Bilim berýdegi betburys

Mektepterge akademııalyq avtonomııa beriledi

Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aıma­ǵam­betov Bilim berýdi damytýdyń 2026 jylǵa deıingi tujyrymdamasy stra­tegııalyq jáne baǵdarlamalyq qujat­tarda belgilengen basymdyqtarǵa, Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes daıyndalǵanyn atap ótti. Tujy­rymdamany ázirlemes buryn túrli ha­lyqaralyq zertteýler, taldaýlar júr­gizilip, sarapshylar men pedagogıkalyq qaýymdastyq arasyndaǵy talqylaýlar uıymdastyryldy.

Qujatta vedomstvo quzyrettiligi bo­ıynsha 6 baǵyt, 17 ındıkator jáne 109 is-shara kózdelgen. Mınıstr birinshi kezekte balalardy erte damytý týraly aıtyp berdi.

«Bilim salasynyń eń mańyzdy deńgeıi – balabaqsha. Zertteýlerge sáıkes, bala­nyń ıntellektýaldy, áleýmettik, emo­sııalyq, fızıologııalyq damýyna ba­labaqshalardyń áseri orasan zor. Sol sebepti balalardy erte damytýdyń jańa modeli engizilýde. Baǵdarlama da, oqytý ádisteri da túbegeıli ózgerýde. Bul táýelsizdik jyldarynan bastaǵanda mektepke deıingi bilim júıesindegi eń úlken ózgeristiń biri», dedi A.Aımaǵambetov.

Buǵan deıin balalar 20 mınýttan sabaq oqysa, endi halyqaralyq tájirıbeni eskere otyryp, tárbıe men oqytý balalardyń jas erekshelikterine sáıkes, oıyn arqyly júrgiziledi. Sonymen qatar 2-den 6 jasqa deıingi balalardy mektepke deıingi bilimmen qamtamasyz etý úshin jańa balabaqshalar ashylady, memlekettik tapsyrysty jekemenshik balabaqshalarǵa ornalastyrý jumystary jalǵasady.

«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes tárbıeshilerdiń júktemesi azaıyp, jalaqysy kóbeıtiledi. Tárbıeshilerdiń biliktiligin arttyrý jáne attestattaý jumystary uıymdastyrylady. Balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha taǵy da qosymsha keshendi sharalar qarastyryldy», dedi A.Aımaǵambetov.

Orta bilim berýdegi ózekti másele – bilim mazmuny men bilim sapasy. Bul rette 2016 jyldan 2021 jylǵa deıin mektepter jańartylǵan baǵdarlamalarǵa kóship, krıterıaldy baǵalaý júıesi engizildi. Monıtorıngtik zertteýlerge sáı­kes, jekelegen pánder boıynsha oqý baǵ­dar­lamalary jetildirýdi qajet etedi. Qazir jumys toby quryldy, jańa memlekettik standarttar men oqý baǵdarlamalary ázirlenýde. Mektepterge kezeń-kezeńimen akademııalyq avtonomııa beriletin bolady.

«Bilim berý sapasyn syrttaı, táýelsiz baǵalaý júıesi engiziledi, mektepterdiń attes­tattaý júıesi repressıvti mazmun­nan, dıagnostıkalyq baǵytqa aýysady, mek­teptegi qorytyndy baǵalaýdyń nátıje­sin halyqaralyq deńgeıde taný boıyn­sha jumystar júrgiziledi», dedi A.Aıma­ǵambetov.

Memleket basshysy «Jaıly mektep» ulttyq jobasyn iske asyrý jóninde tapsyrma berdi. Ulttyq joba aıasynda 2025 jyldyń sońyna deıin 800 myńnan astam oqýshy orny beriledi. Bul úsh aýysymdy jáne apatty mektepter máselesin tolyǵymen sheshedi.

«Jańa mektepter úshin qurylys pen jaraqtandyrýdyń eń joǵary, zamanaýı jáne biryńǵaı standarttary qoldanylady. Kelesi jyly buryn-sońdy bolmaǵan kólemde mektepterdiń qury­lysy bastalady. Mysaly, Almaty qalasy bo­ıynsha ákimdikpen birge jańa 20 mek­teptiń qurylysyn bastaýdy josparlap otyrmyz, sáıkesinshe 2024 jyly Alma­tyda 80 myń oryn salynyp, problema tolyǵymen sheshiledi», dedi A.Aımaǵambetov.

