Aýyl óskinderi alysty kózdeıdi

Daryndarǵa dańǵyl jol ashatyn bastamalar

Prezıdent pármenimen aýyl balalaryn qoldaýǵa arnalǵan jan-jaqty is-sharalar qolǵa alynyp, nátıjesinde talaı talant anyqtalyp, olardyń qabileti men darynyn odan ári damytýǵa zor múmkindikter jasalyp jatyr. Bul baǵytta arnaıy Daryndy balanyń qabiletin damytýdyń jol kartasy túzilip, biraz jumys jolǵa qoıyldy. Atap aıtsaq, oblystyq daryndy balalarmen jumys isteıtin ortalyqtar daryndy balalardyń málimetter bazasyn qurdy. Osy málimetter qoryn jyl saıyn jańartyp otyrý úshin arnaıy monıtorıng júrgizilip turady. Bıylǵy monıtorıng nátıjeleri boıyn­sha elimizdiń tus-tusynan 95 myńnan asa daryndy oqýshy anyqtaldy, onyń 29 myńnan astamy – aýyldyq jerlerden jáne kópbalaly, az qamtylǵan otbasylardan. Sonymen qatar 63 myńnan asa balanyń erekshe zııatkerlik qabileti bar. Al 32 myńnan asa oqýshy mádenıet jáne sport salasynda úzdik nátıjege qol jetkizdi. Jalpy, respýblıkada 3,6 mln bilim alýshynyń 6,3%-y – daryndy balalar. О́tken jylmen salystyrǵanda bıyl daryndy balalar sany 10 667-ge, ıaǵnı 3,1%-ǵa artty.

Atalǵan derekterge qarap, negizgi nazar tek daryndy balalarǵa bólinip jatyr eken dep topshylasaq, qatelese­miz. О́ıtkeni memleket úshin barlyq bala birdeı, ásirese aýyl balalarynyń qaladaǵy qatarlastarynan qalmaýy úshin kóp jaǵdaı qarastyrylyp jatyr. Buǵan dálel retinde Memleket basshysynyń Joldaýynan myna úzindini keltirsek te bolady: «Mamandardyń negizdeýinshe, memlekettiń tek daryndy oqýshylardy qoldaýy balalar arasyn­da áleýmettik arajikti ulǵaıtýy múmkin. Buǵan jol berýge bolmaıdy. Osyǵan oraı, memleket qarapaıym mektepterge qoldaý kórsetedi. Sonymen birge bul qadam qala men aýyl arasyndaǵy bilim berý salasyndaǵy alshaqtyqty qysqartýǵa jol ashady».

Aýyl balalaryn qoldaýǵa baǵyt­talǵan birden-bir joba retinde «Myń bala» olımpıadasyn ataýǵa bolady. 2022 jyly Oqý-aǵartý mınıstrligi «El Ymiti» bastamasy aıasynda ótkizgen bul olımpıadaǵa 150 myńǵa jýyq oqýshy qatysýǵa nıet bildirdi. Olımpıadanyń qorytyndysy boıynsha 14 oblystan 1 myń jeńimpaz irikteldi. Olardyń ishinde 6-synyp oqýshylary arasynda 500 jeńimpaz daryndy balalarǵa arnalǵan mamandandyrylǵan mektepterde konkýrstan tys oqýǵa túsýge múm­kindik aldy. Olımpıadanyń II keze­ńiniń 386 jeńimpazy úshin daryn­dy balalarǵa arnalǵan jetekshi mektep­terde – «Bilim-Innovasııa» lıseı­lerin­de, Respýblıkalyq fızıka-matema­tıka mektebinde jáne «Daryn» mamandan­dyrylǵan mektepterinde oqýǵa jol ashyl­dy. Qalǵan jeńimpazdar Elbasy akade­mııa­synyń «Birge oqý» onlaın mek­te­binde oqýyn jalǵastyrýda. Sondaı-aq 7-8-synyp oqýshylaryna arnalǵan olım­pıadalyq rezervtiń onlaın mektebi, aýyldyq mektepterdegi jaratylystaný-matematıkalyq sıkl pánderi boıynsha jumystar júrgizilip jatyr.

Bul rette Youtube platformasyn­da «Daryn» ortalyǵy 7-8-synyp oqý­­shylary úshin qazaq jáne orys tilde­rinde hımııa, bıologııa, fızıka, matematıka pánderi boıynsha 200-den asa beınesabaq jarııalaǵanyn atap ótý kerek. Sabaqtarda leksıkalyq mate­rıaldan basqa kúrdeliligi joǵary jáne joǵa­ry deńgeıli tapsyrmalar bar. Bul res­pýblıkalyq jáne halyqaralyq olım­­pıadalardyń tapsyrmalaryna barynsha daıyndalýǵa múmkindik beredi. Onlaın sabaqtardy kestege sáıkes eli­mizdiń úzdik joǵary oqý oryndarynyń oqytýshylary men Qazaqstan qurama komandalarynyń jattyqtyrýshylary júrgizdi. Onlaın mektepterge 12 myńnan asa oqýshy qatysty. Hımııa, bıologııa, fızıka jáne matematıka pánderi boıynsha ári qaraı daıyndalý úshin elimizdiń ár óńirinen 352 oqýshy irikteldi. Buǵan qosa «Baldáýren» respýblıkalyq bilim berý-saýyqtyrý ortalyǵy jáne «Bóbek» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq, bilim berý jáne saýyqtyrý ortalyǵy 3 myńnan asa balany qamtyǵan pándik onlaın sessııalardy uıymdastyrdy.

