Tól valıýtamyzdy daıyndaý jumystary 1992 jyly qolǵa alynyp, sol jyldyń 27 tamyzynda Ulttyq bank teńge kýpıýrasynyń úlgilerin bekitken edi. Sodan keıin qazaq valıýtasyn salǵan sýretshiler Tımýr Súleımenov, Meńdibaı Alın, Aǵymsaly Dúzelhanov, Qaırolla Ábjálelovter Anglııaǵa attandy. Ulttyq valıýtany «teńge» dep ataýdy usynǵan Halyqaralyq Injenerler akademııasynyń akademıgi, Qazaqstannyń belgili ǵalymy, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Saýyq Tákejanov edi.
«Teńge» sózi – túrki halqynyń orta ǵasyrda esep aıyrysqan kúmis monetalarynyń atynan paıda bolǵan.
Osylaısha teńge ataýynyń qaıta oralýy – XIII ǵasyrda óz monetalary soǵyla bastaǵan elimizdiń Otyrar men Taraz sııaqty iri qalasynyń dástúrin jalǵastyrdy. 1992 jyly teńge dızaınyndaǵy portretter bekitildi. Al 1993 jyly alǵashqy teńge partııasy Anglııanyń eń kóne jáne áıgili «Harrıson jáne uldary» fabrıkasynda basylyp shyqty. Bul jaıynda QR Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bylaı dep eske alǵan edi: «Il-76» tórt ushaǵyn jaldap alyp, aqshamyzdyń 60 paıyzyn tasyp ákeldik. Bul óte qupııa operasııa edi.
Qujattarǵa: «Memleket basshysynyń salynyp jatqan rezıdensııasyna kerekti múlik» dep jazyldy. Oǵan deıin oblystarda jerasty qoıma jasatyp qoıdyq. Tórt ushaq aptasyna London-Oral, odan oblystarǵa deıin árli-berli on segiz reıs jasap turdy. 12 qarashany men aqshany engizý kúni dep jarııaladym. Jıyrma kúnge jeter jetpes ýaqyt qaldy. UQK basshylarynyń bárin operasııany ótkizýge jumyldyrdym. Eń qıyny, aqshany barlyq aýdandarǵa, barlyq bankilerge jetkizý. Ol segiz kúnniń ishinde atqarylyp shyqty. Bálkim dúnıejúzinde jańa aqshany engizý tap osyndaı tez ári tabysty júzege asyrylǵan joq shyǵar»...
1993 jyldyń qazan-qarasha aılarynda Qazaqstan rýbl aımaǵynan tolyqtaı shyǵyp, 15 qarasha kúni teńge resmı aınalymǵa endi. Eski aqshany qazaqstandyq teńgege aıyrbastaý sol jyldyń 15 qarashasy tańǵy 8.00-de bastalyp, 20 qarasha kúni 20.00-de aıaqtalǵan edi. 1994 jyly qaǵaz tıyndardyń ornyna jezden jasalynǵan 2,5,10, 20 jáne 50 nomınaldy monetalar shyqty. 2006 jyly 15 qarashada 200, 500, 1000, 2000, 5000 jáne 10000 teńgelik banknottar jańa dızaında jaryqqa shyqty.
Qazirgi ýaqytta banknottar Ulttyq banktiń Almaty qalasyndaǵy Banknot fabrıkasynda, al moneta – О́skemendegi Moneta saraıynda shyǵarylady. Teńgeniń alǵashqy banknottarynda Súıinbaı Aronuly, Qurmanǵazy, Abaı, Shoqan Ýálıhanov, Ábilqaıyr han, Abylaı han, ál-Farabı syndy belgili tarıhı tulǵalardyń portretteri, Alataý men Kókshetaý kórinisteri, Qoja Ahmet Iаssaýı kesenesiniń beınesi, Mańǵystaýdan tabylǵan tastaǵy tańbalar paıdalanyldy. Bir teńgelik banknotqa Ábý Nasyr ál-Farabı, úsh teńgelikte Súıinbaı, bes teńgelikte Qurmanǵazy, on teńgelikte Shoqan, jıyrma teńgelikte Abaı, elý teńgelikte Ábilqaıyr han, júz teńgelikte Abylaı han beınesi somdaldy. Keıinnen teńgedegi tarıhı tulǵalardyń beıneleri alynyp tastaldy, dızaındary ózgertildi.
Biraq Qazaqstan teńgesi óz tarıhynda úsh jyl qatarynan «Úzdik banknot» ataǵyn alǵan valıýta retinde tarıhta qaldy. Jyl saıyn halyqaralyq banknot qoǵamdastyǵy ınternet-daýys berý arqyly jyldyń eń úzdik banknotyn anyqtaıdy.
Dál osy qoǵamdastyq «2011 jylǵy eń úzdik banknot» ataǵyn Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan 10 000 teńgelik estelik banknotyna bergen bolatyn. Kelesi jyly da QR Ulttyq Bankiniń «Qazaq Eli» serııasynan 5 000 teńgelik banknoty ekinshi ret «2012 jylǵy eń úzdik banknot» ataǵyn ıelendi. Al Túrki jazba eskertkishine arnalǵan, 1 000 teńgelik «Kúltegin» eskertkish banknotyna úshinshi «2013 jylǵy eń úzdik banknot» ataǵy berilgen. Ulttyq bank alǵashqyda 1 teńgeni sol kezdegi 1000 rýblge baǵalaǵan bolatyn.
Alaıda, keıin elimizdiń saıası jáne áleýmettik, memleketaralyq qatynastary eskerilip, 1 teńge 500 rýbl baǵamynda belgilendi. Sondaı-aq teńge birinshi aınalymǵa kirgen kúni 1 dollar 4,75 teńge bolyp bekitildi. Qazirgi ýaqytta – 1 rýbl – 5,96 teńge, 1 AQSh dollary – 429,59 teńge. Memleket basshysynyń Jarlyǵymen 1997 jyldan beri 15 qarasha – tól valıýtamyzdyń týǵan kúni ári qarjygerler kúni bolyp belgilendi.
