– Maǵjan Dinmuhameduly, tehnopark az ǵana ýaqyttyń ishinde Ortalyq Azııadaǵy IT-startaptardyń eń iri ekojúıesine aınaldy. Áý basta kózdelgen negizgi maqsat oryndaldy dep aıtýǵa bola ma?
– Ras, búginde Astana Hub-tyń aty alys-jaqyn shetelderge tanyla bastady. Biraq biz munymen toqtap qalmaq emespiz. Aldymyzda úlken mindetter tur. Esterińizde bolsa, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev otandyq IT-ındýstrııanyń aldyna naqty mindetter qoıdy. Sony oryndaýǵa atsalysýymyz kerek. Iаǵnı IT-qyzmetter eksportynyń kólemin 500 mln dollarǵa jetkizip, 100 myń joǵary bilikti IT-maman daıarlaý úshin barymyzdy salamyz. Osy maqsatqa qol jetkizý úshin startaptardy syrtqy naryqqa shyǵarýǵa arnalǵan Scalerator baǵdarlamasyn júzege asyryp jatyrmyz. Buǵan qosa IT-mektepterdi qarjylandyrý boıynsha Tech Orda baǵdarlamasy jumys isteıdi. Sonymen qatar Astana Hub-ta kapıtaldandyrylýy 1 mlrd dollardan asatyn otandyq iri kompanııanyń paıda bolýyna kúsh salmaqpyz.
– Tehnoparkke qyzyǵýshylyq tanytatyn sheteldik kompanııalar kóp pe?
– Az nemese kóp dep naqty baǵa berýge áli erte. Dese de, búginde habta 943 IT-kompanııa tirkelgen. Onyń 181-i – sheteldikterdiń qatysýymen jumys isteıtin kompanııa. Tehnoparktegi aıryqsha tanymal kompanııalardyń qatarynda Cerebra, ApartX, Kids Security, Oquda, DarynOnline, Okoo, Supermoms Club, UvU Ridesharing, CTOgram, iDos Games bar.
– Astana Hub qazaqstandyqtar kúndelikti turmysta ıgiligin kóretindeı qandaı jobalardy júzege asyrdy? Sanamalap berińizshi.
– Sıfrlandyrý ómirdiń barlyq salasyna boılap enip barady. Sondyqtan halyqqa paıdaly ónimder usyný qashanda mańyzdy. Tehnopark kompanııalarynyń qyzmetterin kúndelikti ómirde paıdalanatyndar kóp. Máselen, turǵyndar Damumed arqyly emhanaǵa kezekke turady. Documentolog-te jumys isteıdi. Sol sekildi Clockster jumys ýaqytyn baqylaý júıesin paıdalanady. Bul qatardy osylaı jalǵastyra berýge bolady.
– Tehnopark eldiń ekonomıkasyna qanshalyqty úles qosyp jatyr?
– Bizdegi kompanııalardyń tórt jyldaǵy jıyntyq tabysy 383 mlrd teńgeni qurady. Onyń 123 mlrd teńgesi – qazaqstandyq IT-taýarlar men qyzmetterdi eksporttaýdan túsken kiris. Kompanııalar ekonomıkaǵa 172 mlrd teńgeden astam ınvestısııa tartty. 12 myńnan astam jumys orny ashyldy. Osynyń ózi kóp dúnıeden habardar etip tur dep oılaımyn.
– Astana Hub kásipkerlerge IT-bıznesti damytýdyń barlyq kezeńinde, ıaǵnı ıdeıadan bastap, syrtqy naryqqa shyǵýǵa deıingi aralyqta qoldaý kórsetetinin bilemiz. Osy úderis qalaı júredi?
– Iá, tehnopark Qazaqstanda IT-kásipkerlikti qoldaý boıynsha jan-jaqty jumys júrgizedi ári biz iri IT-kompanııalarmen seriktestik ornattyq. Bul rette Astana Hub qyzmeti tórt negizgi baǵytqa negizdelgen. Birinshi, daryndy jastardy IT-salasyna tartý boıynsha aqparattyq jumys júrgizý. Ekinshi, bilim berý baǵdarlamalary aıasynda oqytý. Úshinshi, bıznes-baǵdarlamalar, salyqtyq jeńildikter, arnaıy vızalyq rejim, zamanaýı jumys oryndarymen qamtamasyz etý jáne basqa da is-sharalar arqyly qoldaý kórsetý. Tórtinshi, syrtqy naryqqa shyǵýǵa nemese seriktesterimizben – venchýrlyq qorlarmen, IT-kompanııalarmen yntymaqtastyq ornatýǵa kómektesý. Osylaısha, kásipkerlerge IT-bıznesti damytýdyń ár kezeńinde qoldaý kórsetemiz.
