Komıssııa qolǵa alǵan jumystar barysynda biz Almaty, Taldyqorǵan, Taraz, Semeı qalalarynda qamaýda otyrǵan azamattarmen kezdesip, tildesip, qujattaryn qarap, biraz zerttep-zerdeledik. Oqıǵa kezinde alańǵa shyqqandardyń birazy qolhatpen bosatyldy nemese úıqamaqqa aýysty, osylaısha, 500-ge tarta adamnyń qamaýdan shyǵýyna yqpal ettik.
Osyndaı jumystar kezinde biz qańtar oqıǵalary kezinde alańǵa, kóshege qyzyq kórip shyqqandar men ózderiniń azamattyq pikirin aıtyp, beıbit sherýge shyqtym dep barǵan azamattardyń óte kóp ekenine kóz jetkizdik. Eshqandaı qylmystyq oıy bolmaǵan azamattardyń qosaq arasynda ketip qalýy múmkin ekenin túsindik. Budan bólek, alkogol ónimderin, shylym sekildi maıda-shúıde zattar urlap, ustalǵan jas jigitter óte kóp boldy. Olardyń ishinde kimniń aq, kimniń jazyqty ekenin dóp basyp taný da amanattyqtarǵa qıynǵa soqty.
Sol sebepti biz aqpan aıynan bastap qańtar oqıǵasyna qatysqandarǵa qatysty bir rettik gýmanızm aktisin, ıaǵnı raqymshylyq jarııalaý kerek degen máseleni kótere bastadyq. Bul máseleni Prezıdent Ákimshiligi, Májilis depýtattarynyń aldyna qoıyp, birneshe hat ta jazdyq. Bizdiń mundaǵy maqsatymyz buryn-sońdy isti bolmaǵan, kánigi qylmysker emes, alańǵa shyǵyp, óziniń beıbit ustanymyn aıtamyn dep abaısyzda nópirge erip ketkenderge qolushyn sozý edi.
Aldaǵy ýaqytta bul zańnyń qańtar oqıǵasyna qatysýshylarǵa yqpaly zor bolmaq. Zańǵa sáıkes jazyqsyz jandardyń barlyǵy bostandyqqa shyǵady. Sondaı-aq bireýge zaqym keltirgender nemese qylmys jasaǵandar, ıaǵnı jeńil jáne ortasha dárejede qylmysqa barǵandardyń da jazalary jeńildeıdi. Al aýyr qylmys jasaǵandardyń jazasynyń úshten ekisi jeńildetiledi, ıaǵnı 75 paıyzǵa azaıtylady. О́te aýyr qylmys jasaǵandardyń jazasyna 50 paıyzǵa deıin jeńildik qarastyrylǵan. Al sybaılas jemqorlyqqa qatysty qylmys jasaǵandar, resıdıvıst – buryn qylmys jasap kánigi qylmysker retinde tanylǵandar, zorlaý faktilerin, Otanǵa opasyzdyq jasaǵandar, ustalǵandardy uryp-soǵyp azaptaǵandar, qınap, útik basyp qorlyq kórsetkender raqymshylyqqa ilikpeıdi. Qazir halyq arasynda osyndaı aýyr qylmys jasap, adamdardy qınap, azaptaǵandar raqymshylyqqa iligip ketpeı me degen qorqynysh bar. Zańda azaptaý, qınaý sekildi áreketterge baryp, qylmys jasaǵandarǵa raqymshylyq qarastyrylmaıdy dep naqty jazylǵan.
Raqymshylyq zańynyń basty baǵyty da, qoldanys aıasy da qańtar oqıǵasyna qatysýshylarǵa ǵana qatysty. Qylmystyq kodekstiń 272-babynyń 2-bóligi, ıaǵnı jappaı tártipsizdikke qatysý aýyr qylmys sanatyna jatady. Biz osy bap boıynsha qamaýǵa alynyp, jazaǵa tartylǵandardy túgeldeı bosatýdy suraǵan edik. О́kinishke qaraı, amanattyqtardyń bul usynysy júz paıyz qoldaý tappady. Jazany tek 75 paıyzǵa qysqartý týraly ǵana bap engizilip otyr. Alaıda osynyń ózi úlken jeńildik ekeni túsinikti.
Mádı MYRZAǴARAEV,
«Amanat» táýelsiz komıssııasynyń múshesi, advokat
