Ádiletti Qazaqstannyń dáıekti baǵyty

Tuńǵysh ret Konstıtýsııa­lyq sot, Adam quqyq­tary jónindegi ýákil týraly konstı­tý­sııalyq zańdar qabyl­dandy. Qazaqstannyń quqyq­tyq júıesi úshin bul alǵa qaraı qaryshty qadam. Azamattar óz­deriniń kons­tıtýsııalyq quqyq­tary men bostandyqtaryn Jo­ǵarǵy sotta óz betinshe nemese Adam quqyq­tary jónindegi ýákil­diń kómegimen qorǵaı alady. Buǵan deıin Qazaqstanda Kons­tıtý­sııalyq sot boldy. Ol 1992-1995 jyldar aralyǵyn­da jumys istep, óziniń joǵa­ry mıssııasyn júzege asyryp úl­ger­­medi. Qazir kez kelgen demo­kra­tııa­lyq memlekettiń mun­daı ıns­tıtýt­taryna tyń ser­pin be­ri­lip otyr. Mańyzdy quqyq qor­­­ǵaý ınstıtýttarynyń kons­tıtý­­sııa­lyq mártebesin bekitý Ádi­­let­ti Qazaqstan qurý­dyń quqyq­­­tyq negizine aınalatynyna senimdimin.

Eldiń saıası júıesin reformalaýdyń dáıekti baǵyty azamattardyń memlekettik organdardy qurý múmkindikterin keńeıtti. Jańartylǵan «Saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańda aýdan, oblystyq mańyzy bar qala ákimderin tikeleı saılaýǵa qatysty normalar bar. Endi azamattar oblystardaǵy 170 aýdan men 38 oblystyq mańyzy bar qala ákimin óz betinshe saılaıdy.

Aralas júıe boıynsha Má­jilis pen oblystardyń más­lı­hattary qurylady. My­saly, oblystardyń Alma­ty, Shymkent jáne Astana qala­lary máslıhattarynyń jartysyn partııalyq depýtattar qurasa, ekinshi jartysyn bir mandatty okrýgter boıynsha saılanǵan partııalyq emes depýtattar quramaq. Bul óte mańyzdy ózgeris, óıtkeni ol azamattardyń depýtattardy saılaý múmkindikterin keńeıtip qana qoımaı, árbir qazaqstandyqqa saılaný múmkindigin beredi. Bul normalardy engizý jergilikti jerdegi jaǵdaıdy túbegeıli ózgertedi. Is júzinde reforma barlyq 17 oblys pen respýblıkalyq mańyzy bar 3 qalanyń máslıhattaryn qamtıdy.

Aýdandar men oblystyq mańyzy bar qalalardaǵy 200-den astam máslıhatqa keletin bolsaq, olardyń depýtattyq korpýsy 100 paıyz bir mandatty okrýgterden, partııalyq emes kandıdattardan qurylady. Bul óńirlerdiń derbestigin arttyryp, jergilikti bıýdjetti qalyp­tastyrýǵa yqpal etýge jáne onyń oryndalýyn baqylaýǵa septigin tıgizeri sózsiz.

Prezıdenttiń bılikti or­talyqsyzdandyrý jáne saıası júıeni demokratııalandyrý jónindegi dáıekti saıasaty bılikke azamattyq belsendi qatysýdyń negizin salyp úl­gerdi. Memleket halyqqa qu­laq asady, qoǵamnyń múddesi men suranysyn eskeredi. Búgingi qabyldanǵan sheshimder jaqyn arada oń nátıje beretinine senimdimin.

Erkin TUQYMOV,

Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory