldyqtaǵy ekonomıkalyq órleýin odan ári turlaýly etip, jańa maqsattarǵa jetý strategııasyn belgilep bergeni málim. Elimiz Reseımen jáne Belarýspen Birtutas ekonomıkalyq keńistik qalyptastyrdy, kúni erteń Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurýǵa bet alyp tur, TMD-nyń basqa memleketteriniń eýrazııalyq ıntegrasııaǵa qosylýǵa umtylysyn qoldaýǵa árkez ázir.
– Integrasııa sheńberinde QarMTÝ-dyń Reseıdiń jetekshi joǵary oqý oryndarymen halyqaralyq qyzmeti týraly aıtar áńgimeńizdiń aýqymy keń shyǵar?
– Álbette. Álgi «tańdy tańǵa uryp áńgime aıttynyń» keri bolar edi. О́ıtkeni, jahandaný qazirgi zamanǵy órkenıettiń jetekshi faktoryna aınaldy, sonyń yqpalymen álemde joǵary bilimdi damytý sapalyq jańa dáýirge – halyqaralyq ıntegrasııa dáýirine aıaq basty, ol óz kezeginde bilim berý salasyn ınternasıonaldandyrý saldary bolyp tabylady.
Ol ulttyq bilim berý júıeleriniń ózara jaqyndasýymen, ózara tolyqtyrýymen jáne ózara baılanystylyǵymen sıpattalady, bul Bolon úderisiniń maqsaty bolyp tabylatyn biryńǵaı bilim berý keńestigin qalyptastyrý negizinde jatyr.
Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıteti bilim jáne ǵylym salasyndaǵy 160 halyqaralyq kelisimshart sheńberinde Eýropanyń, AQSh-tyń jáne Azııanyń jetekshi joǵary oqý oryndarymen ózara árekettese otyryp halyqaralyq ǵylymı jáne bilim berý jobalaryna belsendi qatysady.
«Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha QarMTÝ-dan 142 stıpendıat álemniń jetekshi ýnıversıtetterinde oqýdan ótti.
Joo TEMPUS, Erasmus Mundus, Sınergııa, ShYU ýnıversıteti halyqaralyq bilim berý jobalaryna qatysady. ShYUÝ-da QarMTÝ EKSPO-2017-ni ótkizýge daıyndyq sheńberinde úlken mańyzy bar «Energetıka» jáne «Ekologııa» sııaqty ózekti baǵyttar boıynsha bazalyq JOO bolyp belgilendi.
Bul rette QarMTÝ dıstansııalyq tehnıkalyq bilim berýdiń Sınergııa halyqaralyq biregeı ǵylymı-bilim berý jobasynda «Avtomattandyrý jáne basqarý» baǵyty boıynsha Reseıdiń jáne Ýkraınanyń jetekshi joo-larymen birlese otyryp Qazaqstannan birden-bir qatysýshy bolyp tabylady. Joba «Festo» konserniniń (Avstrııa, Germanııa) qamqorlyǵymen iske asyrylýda.
Atalmysh joba boıynsha bilim berý konsorsıýmyna QarMTÝ, Máskeý energetıka ınstıtýty, sondaı-aq Sankt-Peterbýrg, Omby jáne Sevastopol tehnıkalyq ýnıversıtetteri kiredi.
Joba maqsaty – Internet arqyly avtomattandyrý jáne mehatronıka salasynda JOO-lardyń resýrstaryn jáne pedagogıkalyq ujymdaryn biriktirý jáne beınedáristerdi jáne beınekonferensııalardy uıymdastyrýdy qosa otyryp XXI ǵasyrdyń dıstansııalyq tehnıkalyq bilim berý tehnologııalaryn jasaý.
Atalmysh konsorsıým sheńberinde dıstansııalyq oqytýdy qoldaný oqý-zerthanalyq bazany jasaýǵa jáne osy bazanyń múmkindikterine baǵdarlanǵan biriktirilgen bilim berý tehnologııalaryn jasaýǵa jańa kózqarastardy talap etti.
Jobany iske asyrý sheńberinde «Siemens», «Mitsubishi», «Festo» konsernderiniń jalpy quny 35 mln. teńgeden astam oqý stendteri satyp alyndy jáne mehatronıka boıynsha biriktirilgen oqý zerthanasy jasaldy.
Internet arqyly JOO-lardyń mehatronıka jáne robototehnıka zerthanalarynyń biregeı oqý stendterine Sınergııa jobasyna qatysýshy barlyq ýnıversıtetterdiń paıdalanýshy-operatorlaryna (stýdentterine, magıstranttaryna, aspıranttaryna jáne ınjenerlerine) dıstansııalyq qoljetimdilik beriledi. Bekitilgen kestege sáıkes barlyq JOO-larda jobaǵa qatysýshylarda beınedárister jáne beınekonferensııalar túziminde sabaqtar ótkiziledi.
Sınergııa jobasy sheńberinde QarMTÝ-da jınaqtalǵan tájirıbe negizinde kómir shahtalarynyń kómir óndirýshi ýchaskelerinde elektrli tehnıkalyq keshenderdi tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etý jónindegi qaǵıdatty ınnovasııalyq vırtýaldyq júıesi qurylǵan. Oǵan ýchaskelerdi elektrmen jabdyqtaýdyń avtomattandyrylǵan esebi jáne ınjenerlik qyzmetterdiń quramyn daıarlaýdyń dıstansııalyq júıesi qosylǵan.