Astana qalasy boıynsha da osyndaı jospar bar.

Bilim salasyndaǵy qyzmetter sıfrlandyrylady

Oqý-aǵartý mınıstri bilim berý júıe­sinde sıfrlandyrýdy engizý máseleleri boıynsha birinshi kezekte mektepke deıingi bilim berý máselelerine nazar aýdardy.

Búgingi tańda balabaqshalarǵa kezek sıfrlyq formatqa kóshirildi. О́ńir­ler deńgeıinde kezekke qoıý úshin 44 aqpa­rattyq júıe paıdalanylady. Bul kezektiń qaıtalanýyna jáne balabaqshalardaǵy oryndardyń naqty qajettiligi týraly biryńǵaı monıtorıng pen derekterdiń bolmaýyna ákeledi.

«Osy máseleni sheshý maqsatynda ortalyqtandyrylǵan balabaqshalarǵa biryńǵaı kezek engiziledi. Bul balabaq­shalardaǵy kezekke turýdy, berilgen joldamalardy baqylaýǵa, oryndardy bólý kezinde táýekelderdi boldyrmaýǵa múmkindik beredi», dedi A.Aımaǵambetov.

Ár pedagogtiń sıfrlyq portfolıosy engiziledi, onda onyń attestasııasy, jumysqa qabyldaý rásimi, konkýrstarǵa qatysýy týraly aqparat usynylady. Sondaı-aq mektepterdegi oqýlyqtardy tańdaý men monıtorıngteý sıfrlyq formatqa kóshiriledi.

«Attestattar men dıplomdar QR-kodpen sıfrlyq formatta beriledi, ár oqýshynyń da sıfrlyq profıli engiziledi. Eń qajetti qyzmetter tolyǵymen Egov pen iri bankterdiń mobıldi qosymshalarynda qoljetimdi bolady. Kolledjderde bilim berý baǵdarlamalarynyń biryńǵaı elektrondyq tizilimi jasalady, sondaı-aq stýdenttiń profıli (akademııalyq jetistikteri, áleýmettik GPA, quzyretter kartasy) qalyptastyrylady jáne QR-kodty generasııalaı otyryp, sıfrlyq dıp­lomdar beriledi», dedi A.Aımaǵambetov.

Mańyzdy baǵyttardyń biri – erekshe balalardy qoldaý. Zańnamaǵa engizilgen ózgeristerge sáıkes elimizde taǵy 33 PMPK jáne 23 túzetý kabıneti ashylady.

Tárbıege den qoıylmaq

Oqý-aǵartý mınıstri Tujyrymdamada tárbıeniń, adamı qundylyqtardyń, otbasylyq tárbıeniń mańyzdylyǵy erekshe oryn alatynyn atap ótti. Oqytý barysynda «Qundylyqtarǵa negizdelgen bilim berý» tásili qoldanylady. Sondaı-aq bilimge qushtarlyq, eńbekqorlyq, otan­súıgishtik, ulttyq murany qasterleý, bir-birimen syılastyq pen yntymaqtastyq, meıi­rimdilik pen qamqorlyq, memlekettik múd­deni qorǵaýǵa daıyn bolý sııaqty ne­giz­gi qundylyqtar negizinde «Tolyq adam» ulttyq tárbıe modeli iske asyrylady.

Sonymen qatar muǵalimderdiń kási­bı quzyrettin arttyrýǵa erekshe nazar aýdarylady. 2021 jyldan bastap peda­go­gıkalyq jumysqa turý úshin sertıfıkattaý engizildi. Iаǵnı jumysqa turý úshin dıplom jetkiliksiz, mindetti túrde óz páni jáne ádisteme boıynsha testileýden ótý qajet. 2023 jyldan bastap biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótý kezeńdiligi ózgertiledi. Endi ol 5 jylda bir emes, 3 jylda bir ret bolady. Bilikti kadrlardy daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý úshin «Pedagog» jańa kásibı standarty engiziledi», dedi A.Aımaǵambetov.