– Osy kúnge deıin qansha IT-mamannyń daıarlanýyna úles qostyńyzdar?
– Astana Hub-tyń eń mańyzdy mindetteriniń biri – elimizde IT-kadrlardy daıarlaý jáne olardyń sanyn arttyrý. Tórt jyl ishinde 15 myńnan astam adam Startup School, No-code School, Freelance School, Beta Career, Tech Orda bilim berý baǵdarlamalary boıynsha oqyp shyqty. Memleket basshysynyń 2025 jylǵa qaraı 100 myńǵa deıin IT-maman daıarlaý týraly tapsyrmasy bar. Álbette, mamandardy daıarlaýmen negizinen Joǵary bilim jáne ǵylym mınıstrligi aınalysady. Biraq biz salalyq uıym retinde QR Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsınniń tapsyrmasy boıynsha IT salasyndaǵy adamı kapıtaldy damytý boıynsha jeke baǵdarlamamyz Tech Orda-ny júzege asyryp jatyrmyz. 2025 jylǵa deıin 20 myń joǵary sanatty IT-maman daıyndaýdy josparlap otyrmyz.
– Tech Orda baǵdarlamasy qalaı jumys isteıdi?
– Tech Orda aıasynda qazirgi ýaqytta Qazaqstan boıynsha irikteýden ótken 50 jeke IT-mektepke ár stýdent úshin 600 myń teńgege deıin qarjy bólinedi. Byltyr Astana Hub jeke qarajaty esebinen 13 IT-baǵdarlamalaý mektebiniń 100 stýdentin qarjylandyrdy. Bıyl jyl sońyna deıin 18 ben 45 jas aralyǵyndaǵy 3 myń stýdent osy baǵdarlama boıynsha oqýǵa túsedi. Demek jyl saıyn bul kórsetkish óse bermek.
Sonymen qatar Astana Hub bazasynda álemge áıgili fransýz mektebiniń Ecole 42 qaǵıdatyna negizdelgen Alem baǵdarlamalaý mektebi jumys isteıdi. Munda oqytý muǵalimdersiz, oıyn formatynda júrgiziledi ári tegin. Bul mektep 18-40 jas aralyǵyndaǵy adamdar úshin qoljetimdi. Alem baǵdarlamalaý mektebi iske qosylǵannan beri 7 ret qabyldaý naýqany ótip, 400-den astam adam qabyldanyp, sonyń ishinde 100-den astamy jumysqa ornalasty. Astanadaǵy Alem mektebiniń tájirıbesin Qazaqstannyń 17 monoqalasynda paıdalanýdy josparlap otyrmyz. Bul, bir jaǵynan, jastardyń suranysqa ıe mamandyqty ıgerip, básekege qabiletti maman bolýyna jol ashsa, ekinshi jaǵynan kadr tapshylyǵy máselesin sheship, óndiristi sıfrlandyrýdy jedeldetedi. Sondaı-aq aımaqtardaǵy jastardy damytýǵa jol ashylyp, naryqta jańa kompanııalardyń paıda bolýyna qosymsha múmkindikter qalyptastyrady.
– Astana Hub bıyl Google for Startups kompanııasynyń seriktesi atandy. Budan ne kútesizder?
– О́zderińiz biletindeı, Astana Hub-ta ınnovasııalyq kásipkerlikti qoldaýdyń ozyq tájirıbeleri engizilip jatyr. Máselen, Techpreneurs – shved ústeli negizinde qajetti qyzmetterdi tańdaý jáne jyldyń kez kelgen ýaqytynda qosylý múmkindigi bar ınkýbator, Seed Money – revenue share qaǵıdaty boıynsha 20 mln teńgege deıingi startaptardy qarjylandyrý; Scalerator – startaptarǵa Soltústik Amerıka, Eýropa jáne TMD naryqtaryna IT-qyzmetterin eksporttaýǵa kómektesý qarastyrylǵan. Sondaı-aq ózińiz aıtqandaı, bıyl Google for Startups kompanııasynyń Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy seriktesi atandyq.