Sınergııa jobasy sheńberinde qoldanylatyn kúndizgi dıstansııalyq oqytý tehnologııalary tehnıkalyq beıindegi mamandardy daıarlaýdyń problemalyq-baǵdarlanǵan úlgisin iske asyrýdy qamtamasyz etedi jáne oqıtyndarǵa kásibı taldamalyq jáne logıkalyq oılaýyn damytýǵa, zertteýshilik jáne jobalaýshylyq epterdi darytýǵa múmkindik beredi.
– Sizderdiń tomskilik áriptesterińizben baılanystaryńyz óte tyǵyz bolsa kerek? Osy qalanyń aty atalǵanda esimizge birden 1896 jyly Sibirde birinshi ret ashylǵan Tehnıkalyq ınstıtýt (qazir Tomsk polıtehnıkalyq ýnıversıteti) jáne sonda oqyǵan halqymyzdyń birtýar uly, ǵulama ǵalym, Qazaqstan Ǵylym akademııasynyń tuńǵysh prezıdenti Qanysh Sátbaev esiminiń túsetini anyq.
– Iá, bıylǵy aqpan aıynyń aıaǵynda Qaraǵandy memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtetiniń quramynda 20-shaqty jetekshi ǵalymy bar ókildik delegasııasy Reseıdiń jetekshi JOO-larynyń biri – Tomsk polıtehnıkalyq ulttyq zertteý ýnıversıteti basshylyǵynyń shaqyrýy boıynsha Tomsk qalasyna baryp qaıtty. Jańa Qanysh aǵamyzdyń esimin aıttyńyz ǵoı. Osy jerde men bir ǵajaıyp tarıhı sabaqtastyqty, urpaqtar sabaqtastyǵyn ańǵaramyn. Kezinde Tomsk tehnıkalyq ınstıýtynda Qanysh Imantaıuly Sátbaev oqysa, bertinde Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtynda Nursultan Ábishuly Nazarbaev oqydy. Eki uly tulǵanyń biri HH ǵasyrdan, endi biri HHI ǵasyrdan ún qatysyp turǵandaı...
Endi negizgi saýalyńyzǵa jaýap bereıin. Eki dıplomdy bilim alýdyń jáne akademııalyq almasýdyń ózekti baǵdarlamalary sheńberinde QarMTÝ Tomsk polıtehnıkalyq ulttyq zertteý ýnıversıtetimen (TPUZÝ) tyǵyz yntymaqtasady. TPUZÝ Reseıdiń 15 kóshbastaýshy joo-larynyń quramyna endi, olar QS álemdik reıtınginiń TOP-100 úzdikteri legindegi oryndar úshin kúresetin bolady.
Joo-lar arasyndaǵy ózara árekettesýdiń jańa kezeńi sheńberinde birlesken ǵylymı jáne bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyrý jónindegi 2014 jylǵa arnalǵan is-sharalar jospary bekitildi. Birlesken ǵylymı-zertteýshilik jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq ázirlemelerdi oryndaý jáne geologııalyq barlaýdyń, energetıkanyń jáne nanotehnologııalardyń, ınnovasııalyq tehnologııalar salasyndaǵy, sondaı-aq eki dıplomdy jáne degdarly bilim alý baǵdarlamalary boıynsha mamandar daıarlaý, akademııalyq almasý, ǵylymı taǵylymdamalar, ǵylymı-pedagogıkalyq kadrlardyń biliktiligin kóterý salasyndaǵy shaǵyn engizbelik kásiporyndardy qurý jónindegi birqatar kelisimderge qol qoıyldy.
«Jasyl hımııa» atty ózekti ǵylymı baǵyt boıynsha tehnogendik shıkizatty qaıta uqsatý tehnologııalaryn birlese daıyndaý júrip jatyr, Ortalyq Qazaqstan jaǵdaılaryna beıimdelgen organıkalyq lastaýshy zattardyń búldirgishterin jasaý josparlanyp otyr.
Áriptes-JOO-lardyń stýdentter men magıstranttardyń akademııalyq jınaqylyǵyn damytý jónindegi birlesken qyzmeti jalǵastyrylady. Qazir TPUZÝ men QarMTÝ ǵylymı qamtymdy mamandyqtar boıynsha qosarly dıplom bere otyryp tórt bilim berý baǵdarlamasyn iske asyryp jatyr, aǵymdaǵy jyldyń qyrkúıeginen bastap olardyń sany 12-ge deıin ulǵaıady.
TPUZÝ bazasynda energetıkanyń, aspap jasaýdyń jáne materıaltanýdyń ózekti baǵyttary boıynsha QarMTÝ-dyń túlekteri jáne jas oqytýshylary qatarynan magıstranttar men aspıranttardy maqsatty túrde daıarlaý júrgizilip jatyr.
«TPUZÝ&Softline» oqý ortalyǵymen strategııalyq áriptestik kelisimi jasaldy, bul QarMTÝ qyzmetkerleriniń biliktiligin kóterýge jáne halyqaralyq sertıfıkattar alýyna múmkindik beredi.
TPUZÝ-men ǵylymı-bilim berý áriptestigi bizge basty mindetti barynsha tıimdi sheshýge – údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵdarlama jobalaryn iske asyrý úshin básekege qabiletti kadrlardy daıarlaýǵa múmkindik beredi.
Sonymen, Reseıdiń jetekshi tehnıkalyq joolarymen ózara árekettestiktiń joǵary deńgeıi jáne eleýli nátıjeleri QarMTÝ-ǵa qazirgi zamanǵy álemniń dúmpýlerine laıyqty túrde jaýap berýge jáne ınnovasııalyq ǵylymı jáne bilim berý jobalaryn birlese oryndaý negizinde jalpy bilim berý keńistigine birigýge múmkindik beretini aıdan anyq bolyp otyr.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken Sábıt BEKSEIIT.
QARAǴANDY.
