Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Kúni keshe Ekonomıkalyq resýrstardy zańsyz shoǵyrlandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń kezekti otyrysy ótti. Bas prokýror Berik Asylovtyń tóraǵalyǵymen ótken jınalysta komıssııa jumysynyń sońǵy bes aıyndaǵy nátıjeleri jarııalandy.
Esterińizde bolsa, Ekonomıkalyq resýrstardyń zańsyz shoǵyrlanýyna qarsy komıssııa Prezıdent Jarlyǵymen bıyl 5 maýsymda qurylǵan edi. Komıssııanyń basty maqsaty – zańsyz jylystatylǵan qarajatty elge qaıtarý. Memleket basshysy vedomstvoaralyq komıssııanyń alǵashqy otyrysynda halyqtan urlanǵan aktıvterdi elge qaıtarýdyń mańyzyn «ádildik ornatý» dep aıshyqtap berdi.
Zańsyz alynǵan aktıvterdi qaıtarý jónindegi komıssııanyń kezekti otyrysyn ashqan Bas prokýror Prezıdenttiń osy tapsyrmasyn taǵy bir eske salyp ótti. «Memleket basshysy komıssııa erejesin bekitip, bizdiń aldymyzǵa naqty jáne aıqyn tapsyrmalardy belgilep berdi. Osy ýaqyt ishinde birlesken jumys nátıjesinde, zańsyz alynǵan birqatar aktıvter memleketke qaıtaryldy. Qaıtarylǵan qarjynyń jalpy somasy 630 mlrd teńgeden asady. Bul qylmystyq isterdiń, prokýrorlyq talap qoıýlardyń jáne basqa da qabyldanǵan sharalardyń naqty nátıjesi», dedi B.Asylov.
Bas prokýrordyń málimdeýinshe, elde jáne shetelderde jasyrylǵan zańsyz aktıvterdi anyqtaýǵa bel sheshe kirisken komıssııa keshe ǵana quny 230 mln dollar bolatyn zergerlik buıymdar men asyl tastardy elge qaıtarǵan. Bir aıta keterligi, bul qymbat buıym men tastardyń barlyǵy alys shetelden alynǵan. Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń habarlaýynsha, memleket kirisine aınaldyrylǵan eksklıýzıvti asyl tastar men zergerlik buıymdardyń birazy Qaırat Satybaldyulyna tıesili bolǵan. Sonymen qatar Q.Satybaldyulynyń sheteldik baǵaly qaǵazdarǵa 300 mln AQSh dollaryn salý faktisi anyqtalyp otyr. Bul qarjy da jaqyn arada Qazaqstan bıýdjetine túsedi. Qazirgi tańda osy baǵaly qaǵazdardy shetelden qaıtarý jumystary júrgizilip jatyr. Al Bas prokýratýra usynǵan derekterge qaraǵanda komıssııa jumysy aıasynda shetelden 400 mln dollar qaıtarylǵan.
«Sonymen qatar keden salasynda zań talaptaryn buzyp jumys istegen 10 kompanııadan 57 mlrd teńgeni bıýdjetke óndirdik. Prokýrorlar 13,5 mıllıard teńgege 13 talap qoıýdy sotqa joldady. Joǵarǵy Sotqa olıgopolııa paıdasyna qabyldanǵan sot sheshimderin buzý týraly 23 prokýrorlyq narazylyq berdik. Olardyń 16-sy qanaǵattandyryldy, qalǵandaryn qaraý nátıjesinde bıýdjet taǵy ondaǵan mıllıard teńgege tolyǵady», dep málimdedi B.Asylov jıynda.
«Birshama aıaqtalǵan jáne áli de atqarylyp jatqan jumystar bar. Bul jumystardy júzege asyrý barysynda aktıvterdi qaıtarýdyń árbir sheshimi zań talaptaryna sáıkes qabyldanýda. Mańyzdysy – osy sheshimder adal bıznestiń quqyqtaryna nuqsan keltirmeýge tıis», dedi sóziniń sońynda Bas prokýror.
Al Ekonomıkalyq resýrstardy zańsyz shoǵyrlandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń resmı ókili Zeıin Álipbektiń habarlaýynsha, qylmystyq isterdi tergep-tekserý jáne monopolııasyzdandyrý jumystarynyń nátıjesinde memleketke shamamen 595 mlrd teńge ótelgen.
Halyqqa qaıtarylǵan qazynanyń ishinde 140 myń gektardan astam jer de bar. Qadaǵalaý aktileri boıynsha bul jerlerdiń baǵasy 5 mlrd teńge dep kórsetilgen. Komıssııanyń resmı ókili bul qaıtarylǵan jerlerdi «zańsyz berilgen nemese nysanaly maqsaty boıynsha paıdalanylmaǵan», dep túsindirip ótti. Z.Álipbektiń aıtýynsha, Aqmola oblysynda prokýrordyń aktileri boıynsha memleket menshigine 67 myń gektar jer berilmek.
Komıssııanyń jiti qadaǵalaýyna alynǵan qujattardyń biri – buryn olıgopolııa sýbektileriniń paıdasyna shyǵarylǵan sot sheshimderi. Qazirgi tańda Bas prokýratýranyń narazylyqtary boıynsha bul sheshimder qaıta qaralyp jatyr.
Vedomstvoaralyq komıssııanyń Úkimet aktileri men sot sheshimderin, onyń ishinde olıgopolııalardyń paıdasyna memlekettik aktıvterdi jekeshelendirý jáne ıelikten shyǵarý týraly sheshimderdi zerdeleýdi jalǵastyryp kele jatqanyn Z.Álipbek te rastap otyr. Resmı ókildiń aıtýynsha, sot aktilerin zerdeleý arqyly jekelegen jaǵdaılarda sheshimder qarjy-ónerkásip toptarynyń paıdasyna zańdy buza otyryp shyǵarylǵany anyqtalǵan. «Qazirgi ýaqytta Bas prokýratýra Joǵarǵy Sotqa olıgopolııalardyń paıdasyna ótken sot aktilerine shamamen 30 mlrd teńge somasyna 23 narazylyq engizdi», deıdi bul jóninde Z.Álipbek.
Osyndaı jumystardyń nátıjesinde sottar 16 narazylyqty qanaǵattandyrsa, olardyń arasynda munaı termınaly men jer ýchaskelerin, sondaı-aq 15 mlrd teńgeden astam somaǵa ekinshi deńgeıdegi bankpen daý boıynsha narazylyqtar da bar. Qazirgi tańda olıgarhııalyq toptardyń baqylaýyndaǵy kompanııalardyń paıdasyna shyǵarylǵan sottardyń sheshimderin qaıta qaraý týraly 7 narazylyq qaralyp jatyr.
Quramyna quqyq qorǵaý, ortalyq atqarýshy organdar men vedomstvolardyń birinshi basshylary kiretin komıssııa olıgopolııalardyń ókilderine qatysty sotqa deıingi tergep-tekserýdi de erekshe baqylaýynda ustap otyr. Bul jóninde komıssııanyń resmı ókili Zeıin Álipbek: «Komıssııa qyzmeti sheńberinde qylmystyq qýdalaý organdary olıgopolııalar ókilderiniń quqyq buzýshylyqtar jasaýǵa qatysy bar-joǵyna taldamalyq, jedel jáne tergep-tekserý is-sharalaryn júrgizýde. Prokýrorlyq tekseris nátıjeleri boıynsha qylmystyq qýdalaý organdary ártúrli teris paıdalaný, memlekettik múlik pen bıýdjet qarajatyn urlaý faktileri boıynsha 12 sotqa deıingi tergep-tekserýdi bastady», dep atap ótti.
Osyndaı tekserý kezinde kólik-logıstıkalyq kompanııanyń Qytaımen shekaradaǵy keden beketinde taýarlardy tasymaldaý naryǵyn monopolııalaǵany anyqtalǵan. Bas paıdasyn oılaǵan kompanııa karteldik kelisim jasasý arqyly qyzmetterge joǵary baǵa belgilep, 4,3 mlrd teńge somasyna monopolııalyq tabys tapqan. Osy fakt boıynsha Qylmystyq kodekstiń 221-baby (monopolııalyq qyzmet) boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý bastaldy.
Al Qarjylyq monıtorıng agenttigi «QazTransGaz» AQ qyzmetine júrgizilgen qylmystyq is sheńberinde quny 55 mlrd teńge bolatyn 2 obektini memlekettik menshikke qabyldaǵan. Olar – Atyraý oblysyndaǵy gaz óńdeý zaýyty jáne Astana qalasyndaǵy «Bolashaq» bıznes ortalyǵynyń ǵımaraty.
«Ekonomıkalyq resýrstardy zańsyz shoǵyrlandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa, sonymen qatar olıgopolııanyń menshigine berilgen obektilerdi satyp alý-satý sharttaryn jaramsyz dep taný jáne memleketke qaıtarý boıynsha jumystardy júrgizýde», dep habarlady komıssııanyń resmı ókili Zeıin Álipbek.
Onyń málimdeýinshe, zańsyz ıelikten shyǵarylǵan obektilerdi, berilgen jer ýchaskelerin qaıtarý týraly 13 talap qoıý engizilgen. Osy arqyly Almaty qalasynyń halyqaralyq áýejaıynda saýda dúkenderiniń, barlar men meıramhanalardyń aımaǵyn zańsyz satý faktisi anyqtalyp otyr. «Olar 2003 jyly Almaty qalasynyń ákimi bolǵan V.Hrapýnovtyń jeke kompanııaǵa 333,7 mln teńge somasynda joq bereshekti óteý esebinen zańsyz berilgeni anyqtaldy. Prokýratýra áýejaı termınalynyń 1601,1 sharshy aýmaǵyn alyp jatqan úı-jaılaryna qatysty quqyq belgileıtin qujattardy zańsyz dep taný týraly sotqa talap qoıý berdi», deıdi Z.Álipbek.
Sondaı-aq sottar prokýratýranyń Almaty qalasyndaǵy «Barys-4» kóterme saýda naryǵynyń úlesin satý jáne elordalyq «Shapaǵat» kommýnaldyq naryǵyn jekeshelendirý jónindegi mámilelerdi jaramsyz dep taný týraly talap qoıýlaryn qanaǵattandyrǵan. Sot aktileri zańdy kúshine engennen keıin bul obektiler memleket menshigine qaıtarylady.
Keıbir basqa jekeshelendirilgen obektiler boıynsha qabyldanǵan sheshimderdiń zańdylyǵyn tekserý jalǵasýda. Al 10 mlrd teńgeden astam somaǵa múlikti memleketke qaıtarý týraly prokýratýranyń taǵy 10 talap qoıýy sottardyń qaraýynda jatyr.
TÚIIN. Aktıvterdi qaıtarý jónindegi komıssııanyń árbir sheshimi adal bızneske aralasý jáne qysym jasaý faktilerine jol bermeı, baıypty jáne zań talaptary sheńberinde ǵana qabyldanýǵa tıis. Bul – Memleket basshysynyń komıssııa aldyna qoıǵan basty talaby. Qazir qoǵam Jańa, Ádiletti Qazaqstan qurýdy qoldaıdy. Eldegi irgeli ózgerister men saıası reformalardyń iske asýy úshin eń aldymen ekonomıkalyq damýdyń basty qaǵıdaty – tabystyń ádil bólingeni kerek. Al osy jaýapkershilikti moınyna alǵan komıssııa jumysynan halyq qurǵaq esep pen sózdi emes, joǵaryda aıtylǵan málimetterdegideı naqty nátıje kútedi.
