Festıvalge 155 el, 500 ýnıversıtettiń stýdentterin qosqanda bas-aıaǵy 500 myńnan astam kórermen qatysatynyn eskersek, Nobel Fest-tiń mıssııasy aıqyn ekenin ańǵaramyz. Keıingi jyldary festıavalǵa qatysýǵa nıetti jastardyń shoǵyry qalyptasqandaı. О́ıtkeni festıvalde jyl saıyn Nobel syılyǵynyń laýreattary, ǵylymı baǵytta Oskar syılyǵyna usynylǵan ǵalymdar jáne álemdegi tanymal ınnovatorlar dáris oqyp, ómirlik tájirıbede túıgenimen bólisedi. Bilgenin aıtyp shektelmeı, talapty jastarmen erkin formatta pikirlesedi. Festıvaldiń alǵashqy kúni spıkerler elordadaǵy Beıbitshilik jáne kelisim saraıynan Tashkent qalasyna telekópir rejiminde qosyldy. Sondaı-aq Lýganda, Bangladesh, О́zbekstan syndy birneshe eldiń azamattary festıvaldi tikeleı efırde tamashalaýǵa múmkindik aldy. Sonymen bilim-ǵylymnyń kókjıegin keńeıtýge úles qosqan tulǵalardyń basyn qosqan festıvalde áýeli Nobel Fest-tiń quryltaıshysy Maqsat Qurbenov festıvaldiń mıssııasy týraly aıtyp berdi.
– Meniń armanym bir qaraǵanda qarpaıym kóringenimen, ony úılesimdi uıymdastyrý asa mańyzdy dep bilemin. Bir sát ótkenge oralaıyqshy. Bizdiń balalyq shaǵymyzda qansha alǵa umtylyp, talpynsa da joly bolmaǵan dostarymyz bar edi ǵoı. Sol dostar, bálkim, aqyldy, talapty bolǵanmen bilimin arttyryp, ózin kórsetetin múmkindikke qoly jetpegen shyǵar. Oılanaıyqshy, bizde, kórshiles О́zbekstan, Ázerbaıjan, Pákistan jáne basqa da elderde álemdik deńgeıdegi bilimdi ıgerýge múmkindigi joq balalar qanshama? Mine, Nobel festıvaliniń mıssııasy – álemdik bilim men ǵylymdy barlyq elde qoljetimdi etý degen túıin osydan shyqty. Bizdi qoldap otyrǵan seriktesterge alǵys aıtamyn. О́ıtkeni biz osy mıssııany birlesip iske asyra alamyz. Qarap otyrsaq, nebári eki jylda memlekettiń qarjysynsyz Nobel festıvalin qurdyq. Oǵan 500 myń kórermen onlaın qatysady. Osy ýaqytqa deıin Nobel syılyǵynyń 18 laýreaty, 18 ǵylym salasynda Oskar syılyǵyn alǵandar shaqyryldy. Nátıje jaqsy. Kezekti festıvalde jastar kókeıge kóp nárse túıedi degen senimdemin, barshańyzǵa tabys tileımin, – dedi Maqsat Qurbenov.
Nobel syılyǵynyń laýreaty Rae Kvon Chýng Tashkenttegi Nobel Fest alańynda qoǵam men qorshaǵan orta, klımattyń ózgerýi jáne bilim-ǵylym týrasynda oı bólisti.
– Nobel fest – jastarǵa úlken olja. Sonyqtan sapaly bilim týraly aıtqym keledi. О́ıtkeni bilim arqyly órkenıet qalyptastyrýǵa bolady. Bilim jaıly aıtqanda biz buryn-sońdy qozǵamaǵan túrli kedergige tap bolamyz. Mysaly, bizge dástúrli bilimdi qoldaı otyryp, qazirgi ahýaldy ońdaımyz dep aıtý qıyn. Demek biz eskini umytyp, jańasha baǵytqa umtylýymyz qajet. Men uzaq jyl jasyl ekonomıkany jandandyrý baǵytynda eńbektenip kelemin, – degen ǵalymnyń jasyl ekonomıka týraly paıymy da kópti tánti etti.
Izinshe Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek ǵylym-bilimdi órkendetýge mınıstrlik erekshe den qoıyp otyrǵanyn jetkizdi.
– Festıvaldiń quryltaıshysy Maqsat Qurbenov barsha eldegi talapty jaqsartyp, jastardyń sapaly bilim alýyna múmkindik bergisi keledi. Bir jıynda Maqsat kil myqty spıkerler sóılep jatqanda táp-táýir leksııany tyńdaıtyn aýdıtorııa az ekenin aıtqan. Keıin sol ǵalymdardyń pikirin barshaǵa nasıhattaýdy oılastyrdy. Erkin formatta dáris ótkizý – zaman aǵymyna saı ózgeris der edim. Bir jaǵy bilim salasyndaǵy jańashyldyqtar men bilim sapasyn túsirip almaý kerek. Biz tyń jańalyqty oqýǵa, pikir qaldyrýǵa, aıtýǵa shebermiz. Biraq jańalyqty oılap tabýǵa, tolyqtyrýǵa kelgende aqsaımyz. Bizge mınıstrlikten bastap, professor, stýdentterge sheńberden shyǵýdy úırený kerek. О́ıtkeni tehnologııa dáýirine serpilis jasaý úshin bizge ónim oılap tabýdy meńgergen lázim. Bul – óte qıyn sharýa. Biz jaqsy dáris oqımyz, jazamyz, saýattymyz. Biraq bizdiń ǵalymdar jańashyldyqqa umtylýy qajet. Bilim salasyna ózgerister engizýdi kózdep otyrmyz. Sondyqtan qoǵamnyń qoldaýy qajet, – dedi mınıstr.
Bul kúni О́zbekstan jastar isi jónindegi agenttiginiń dırektory Alısher Sadýllaev turaqtylyqty saqtaı otyryp, bolashaqtyń damýy týraly túıgenin ortaǵa salsa, telejúrgizýshi Dınara Sátjan jastarmen «Armanda jáne iske asyr» taqyrybynda erkin áńgimelesti. Qazaqstan blokcheın tehnologııalar qaýymdastyǵy tóralqasynyń tóraǵasy Islambek Saljanov sıfrly tehnologııalardyń jetistigi jóninde keńes berip, jastardyń suraǵyna jaýap berdi. Budan soń ǵalym Artem Oganov kún júıesindegi planetalar týraly áńgime órbitse, astrofızık Kırk Born jasandy ıntellekt týraly jańalyqtarǵa keńinen toqtaldy. Osylaısha, festıvaldiń birinshi kúninen-aq jastar ǵylym-bilim salasynda ekiniń biri aıta bermeıtin jańalyqtardy kókeıge túıdi.
Bıyl medısına baǵytynda Nobel syılyǵyn alǵan áıgili Svante Pabo eńbegi «Adam evalıýsııasy» týrasynda bolsa, V Nobel festıvalinde tehnologııalardyń evolıýsııasy, ıaǵnı jańǵyrýy keńinen qaýzaldy. Sonymen Nobel Fest festıvalinde spıkerler úsh kún turaqtylyqty saqtaý, jasyl ekonomıka, jasandy ıntellekt, robot, ǵylym jáne jasyl tehnologııalardyń jetistigi jóninde mańyzdy máselelerdi qaýzaıdy. Aıta keterligi, baǵyty bólek, bereri mol kezdesý osymen shektelmeı, 31 qazan men 4 qarashaǵa deıin ótetin Nobel festıvaliniń aptalyǵyna ulasady.
Sándibek PIRENOV