Mınıstr jetim balalardy qoldaý úshin otbasylyq qurylymnyń balamaly nysany – kásibı otbasy ınstıtýty engiziletinin aıtty.

«Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha jastar jumysshy mamandyqtar boıynsha 100% qamtylady. Bıyl granttar sany ulǵaıtylyp, rekordtyq 128 myń oryndy qurady. Endi stýdentterge bir emes, úsh quzyrettilikke deıin alyp shyǵý múmkindigi berildi», dedi A.Aımaǵambetov.

Bıyldan bastap kolledjderge akade­mııalyq derbestik berildi. Bul shara kadr­lardy daıarlaý sapasyn arttyrýǵa toly­ǵymen múmkindik berdi.

Joǵary bilim qoljetimdi bolady

Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek óz baıandamasynda búginde joǵary bilim salasynda ustanyp otyrǵan saıasat tikeleı memlekettik múddemen ushtasatynyn, sondaı-aq ulttyq maqsat­tarǵa qol jetkizýge baǵyttalǵanyn atap ótti. Ol joǵary bilimge qoljetimdilik keńeı­tile túsetinin, atap aıtqanda, Ulttyq biryńǵaı testileý talapkerdiń oqý je­tistikteri men áleýmettik jaǵdaıyn eskeretin kórsetkishter bo­ıynsha jetildiriletinin jetkizdi. Atalǵan tásil grant baǵasy júıesine (30%dan 100%-ǵa deıin) dıfferensıasııa engizýde de qoldanylady. Bilim alýshy­larǵa 2-3%-dyq jeńildetilgen nesıe alý múm­kindikteri de josparlanýda. Stýdentterdi jataqhanamen qamtamasyz etý úshin ýnıversıtettermen jáne qurylys kompanııalarymen memleket-jekemenshik áriptestik tetigi jetildiriledi.

Qazirgi ýaqytta «Jańa mamandyqtar atlasy» jasaldy. Osy rette óńirlik standarttar ázirlenetin bolady. Bul Halyqtyń tabysyn arttyrýdyń 2025 jylǵa deıingi baǵdarlamasyna engen «Mamandyǵym – bolashaǵym» jobasyn júzege asyrýǵa múmkindik beredi.

Internet baılanysy jaqsarady

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsınniń habarlaýynsha, búginde elimizde 7 myńnan astam memlekettik mekteptiń 7 078-i Internet jelisine qosylǵan. Onyń 5 122-si – aýyldyq, 1 956-sy – qalalyq mek­­tep. Internetke qosylmaǵan 20 mek­tep­tiń 15-i aýyldyq, al 5-i – qalalyq mektep.

«Halyqaralyq elektr baılanys odaǵynyń talabyna sáıkes oqýshy sany 400-den asatyn mektepterge ınternet jyldamdyǵy 20 oqýshyǵa sekýndyna kem degende 1 Mb bolýǵa tıis. Bizdiń taldaýymyz kórsetkendeı, 6 414 mektepte jyldamdyq (7078-diń 90,61%) HEBO talaptaryna sáıkes kelmeıdi. Qazir 664 mektepte ınternet jyldamdyǵy atalǵan talaptarǵa sáıkes keledi», dedi B.Mýsın.

Al 2 810 mektep osy talapqa sáıkes kelmese de, olar ornalasqan eldi mekenderde talshyqty-optıkalyq baılanys jelileri bar. Osyǵan baılanysty ákimdikter atalǵan mektepterde ınternet jyldamdyǵyn arttyrýǵa qarajat bólip, tıisti jumystardy júrgizýi qajet. Buǵan qosa, 266 mektep ornalasqan eldi mekende talshyqty-optıkalyq jeli salý qajet. Sondaı-aq 2 784 mektepte talshyqty-optıkalyq nemese radıo-releılik baılanys jelileriniń bolmaýy saldarynan ınternet jyldamdyǵyn arttyrý múmkindigi múldem joq.

«Al shalǵaı ornalasqan aýyldyq jerlerdegi 574 mektepke baılanys jelileri spýtnıktik tehnologııalardy paıdalana otyryp uıymdastyrylady», dedi B.Mýsın.

