Prezıdent Qazaqstanda tirkelgen dıplomatııalyq mıssııalar jáne halyqaralyq uıymdardyń basshylaryna elimizde túrli salada aýqymdy reformalar júrgizilip jatqanyn aıtty. Sondaı-aq adam quqyqtaryn qorǵaý máselelerine, sonyń ishinde ólim jazasyn joıýǵa, konstıtýsııalyq túzetýlerdi qabyldaýǵa, Adam quqyqtary jónindegi ýákildiń róli men mártebesin arttyrýǵa erekshe nazar aýdardy.
– О́z saıasatymyzda «biz ártúrlimiz, biraq teńbiz» degen postýlatty berik ustanamyz. Sondyqtan azamattyq qoǵamnyń rólin arttyrýǵa, túrli qoǵamdyq kúshterdi biriktirýge, «halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdatyn iske asyrýǵa mańyzdy is-sharalar qabyldanyp jatyr, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń demokratııalandyrý jáne keshendi qoǵamdyq-saıası ózgerister baǵyty ózgermeıtinin atap ótti.
– Jańa model bıliktiń turaqty rotasııasyn jáne Qazaqstannyń qazirgi memlekettiligin odan ári demokratııalyq turǵyda damýyn qamtamasyz etedi. Birneshe aptadan keıin ótetin kezekten tys Prezıdent saılaýynda osy ózgerister eskeriledi. Bul saılaý Qazaqstanda jańa saıası dástúrdi qalyptastyrady, jańa saıası dáýirge jol ashady. Bizdiń basty maqsatymyz – árbir azamat óz áleýetin iske asyrýy úshin teń jaǵdaı men múmkindik jasalatyn Ádiletti Qazaqstandy qurý. Ádilettilik ıdeıasy budan bylaı halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa, azamattardyń qajettilikteri men suranystaryna jedel nazar aýdarýǵa baǵyttalǵan Qazaqstannyń barlyq memlekettik saıasatynyń ózegi bolady. Men jáne meniń Ákimshiligim Prezıdent saılaýyn ashyq jáne ádil ótkizý úshin barlyq jaǵdaıdy jasaımyz.
Memleket basshysy Qazaqstannyń qabyldaǵan jańa ekonomıkalyq baǵyty shynaıy erkin naryqtyq ekonomıka qurýǵa baǵyttalǵanyn erekshe atap ótti.
– Ekonomıkany monopolııadan aryltý – bizdiń ulttyq basymdyǵymyz. Biz durys joldamyz. Jetekshi halyqaralyq qarjy agenttikteri Qazaqstannyń ekonomıkalyq ósimdi yntalandyrý jónindegi kúsh-jigerin oń baǵalady jáne Qazaqstannyń egemen reıtıngin «turaqty» boljammen rastady. Biz ashyq ekonomıka qaǵıdatyn ustanamyz. Álemniń 180 elimen saýda qatynastaryn júrgizemiz. Búkil álemdegi ekonomıkalyq kúızelisterge qaramastan, bizdiń shıkizattyq emes ónim eksporty shamamen 40 paıyzǵa ósti. Biz ınvestısııa tartý boıynsha Ortalyq Azııadaǵy kóshbasshylyq pozısııamyzdy odan ári nyǵaıtýǵa nıettimiz, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstannyń óńirlik jáne jahandyq azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qosqan úlesine arnaıy toqtaldy. Sonymen qatar saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyq perspektıvalaryna nazar aýdaryp, elimizdiń agrarlyq, óndiristik sektor, energetıka , «jasyl» qarjy salalaryndaǵy áleýeti zor ekenin atap ótti.
– Biz jyl saıyn 5 mln tonnadan astam bıdaı men 1,5 mln tonna un eksporttaımyz. Álemniń eń iri on astyq eksporttaýshy elder qataryna kiremiz. Qazaqstan – zyǵyr tuqymyn iri óndirýshilerdiń jáne maıly daqyl eksporttaýshylardyń biri. Sonymen qatar bizdi sheteldik azyq-túlik ımportynyń joǵary deńgeıi alańdatady. Bul ınflıasııanyń ósýine alyp keledi. Sarapshylar Qazaqstandaǵy ınflıasııaǵa syrtqy faktorlar yqpal etetinin aıtyp otyr, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev kólik-logıstıka salasynyń Qazaqstan ekonomıkasyndaǵy erekshe rólin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul sala óńirlerdiń ózara is-áreketin jandandyrýda mańyzdy ról atqarady.
– Qazirgi ýaqytta Qytaı – Eýropa dálizi boıynsha qurlyqtaǵy tranzıttik tasymaldyń 80 paıyzdan astamy bizdiń elimiz arqyly kedergisiz ótedi. Dúnıejúzilik banktiń málimeti boıynsha, kólik-tranzıt áleýetiniń damýy Ortalyq Azııa elderiniń tutas JIО́-n 15 paıyzǵa ósýine yqpal etýi múmkin. Qazaqstan qazirdiń ózinde «Bir beldeý – bir jol» bastamasyn júzege asyrýda mańyzdy ról atqarady. Budan bólek, «Orta dáliz» dep atalatyn Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytynyń mańyzy artyp keledi. Biz energetıka men azyq-túlik jetkizý isin ártaraptandyrýda jáne qaýipsizdigin qamtamasyz etýde mańyzdy sanalatyn osy baǵytty damytý úshin birlesip jumys isteýimiz kerek., - dedi Memleket basshysy.
