Izashar qujat

Memleket basshysynyń biz­diń usynysymyzdy qoldaǵany úshin alǵysymyz mol. Bul alǵys tek ko­mıs­sııanyń emes, bizdiń qorǵa­ýy­­myzdaǵy qańtar qurbandary­nyń, osy qandy qyrǵynnan keıin qyl­mystyq jaýapkershilikke tartylyp jatqan barlyq azamattyń atynan dep aıtýǵa tolyq negiz bar.

Qyl­mystyq kodekste «Raqym­shy­lyq nemese keshirim jasaý aktisi negizinde qylmystyq jaýaptylyqtan jáne jazadan bosatý» dep atalatyn 78-bap bar. Osy baptyń 2-bóliginde «Qylmystyq teris qylyq nemese onsha aýyr emes nemese aýyrlyǵy ortasha qyl­mys jasaǵan adamdar raqymshylyq jasaý týraly aktiniń negizinde qylmystyq jaýaptylyq­tan bosatylýy múmkin» degen shekteý bar. Iаǵnı zańnyń osy babyna sáıkes, raqymshylyq tek onsha aýyr emes jáne ortasha aýyrlyqtaǵy qylmys jasaǵandarǵa ǵana qoldanylady. Biz Prezıdent atyna hat jolda­ǵan­da kodekstegi osy shekteýdi alyp tas­taýdy, Raqymshylyq týraly zań jobasyn daıyndaýmen qatar qoldanystaǵy Qylmystyq kodekstiń 78-babynyń 2-bóligine ózgertýler men tolyqtyrýlar engizýdi aıtyp usynys bildirgen edik.

О́zderińizge belgili, qylmys onsha aýyr emes, ortasha aýyrlyq­taǵy, aýyr jáne asa aýyr bolyp tórt kategorııaǵa bólinedi. Osy sanat­tar­dyń ishinde aýyr qylmystarǵa da raqymshylyq qoldanýǵa qatysty ózgeris engizý týraly usynys bergen edik. Alaı­da bizdiń bul usynysymyz ótpeı otyr. Al munyń quqyqtyq saldary qandaı? Bul saýalǵa keler bol­saq, birinshiden, qańtar oqıǵasy boıynsha negizgi qylmystyq ja­ýap­kershilikke tartylǵandardyń ne­gizgi bóligin Qylmystyq kodekstiń 272-babynyń 2-bóligi boıynsha ja­zaǵa tartylǵandar, ıaǵnı jappaı tártipsizdikke qatysýshylar quraıdy. Al bul baptyń dál osy bóligi aýyr qylmystar sana­ty­na jatqyzylady. Demek osy bap boıynsha qyl­mys­qa tartyl­ǵan­darǵa raqymshylyq ishi­nara iske asy­ry­lady. Iаǵnı jazasy jeńil­de­tilgenimen, tolyǵymen alynyp tas­talmaıdy. Mysaly, qań­tar oqıǵa­syna qatysýshy 5 jyl­ǵa sottalsa, bul merzimniń tek tórtten úsh bó­ligi alynyp tastala­dy da, qalǵan bó­liginde báribir kináli dep jaza taǵa­ıyndalady. Osy zańnyń talaby boıynsha sýdıa osyndaı sheshim shyǵarýǵa májbúr. Al biz qań­tar oqı­ǵasy kezinde jappaı tártip­sizdikke qatysqandardyń barlyǵyna tolyqtaı raqymshylyq jasaý qajet degen baǵytty ustanǵan edik.

Máselen, zańdaǵy «bosatyla­tyn adamdardy qaıta áleý­metten­dirý» degen norma qaras­tyryl­ǵan. Zań­da­ǵy bosatylatyn adamdar­dy qaıta áleýmettendirý degenniń ózi olardy jumysqa ornalastyrý, medısına­lyq kómek kórsetý degendi bildiredi. Alaıda ózderińiz de jaqsy bilesizder, biz­diń qoǵam­da sottalǵan adamdarǵa kózqaras du­rys qalyptasa qoıma­ǵan. «Sotta­lyp kelgen» dep jumys berý­shiler jumysqa almaı, qyryn qaraıdy. Al memlekettik organdar zań boıynsha qabyldaı almaıdy. Elimiz­de qanshama jeke kásiporyn men kompanııa bar. Olar da sottalǵandardy jumysshylarynyń qataryna qo­sý­ǵa asa qulyqty emes. Eger joǵaryda ­biz aıtyp ótken kemshilik oryn alma­­ǵan­da sottalǵan azamattardy jumys­­qa ornalastyrý, qaıta beıimdeý degen sekildi normany engizýdiń qajeti de bolmas edi. Basqasha aıtqanda, eki jumys istemeıtin edik. Sebebi raqymshylyq tolyq qoldanylǵan­da, zań talabyna sáıkes raqymshy­lyq qoldanylǵan adamǵa qatysty barlyq quqyqtyq saldar joıylar edi. Al ishinara qoldanǵan jaǵdaıda ol báribir sottalǵan adam bolyp qala­dy.

Abzal QUSPAN,

«Amanat» táýelsiz komıssııasynyń tóraǵasy, zańger