Balabaqshadan ýnıversıtetke deıin sapaly bilim

Baıandamashylardy tyńdaǵan Pre­mer-Mınıstr usynylyp otyrǵan Tujy­rymdama balabaqshadan bastap ýnıversıtetke deıingi oqytýdyń barlyq deńgeıinde sa­paly bilim alýǵa qoljetimdilikti qam­tamasyz etýge baǵyttalǵanyn atap ótti.

«Qujatta barynsha bıik maqsattardy kózdeıtin nysanaly ındıkatorlar aıqyndalǵan. 2026 jylǵa qaraı mektepke deıingi bilim berý uıymdarynyń barlyǵy tárbıe jáne oqytý sapasyn baǵalaýdyń halyqaralyq quraldaryn engizedi. Ata-analar bilim berý júıesindegi «jan basyna qarjylandyrý» qaǵıdaty bo­ıynsha kez kelgen balabaqshadan oryn tańdaı alady. Sonymen qatar qujatta Balalardyń amandyǵy men ál-aýqaty ındeksin jáne ınteraktıvti kartasyn iske asyrý sharalary kózdelgen», dedi Á.Smaıylov.

Ol Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes mektepterde jaıly jáne qaýipsiz orta qurý maqsatynda «Jaıly mektep» ulttyq jobasy ázirlenip jatqanyn eske saldy. Shaǵyn komplektili mektepterde bilim berý sapasyn jaqsartý úshin «Mobıldi muǵalim», «Oqý úlgerimi tómen mektepterge myqty mektepterdiń qamqorlyǵy», «Qamqor januıa» jobalary engizilýde.

Sonymen qatar 2025 jylǵa qaraı jańa qurylys standarttary boıynsha jalpy sany 840 myń orynǵa arnalǵan mektepter salý josparlanǵan.

«Tujyrymdamanyń barlyq jospary, saıyp kelgende, balalardyń sapaly jáne jan-jaqty damýyn qamtamasyz etýi kerek. Sondyqtan balalardyń boıyndaǵy bilim nátıjesin baǵalaýdyń barlyq deńgeıde moıyndalǵan ádistemelerin engizýge erekshe nazar aýdarý qajet», dedi Premer-Mınıstr.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, jastardy kásipkerlik daǵdylaryna oqytý úshin kolledjder, onyń ishinde aýyldyq kolledjder janynan shaǵyn ınnovasııalyq kásiporyndar qurylady. Bul kolledj túlekteriniń 75%-yn oqý bitirgennen keıin birden jumysqa ornalastyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq jetekshi joǵary oqý oryndaryn zertteý ýnıversıtetterine transformasııalaý júrýde, bedeldi sheteldik ýnıversıtetter fılıaldarynyń sany da artady.

2026 jylǵa qaraı bakalavr stıpen­dııa­synyń mólsheri 2 esege, magıstranttar men doktorant stıpendııasy 1,5 esege artady.

Josparlanǵan is-sharalardy iske asyrý bilim berý sapasyn jaqsartýǵa jáne Qazaqstannyń halyqaralyq bilim berý reıtıngterindegi kórsetkishterin arttyrýǵa múmkindik beredi.

Usynylǵan Tujyrymdama daýys berý arqyly bekitilgennen keıin Pre­mer-Mınıstr Oqý-aǵartý, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrlikterine múddeli memlekettik organdarmen jáne ákim­dik­termen birlesip, onyń is-sharalaryn ýaqtyly oryndaýdy qamtamasyz etýdi, sonymen qatar Tujyrymdamany «Bilimdi ult» ulttyq jobasymen, «Jaıly mektep» jobasymen úılestirý jóninde sharalar qabyldaýdy tapsyrdy.

Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi bilim berý uıymdaryn sapaly ınternetpen qamtamasyz etý jóninde sharalar qabyldaýy qajet.

Ulytaý oblysynyń keshendi damý jospary maquldandy

Úkimet otyrysynda Ulytaý obly­synyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń keshendi jospary maquldandy.

Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov jospardyń jobasy Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha ázirlengenin habarlady. Ony iske asyrýǵa shamamen 1,4 trln teńge ınvestısııa tartý josparlandy. Bul ártúrli salada 120-dan astam is-sharany oryndaýǵa múmkindik beredi. Máselen, 9 jańa zaýyt pen ónerkásiptik keshen, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne qaıta óńdeý boıynsha 11 ınvestısııalyq joba iske qosylady. Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynda 130 km jylý jelisin, 300 km sý qubyry jelisin jáne 127 km sý burý jelisin salý jáne jańǵyrtý josparlandy.

Medısınalyq mekemelerdiń jetis­peý­shiligi problemalaryn sheshý úshin 5 densaýlyq saqtaý obektisin salý jáne kúrdeli jóndeýden ótkizý kózdelgen. Bilim berý salasynda 880 balaǵa arnalǵan 4 jańa balabaqsha men 1 100 oqýshyǵa arnalǵan 4 oqýshylar saraıyn iske qosý josparlandy, sondaı-aq memlekettik tehnıkalyq ýnıversıtet ǵımaratyn salý máselesi pysyqtalady.

Mádenıet jáne sport salasynda 6 mádenıet nysany, onyń ishinde mýzykalyq-drama teatry, amfıteatr jáne 10 sport nysanyn salý jáne rekonstrýksııalaý josparlanýda.

Budan basqa, turǵyn úı problemalaryn sheshý úshin shamamen 137 úıge áser etetin Jezqazǵan qalasynyń turǵyn úı qory men temir jol vokzaly jáne áýejaı ǵımaraty jańartylady. Budan basqa, elimizdiń basqa qalalarymen áýe qatynasynyń jańa baǵyttary ashylady, sondaı-aq 400 shaqyrymǵa jýyq avtojol salý, rekonstrýksııalaý jáne jóndeý kózdelgen. Sonymen qatar shaǵyn jáne orta bıznesti damytý jáne óńirdiń mıneraldyq-shıkizat bazasyn keńeıtý jóninde sharalar qabyldanady.

Osy taqyrypta oblys ákimi Berik Ábdiǵalıuly da baıandama jasady.

Premer-Mınıstr metallýrgııa, hımııa, jeńil ónerkásip jáne mashına jasaý salasyn damytý baǵytynda Ulytaýdyń áleýeti óte zor ekenin atap ótti. Qazaqstandaǵy eń iri mys óndirýshi kásiporyn Ulytaý jerinde ornalasqan.

«Keshendi jospardy oryndaý jańa ob­lystyń damýyna aıtarlyqtaı serpin beredi jáne óńir halqynyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jaǵdaı jasaıdy. Sonymen qatar turǵyn úı jáne kólik ınfraqurylymyn, áleýmettik salany damytý boıynsha jobalar iske asyrylyp, ekologııalyq problemalar sheshiletin bolady», dedi Á.Smaıylov.

Onyń aıtýynsha, metallýrgııa ónerkásibi men aýyl sharýashylyǵyn qarqyndy damytýǵa erekshe nazar aýdarylady. Jeke ınvestısııalar esebinen ortasha qýatty munaı óńdeý zaýyty, bıoelektr stansasy men hımııa zaýyty salynady. Sonymen qatar energetıka salasynda №2 Jezqazǵan jylý elektr stansasyn salý jáne Sátbaev qalasynda №1 jylý stansasyn jańǵyrtý kózdelip otyr. Al kásipkerlikti damytý úshin Jezqazǵanda kóterme-taratý ortalyǵy, 3 qonaqúı kesheni, demalys úıi salynady. Sondaı-aq jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen «Tabysqa jetý joly» atty bıznesti qoldaýdyń óńirlik baǵdarlamalary ázirlenedi. «Eń bastysy, 2026 jylǵa deıin 9,5 myńǵa jýyq jańa jumys orny qurylady. Kórip otyrǵanymyzdaı, Keshendi josparda birqatar mańyzdy is-shara qamtylǵan», dedi Á.Smaıylov.

Premer-Mınıstr Ulttyq ekonomıka mınıstrligi men Ulytaý oblysynyń ákimdigine múddeli memlekettik organdarmen birlesip, jospardaǵy barlyq is-sharanyń ýaqtyly oryndalýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.