Qazir Ortalyq Azııa (Qazaqstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan, Túrikmenstan), Mońǵolııa jáne Ázerbaıjan elderiniń startaptary úshin Silkway Accelerator baǵdarlamasyn júrgizip jatyrmyz. Baǵdarlamanyń alǵashqy legi máresine jetip, 13 startap joǵary nátıje kórsetti. Mysaly, startaptardyń biri Túrkııa men BAÁ naryǵyna kirip, quny 35 mln dollardan 100 mln dollarǵa deıin ósti. iDos jobasy 60 myń jańa paıdalanýshyny tartyp, aı saıynǵy kirisin 4 esege arttyrdy. Qyrǵyzstannan kelgen NBFit startapy ónimin AQSh naryǵyna beıimdep, AQSh pen Eýropadan túsetin tólemderdi 20 paıyzdan 30 paıyzǵa deıin ulǵaıtty.
Silkway Accelerator baǵdarlamasynyń ekinshi legi 2 qyrkúıekte bastaldy, oqý Astanada offlaın rejimde ótedi ári úsh aıǵa sozylady. Onyń qatysýshylary tálimgerlikpen qatar, Astana Hub janynda tegin baspanaǵa, jumys ornyna jáne Seed Money baǵdarlamasy boıynsha 55 myń dollarǵa deıin qarjy alý múmkindigine ıe.
Jalpy, Astana Hub múshesi bola otyryp, Qazaqstannyń kez kelgen jerinde jumys istep, tehnoparktiń artyqshylyqtary men ıgilikterin paıdalanýǵa bolady. IT-salasyna talanttardy kóbirek tartý úshin Astana Hub «Terrıkon alqaby», Abay IT-valley sekildi aımaqtyq IT-habtarǵa belsendi túrde qoldaý kórsetip keledi. Inkýbasııa júrgizip, el boıynsha aımaqtyq agentterdiń, community-menedjerleriniń jelisin keńeıtip jatyr.
– Astana Hub tehnoparki Plug and Play, Iаndeks, MTS, Huawei Mobile Services, Google for Startups, inDriver, Europages sekildi iri IT-kompanııalarmen yntymaqtasa jumys isteıtinin bilemiz. Bıyl bul qatarǵa TikTok ta qosyldy.
– Iá, bıyl jyldam damyp kele jatqan TikTok oıyn-saýyq jáne jańalyqtarǵa arnalǵan platformamen seriktestik ornattyq. Bul platforma arqyly mıllıondaǵan aýdıtorııaǵa startaptardy jarnamalaýǵa múmkindik bar. Esterińizde bolsa, Digital Bridge 2022 halyqaralyq IT-forýmynda Qazaqstanda IT-startaptar úshin alǵashqy resmı TikTok offlaın platformasy tanystyryldy. Forým aıasynda yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıdyq jáne qazir IT-ónimderdi tanymal etkisi keletin startaptar úshin birlesken baǵdarlamany júzege asyryp jatyrmyz. Barlyǵy 285 ótinim tústi, onyń ishinde EduTech, FinTech, Utility&Services, Ecom&Retail tradem baǵytyndaǵy 218 eń perspektıvaly úmitker baǵdarlamaǵa qatysý múmkindigine ıe boldy. Qatysýshylar arasynda Glovo, Documentolog, Mitwork, Aviata, Mechta, Atameken Business, i-teka.kz, Clockster sekildi iri kompanııalar da bar. Baǵdarlama barysynda qatysýshylar TikTok for Business komandasynan tálimgerlik, biregeı kontent, TikTok-tyń barlyq quralyn úırený jáne tıimdi naýqandardy bastaý múmkindigine, sondaı-aq sarapshylardyń turaqty chat qoldaýyna ıe bolady. Baǵdarlamanyń sońynda startaptar ózderiniń TikTok jyljytý strategııalaryn usyna alady. Úzdik qatysýshylar 10 myń dollar kóleminde grantqa qol jetkizedi.
Áńgimelesken
Farhat QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»
