Qazir ǵalymdar jazý qola dáýirinde, ıaǵnı bizdiń zamanymyzǵa deıingi II myńjyldyqta Jerorta teńizi órkenıetterinen bastaý alady dep esepteıdi. Álipbıdiń eń erte formalary bizdiń zamanymyzǵa deıingi HIH ǵasyrdyń aıaǵynda jasalǵan, bul semıttik ataýlardy jazý úshin beıimdelgen mysyrlyq ıeroglıfter bolyp tabylady. Odan ári bul jazý myńjyldyqtar boıy jeńildetilip, bizdiń dáýirimizge deıingi HI ǵasyrda fınıkııalyq álipbıge aınaldy, keıinirek sonyń negizinde grek álipbıi paıda boldy.
Buryn fınıkııalyqtar qoldanatyn protoálipbı qazirgi Izraıl aýmaǵyna tek Mysyr bıliginiń yqpalymen bizdiń zamanymyzǵa deıingi XIV-XIII ǵasyrlarda keldi dep esepteldi. Al arheologııalyq artefakt negizinde ǵalymdar álipbı ol jerde erterek – 1650-1550 jyldary Soltústik Mysyrdy jaýlap alǵan bıleýshi Gıksostar dáýiri kezinde paıda bolýy múmkin degen qorytyndy jasady. Sonymen qatar arheologter sol jazý álipbıdiń osy ótpeli kezeńiniń alǵashqy úlgisi bolyp tabylady dep esepteıdi. Muny óz kezeginde jazý, tańba júıesi men álipbıdiń paıda bolýyn zertteýdegi taǵy bir mańyzdy qadam deýge tolyq negiz bar.
«Uly dala eli» ortalyǵynyń «Túrki álemi» zalynda da ejelgi túrki halyqtarynyń jazba mádenıetine arnalǵan arnaıy ekspozısııa jasaqtalǵan. Bul zalda qypshaq, uıǵyr, arab, qımaq kallıgrafııalarynda jazylǵan taqta tastardy kórip, kóptegen málimetke qanyǵýǵa bolady.
Dıloram TAÝASAROVA,
«Uly dala eli» ortalyǵynyń qyzmetkeri
TÚRKISTAN
