Búginde mańyzdy sheshimderdi qabyldap, bolashaqqa baǵdar quratyn mamannyń negizgi tirek quralynyń biri – resmı statıstıka. Ekonomıkalyq jáne áleýmettik-demografııalyq derekterdi elep-eksheıtin statıstıka mamandary búgin óziniń kásibı merekesin atap ótip jatyr. Qazaq jerinde 102 jyl buryn qurylǵan mekeme búginde qaı baǵytty negizge alyp otyr?
Buǵan deıin óz aldyna jeke agenttik, odan keıin Ekonomıka mınıstrligine qarasty komıtet bolǵan qazirgi Ulttyq statıstıka bıýrosy búginde QR Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttiginiń uıymy. Ol jınalatyn derekterdiń sapasyn ǵana qamtamasyz etip qoımaı, málimetterdi óńdeý jyldamdyǵyn arttyryp, jańa aqparat kózderin paıdalaný amaldaryn qarastyryp jatyr.
Derekterdiń balama kózderi
Ekonomıkanyń sıfrlanýy balama derek kózderiniń aıasyn keńeıtip otyr. Sondyqtan Ulttyq statıstıka bıýrosy negizgi statıstıkalyq derekterdiń dáıektigin arttyrý úshin olardy qoldana otyryp, sapaly aqparatqa qol jetkizýdi josparlap qoıǵan. Máselen, egis kólemin anyqtaý úshin ǵaryshtan zondtaý júrgizetin júıelerdiń derekteri paıdalanylmaqshy. Al elektrondy saýda sýbektileriniń jan-jaqaty statıstıkalyq esebin qalyptastyrý úshin túrli marketpleıstermen kelissózder júrgizilip jatyr. Onyń nátıjesinde onlaın júrgizilgen saýda-sattyqtyń naqty esebi, ekonomıkadaǵy úlesi, qaı taýardyń kóp saýdalanatyny týraly aqparatty kópshilikke usyný múmkindigi týady. Oǵan qosa, sýbektilerdiń ekonomıkalyq belsendiligin ózektendirý úshin fıskaldyq derekter operatorlarynyń málimetterin paıdalaný múmkindigi pysyqtalýda. Dúkenderde beriletin túbirtekterdiń málimetine qol jetkizý arqyly ınflıasııa statıstıkasyn naqtylaý amaly da jumysta qoldanylady. Munyń barlyǵy respondentter tarapynan tapsyrylatyn esep sanyn azaıtýǵa, derekterdiń jyldam ári jeńil óńdelýine óz septigin tıgizedi.
Ekonomıkanyń jańa baǵyttary boıynsha aqparat neǵurlym dáıekti bolý úshin málimetter toltyrylatyn nysan úlgileri de tolyqtyrylǵan kórinedi. Máselen, energetıka, kásiporyndar statıstıkasy men qurylymdyq statıstıka baǵyttary boıynsha málimetter qory baıytylmaqshy. Esesine ózektiligin joǵaltqan málimetter boıynsha aqparat endi múlde jınalmaıtyn bolady. Osylaısha, bıýrodaǵylar statıstkalyq formalar sanyn azaıtyp otyr. Bıyl 146 túrli statıstıkalyq zertteý boıynsha aqparat jınalsa, keler jyly olardyń sany 12-ge qysqartylmaqshy.
DATA saýat
Málimetter sany ósken saıyn, sonyń negizinde sheshim qabyldaýǵa, túrli ekonomıkalyq boljamdar qurýǵa bolatyn múmkindikter aıasy ósip keledi. Alaıda sol málimetterdiń tilin uǵyp, kádege jarata bilý de mańyzdy. Osy maqsatta Bıýro mamandary qalyń kópshilik úshin arnaıy kýrstardy uıymdastyrýdy qolǵa alǵan. Statıstıkanyń qalaı jınalyp, óńdeletinin, qalaı esepteletinin, paıyzdyq aıyrmashylyq pen úlesti esepteý joldaryn túsindiretin sabaqtarǵa nıet bildirgenderdiń barlyǵy qatysa alady. Mamandar buǵan memlekettik qyzmetshiler men BAQ ókilderin tartýdy da kózdep otyr. Sabaqtar onlaın túrde ótkiziledi, onda derekterdiń túrleri men tıpteri sııaqty qarapaıym taqyryptan bastap, eń kúrdeli – málimetter negizinde taldaý jasaý baǵyttary qamtylady. Atalǵan kýrstar kelesi jyldyń basynan iske qosylady.
Oǵan qosa, bıýrodaǵylar magıstranttar men doktoranttardy resmı derekterge negizdelgen zertteý jumystaryna barynsha tartý úshin «Qazdatathon» baıqaýyn uıymdastyryp otyr. Ulttyq banktiń Tólem jáne qarjy tehnologııalaryn damytý ortalyǵymen birlese jasalǵan konkýrstyń negizgi maqsaty – derekter negizinde áleýmettik-ekonomıkalyq, ádisnamalyq máselelerdi sheshýdiń jańa tásilderin izdeý, sondaı-aq derekterdi basqarý mádenıeti men derekterge negizdelgen sheshimder qabyldaý praktıkasyn ilgeriletý. Bul baıqaý sheńberinde qarashanyń segizinen bastap qatysýshy komandalardyń ótinimderi qabyldanady. Bir aıdyń ishinde derekter negizinde jasalǵan jobalar tanystyrylýy tıis. Bul da jas býynnyń derekter boıynsha saýatyn arttyryp, olardy durys taýyp, paıdaǵa asyrý joldaryn úırenedi.
Ulttyq málimetter bıýrosy
Búginde bıýro ulttyq derekter ekojúıesin damytýdyń tujyrymdamasyn ázirlep jatyr. Ol ulttyq statıstıka júıesi men derekterdi basqarý saıasatyn damytýdyń negizgi baǵyttaryn, onyń ishinde derekterdiń sapasyn, vedomstvoaralyq ózara is-qımyldy qamtamasyz etý jumystaryn qamtıdy. Ákimshilik derekkózderden jınalatyn aqparattyń birizdi ári belgili bir ádisnamaǵa saı bolýy úshin bıýrodaǵylarǵa úılestirýshilik mindet júktelip otyr. Derekterdi basqarý saıasatyn júrgizý, statıstıkalyq qyzmetti transformasııalaý, baqylaý birlikterin (regıstrlerdi) sáıkestendirýdiń biryńǵaı júıesin qurý – dástúrli úı-úıdi aralap júrgiziletin sanaq ádisinen regıstrlerge negizdelgen tirkeý sanaǵyna kóshýge múmkindik beredi.
Sanaqtyń osy tásiline kóshý – halyq týraly statıstıkalyq derekterdi jyl saıynǵy negizde jańartyp otyrýǵa jáne dástúrli sanaqqa qaraǵanda anaǵurlym ózekti aqparat alýǵa múmkindik beredi. Sonymen birge bul halyq, jumyspen qamtý, turǵyn úı statıstıkasy, bilim týraly derekterdi keshendi ázirleýge yqpal etedi.
Búginde statıstıka derekterin halyqaralyq sapa standarttaryna sáıkestendirý boıynsha úlken jumys atqaryldy. BUU qaǵıdattaryn basshylyqqa ala otyryp, qyzmetinde úzdik tájirıbelerdi paıdalanyp jatqan bıýro mamandary jańa tehnologııalardy engizý, paıdalanýshylar úshin yńǵaıly servısterdi usyný, derekterdi qoljetimdi etý tásilderin damytý boıynsha jumystaryn jalǵastyra bermek.
