Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Prezıdenttikke kandıdattardyń respýblıkalyq shtaby jáne úkimettik emes uıymdardyń ókilderi saılaýdaǵy táýelsiz baqylaýdyń rólin, saılaý naýqanynyń ádil barysyn jáne daýys berý úderisin qamtamasyz etýdiń mańyzdylyǵyn talqylady.
Partııalyq emes baıqaý ortalyǵynyń tóraǵasy Tólegen Kúnádilov qatysýshylarǵa táýelsiz baıqaýdyń maqsattary men mindetteri týraly aıtyp, aldaǵy saılaýǵa qatysýshylardy eldiń saılaý zańnamasynyń normalaryn qatań saqtaýǵa jáne ony buzýdyń kez kelgen faktilerin nazardan qaldyrmaýǵa shaqyrdy. «Partııalyq emes baıqaý ortalyǵy baıqaýshylardy daıarlaý jáne oqytý máselelerine erekshe nazar aýdarady. Olar qajet bolǵan jaǵdaıda azamattardyń saılaý quqyqtaryn qamtamasyz etetin zańnamalyq normalardy naqty bilýi jáne túsindirýge tıis», dedi Tólegen Kúnádilov.
Jıyn barysynda barlyq baıqaýshylardyń is-áreketiniń biryńǵaı qaǵıdalaryn belgileý maqsatynda Partııalyq emes baıqaý ortalyǵy baıqaýshynyń Ádep kodeksin tanystyrdy. Ortalyqtyń úılestirýshisi Qaırat Sultanalınniń aıtýynsha, biryńǵaı ádep standarttaryn qabyldaý barlyq baıqaýshylardyń táýelsiz baqylaý mıssııasyn laıyqty oryndaýyna yqpal etedi.
Talqylaý barysynda «Ardager» qoǵamdyq birlestiginiń basshysy Baıan Ahmetjanova usynylǵan normalarǵa qoldaý bildirdi. «Qoǵamdyq monıtorıngtiń táýelsiz sıpatyna qaramastan, baıqaýshylar zańnamalyq normalar men erejelerdi saqtaýǵa jáne saılaý úderisine qatysýshylardyń barlyǵynyń jumysyna qurmetpen qaraýǵa tıis», dep atap ótti ol.
Ádep kodeksinde baıqaýshylar saılaý úderisin basqarýǵa jaýapty organdardyń zańdary men ókilettikterin saqtaýǵa mindetti ekeni jazylǵan. Sondaı-aq, baıqaýshylar memlekettik organdardyń, qaýipsizdik organdarynyń jáne saılaý komıssııalarynyń joǵary laýazymdy tulǵalaryna qurmet kórsetýge mindetti. Baıqaýshylar óz mindetterin oryndaý kezinde saıası beıtaraptylyqty qatań saqtaıdy jáne eshbir jaǵdaıda úkimetke, belgili bir partııalarǵa, kandıdattarǵa nemese saılaýǵa qatysty kez kelgen basqa máselege qarsy kózqarasty nemese artyqshylyqty jarııa túrde kórsetpeıdi. Baıqaýshylar eldiń Konstıtýsııasyna, ulttyq zańnamaǵa jáne bılikke ókilettikter halyqtyń erik-jigerine negizdelýi kerek degen halyqaralyq normalarǵa súıene otyryp áreket etedi. Baıqaýshylar azamattardyń saılaý quqyqtary men daýys berý bostandyǵyn júzege asyrýǵa, sondaı-aq olardyń kez kelgen buzylýyna jedel áreket etýge kepildik berýge mindetti.
Baıqaýshylar baıqaýshynyń is-áreketiniń kodeksin jáne obektıvtilik, senimdilik pen ashyqtyq, jaýapkershilik pen jarııalylyq, ashyqtyq pen zańdylyq qaǵıdattaryn ustanýǵa tıis. Baıqaýshylar táýelsiz jáne partııalardyń baıqaýshylarynyń rólin moıyndaýy, olarmen dıalog pen yntymaqtastyqqa daıyn bolýy kerek. Olar halyqaralyq normalardy, Konstıtýsııa men saılaýǵa qatysty zańdardy, sondaı-aq azamattyń saılaý jáne saılaný quqyqtaryn qamtamasyz etetin basqa da normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi bilýi jáne qajet bolǵan jaǵdaıda túsindirýi qajet.
Baıqaýshylar kandıdattardyń ózderiniń qyzmettik nemese laýazymdyq jaǵdaıyn ózderiniń saılaný maqsatynda paıdalanýǵa quqyǵy joqtyǵyn eskere otyryp, saılaý prosesine qatysýshylardyń teń múmkindikteri men quqyqtarynyń saqtalýyn baqylaýǵa tıis. Olar saılaýdy ótkizýge kedergi jasamaıdy jáne saılaý úderisine aralaspaı óz mindetterin oryndaıdy. Baıqaýshylar saılaý komıssııasy músheleriniń nazaryn Konstıtýsııalyq zań talaptarynyń buzylýyna aýdarýǵa, olarǵa tıisti jazbasha aryzdardy, buzýshylyqtar týraly aktilerdi berýge jáne tapsyrý týraly belgiler alýǵa quqyly.