Prezıdent sheteldik mıssııa basshylaryn 70 mıllıard dollar kóleminde aktıvi bar álemniń otyz iri táýelsiz qorynyń qataryna kiretin «Samuryq-Qazyna» qorymen ózara belsendi is-áreket jasaýǵa shaqyrdy.
– Qazirgi ýaqytta Qor ashyqtyq pen tıimdilikti arttyrý úshin keshendi túrde transformasııalanyp jatyr. Osy rette Qordyń portfeldik kompanııalaryn jekeshelendirý – negizgi bastamalardyń biri. Ulttyq munaı kompanııasy, áýekompanııasy jáne temirjol kompanııasy sııaqty Qordyń iri aktıvteri jaqyn ýaqytta ashyq kompanııalarǵa aınalady. Munaı salasyndaǵy jetekshi «QazMunaıGaz» kompanııasy bıyl kúzde Qazaqstanda IPO ótkizedi, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy aımaqtyq kún tártibindegi máselelerge de toqtaldy. Sondaı-aq álemdegi buryn-sońdy bolmaǵan turaqsyzdyq jaǵdaıynda Qazaqstan teńgerimdi, kópjaqty jáne konstrýktıvti syrtqy saıasat ustanatynyn aıtty.
– Qazaqstan beıbitshilik, yntymaqtastyq jáne senim qundylyqtaryn berik ustanady. Biz BUU-nyń Jarǵysy men halyqaralyq quqyqqa negizdelgen memleketterdiń teńdigi, egemendigi jáne terrıtorııalyq tutastyǵy qaǵıdattaryn qoldaımyz, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev búginde Qazaqstan men Ortalyq Azııa aımaǵy barlyq múddeli memlekettermen jáne uıymdarmen ózara tıimdi yntymaqtastyq ornatýǵa ashyq ári daıyn ekenin atap ótti.
– Ortalyq Azııanyń aımaqtyq jáne jahandyq deńgeıdegi mańyzynyń artýyna baılanysty C5+ formaty seriktesterimizben aradaǵy yntymaqtastyqty keńeıtý úshin jańa múmkindikterge jol ashady. Qazir C5+ formaty kóptegen eldermen jáne óńirlik odaqtarmen, sonyń ishinde AQSh, Japonııa, Ońtústik Koreıa jáne keıingi ýaqytta Qytaı, Úndistan, Reseı, Eýropalyq Odaqpen belsendi yntymaqtastyq ornatty. Ortalyq Azııa ekonomıkasyndaǵy jetekshi el retinde Qazaqstan óńirlik jáne jahandyq damýǵa, sondaı-aq qurlyqtar, mádenıetter men ulttar arasyn jaqyndatýǵa óz úlesin qosa beredi. Osyǵan oraı biz álemdik qaýymdastyqtyń barlyq múshesimen, sonyń ishinde ASEAN, Taıaý Shyǵys, Afrıka jáne Amerıkamen belsendi seriktestigimizdi jalǵastyramyz, – dedi Memleket basshysy.
Budan bólek, Prezıdent BUU, AО́SShK, TMD, ShYU, TMU jáne basqa da halyqaralyq jáne óńirlik uıymdarmen yntymaqtastyqqa múddeli ekenin rastady.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev BUU-men tyǵyz yntymaqtastyqta Qazaqstan Iаdrolyq qarýdy taratpaý týraly sharttyń negizgi qaǵıdattaryn saqtaýdy qoldaıtynyn atap ótti.
– Iаdrolyq qarýdy qoldaný týraly qaýipti málimdelerdiń artqany baıqalady. Atom energııasy adamzattyń orasan zor jetistigi ekenin este ustaǵan jón. Ony joıqyn qarý retinde emes, halyqtarymyzdyń tek beıbit ómiri úshin paıdalaný kerek, – dedi Prezıdent.
Sondaı-aq dıplomatııa halyqaralyq qatynastardy basqarýdyń, qaýip-qaterlerdi azaıtýdyń jáne qaýipsizdik pen ál-aýqatty nyǵaıtýdyń birden-bir quraly bolyp qala beretinin aıtty.
– Biz sizderdiń elderińizben jáne uıymdaryńyzben Qazaqstan arasyndaǵy dostyq jáne ózara tıimdi baılanystaryn turaqty nyǵaıtýǵa umtylýymyz kerek. Osy rette kásibı kómekterińiz ben birlesken kúsh-jigerimiz mańyzdy. Sizderdiń barlyq konstrýktıvti bastamalaryńyzǵa meniń Ákimshiligim men Qazaqstan Úkimeti tarapynan laıyqty jaýap berilip, qoldaý kórsetiletinine senimdi bolyńyzdar. Sizder ókildik etetin memleketter men úkimetterdiń basshylarymen aradaǵy konstrýktıvti dıalog pen seriktestikti jalǵastyrýǵa nıettimin, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Kezdesý sońynda dıplomatııalyq korpýstyń dýaıeni – Palestına Memleketiniń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne О́kiletti Elshisi Mýntaser Ábý Zeıd sóz sóıledi.
