Endigi kezde álemniń ár qıyryndaǵy ǵalymdardy qorshaǵan ortaǵa paıdasy kól-kósir jobalar qashan barshaǵa tıimdi bolady degen saýal alańdatady. Sol sekildi damýdyń jańa modeline daıynbyz ba? Elimiz klımattyń ózgerýinen kútiletin ózgeristerge qanshalyqty beıimdeledi degen taǵy suraq týyndaıdy. Bul suraqtardyń jaýabyn Dúnıejúzilik banktiń Klımattyń ózgerýi jónindegi tobynyń Ortalyq Azııa boıynsha 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan is-qımyl josparyn jáne eldiń klımaty men damýy týraly esepti ázirleýge jetekshilik etken Denıel Beslı aıtyp berdi.
– Qazaqstan ekologııalyq máselelerdi retteýde eń áýeli balamaly energııa alý kózderine basymdyq berip, meılinshe kómirden bas tartýǵa kiriskeni durys. Jańa tehnologııalardyń múmkindigine senim artyp, ınnovasııalyq jobalardy qoldaý qajet. Sonymen qatar iri óndiristen bólinetin kómirteginiń taraýyna jol bermeıtin sapaly súzgilerdi paıdalanǵan lázim. Aýyl sharýashylyǵyna sý únemdeý tehnologııalaryn engizip, sý tapshylyǵynyń aldyn alý jobalary arqyly sýdy tıimdi paıdalanýdyń tetikterin meılinshe erterek iske asyrý mańyzdy. Bul rette transshekaralyq ózenderdi zerdeleýdi esten shyǵarmaǵan jón. Kómirtegi salyǵyn salý, janarmaı túrlerin qoldanýǵa reformalar qajet dep oılaımyn. Ekologııalyq máselelerdi sheshýde bıznes ókilderin yntalandyrýmen qatar ǵylymı zertteý jumystaryn júrgizý mańyzdy. Energııany tıimdi paıdalaný jobasyn iske qosyp, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi birneshe salamen tize qosyp jumys istese, jobalar jemisin beredi, – deıdi ol.
M.S.Nárikbaev atyndaǵy Qazaq gýmanıtarlyq zań ýnıversıtetindegi basqosýda stýdentter men ekologııalyq máselelerge alańdaıtyn ǵalymdar Denıel Beslıge suraq qoıyp, erkin pikir almasty. Kezdesýde byltyr Memleket basshysynyń tapsyrmasymen Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi qolǵa alǵan aýqymdy jobanyń barysy sóz boldy. Sonymen 2060 jylǵa deıin kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizý strategııasy qanshalyqty tıimdi iske asady degen saýalǵa Denıel Beslı: «Mejeli mindetti iske asyrýǵa tehnıkalyq áleýet jetedi. Biraq jobaǵa kirisken soń áli ýaqyt kóp degen jeleýmen tapsyrmalardy keıinge qaldyrýǵa bolmaıdy dep oılaımyn. Tıimdi jobalarǵa ınvestısııa tartyp, nátıjeli bolýyn qamtamasyz etý qajet», dep óz paıymyn aıtty.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev byltyr elordada ótken halyqaralyq konferensııada «2060 jylǵa qaraı balamaly energııa kózderiniń úlesi 80 paıyzdan asady», degen edi. Qazaqstannyń munaı-gaz, kómir sektorynda aıtarlyqtaı jetistikke jetkenin eske salǵan Denıel Beslı balamaly energııa kózderin paıdalanýda kómirtegiden birden bas tartý múmkin bolmasa, gazdy paıdalaný tıimdirek ekenin aıtady. Izinshe spıker eldegi ekologııalyq jaǵdaılardy baqylap, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen klımattyq ózgeristerge beıimdelý, sýdy tıimdi paıdalaný máselesine kóńil aýdaryp otyrǵanyn jetkizdi.
Qazir álemniń aldyńǵy qatarly elderi balamaly energııa alý joldaryn iske qosyp, óndiris oryndarynan ashyq keńistikke taraıtyn zııandy gazdardy súzgiden ótkizýmen qatar qaldyqtardy kádege jaratýdyń joldaryn tapqanyn bilemiz. Bul az deseńiz, elektr qýatymen júretin kólikterdi qoldanysqa engizgen elder bar. Demek álemniń damyǵan elderi ekologııalyq máselelerdi aıtýmen shektelmeı, qaıshylyqtardy kezeń-kezeńimen retteýge shyndap kirisken. Osy kóshke ilesken elimiz qysqa jáne uzaqmerzimdi aýqymdy jobalardy josparǵa saı iske asyrýdy kózdeıdi. Al buǵan memlekettiń áleýeti ábden jetedi.
Sándibek ASANÁLI,
«Egemen Qazaqstan»