Sonymen qatar balalardyń qabiletin shyńdaýǵa úıirmelerdiń tıgizetin septigi mol. Oqý-aǵartý mınıstrliginiń málimeti boıynsha, Ulttyq bilim berý derekter qorynda qosymsha bilimmen qamtylǵan balalardyń úlesi 63,5%-dy qurap otyr. Dálirek aıtsaq, bul – 2 mln 200 myńnan asa oqýshy. Jalpy, respýblıkada 1,2 mln balany qamtıtyn 1 272 mektepten tys uıym jumys isteıdi. Bul mektepten tys uıymdarda tehnoparkter, bıznes-ınkýbatorlar, planetarııler, robottehnıka jáne 3D modeldeý bólmeleri, hımııa jáne bıotehnologııa zerthanalary, medıa ortalyqtar bar. Jańa býynnyń ınnovasııalyq jabdyqtarymen tolyqtyrylǵan Astana, Taldyqorǵan, Petropavl, Atyraý, Túrkistan qalalaryndaǵy oqýshylar saraılarynda robottehnıka, 3D modeldeý jáne baǵdarlamalaý úıirmeleri ashylǵan. Oqýshylar saraılarynyń bazasynda balalar tehnoparkteri men bıznes-ınkýbatorlar jelisi damyp keledi. Elimizde 33 tehnopark, 25 bıznes-ınkýbator bar. Qosymsha bilim berý baǵytyndaǵy osynaý ıgilikterden aýyl balalary men turmysy tómen otbasylar shet qalǵan joq. Aıtalyq, búginde 177 myńnan asa áleýmettik az qamtylǵan otbasy balalary, 13 myńnan asa jetim jáne ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar, 20 myńnan asa erekshe qajettiligi bar balalar aqysyz negizde qosymsha bilimmen qamtylyp otyr.

Shákirt shyraǵyn jaqqan ustazdardyń mereıi ústem

Aýyl-aımaqtaǵy bilim berý sapasyn arttyrý úshin úzdik muǵalimderdiń qataryn kóbeıtý mańyzdy. Osy oraıda aınalasyndaǵylarǵa úlgi bolarlyqtaı jetistikterimen kózge túsken, talanttardy tap basyp tanı biletin, túrli bilim báıgeleriniń jeńimpazdaryn tárbıe­lep shyǵarǵan muǵalimder barshylyq. Mundaı muǵalimderdi qoldaý úshin mınıstrlik tarapynan birqatar is-sha­ra­ da qolǵa alynǵan. Atap aıtsaq, respýblıkalyq jáne halyqaralyq olım­pıadalar men baıqaýlardyń jeńim­pazdary men júldegerlerin daıyndaǵan respýblıkanyń úzdik muǵalimderiniń is-tájirıbesin taratý maqsatynda bas­taýysh synyp muǵalimderine arnalǵan «Bastaýysh synyptaǵy olımpıada­lyq jáne logıkalyq esepterdi shyǵarý ádis­temesi» taqyrybynda respýblı­ka­lyq oqý-ádistemelik semınary men «Altyn tuǵyr» olımpıadasy ótti. Bu­ǵan qosa jas pedagogterdiń shyǵar­ma­shylyq áleýetin damytýǵa jaǵ­daı jasaý, kásibı kózqarasyn qalyp­tas­tyrý baǵytynda «Daryndy bala­larǵa arnalǵan daryndy pedagog» respýb­lık­a­lyq pedagogıkalyq olımpıadasy uıym­dastyryldy. Olımpıadaǵa elimizdiń barlyq aımaǵynan 357 muǵalim qatysty. Onyń ishinde 180-i – aýyl mektepteriniń pedagogteri.

Bıyl aýyl balalarynan, kópbalaly jáne az qamtylǵan otbasydan shyqqan oqýshylardan respýblıkalyq jáne halyqaralyq olımpıadalar men ja­rys­tardyń, sporttyq jarystardyń jeńim­pazdaryn daıyndaǵan 1 092 úzdik muǵalim marapattaldy. Sondaı-aq eli­mizdiń úzdik ustazdary jergilikti jerler­de marapattalyp, vedomstvolyq nag­radalar­dy ıelenip, jyl saıynǵy res­pýb­lıka­lyq «Úzdik pedagog» baıqa­ýynda baq synaıdy. Byltyr erekshe jetistikteri men elge qyzmeti úshin 26 pedagogke alǵash ret memlekettik nagrada – 1 myń AEK kóleminde birjolǵy tólemmen «Qazaqstandyq eńbek sińirgen ustazy» qurmetti ataǵy berildi.

«Pedagog mártebesi týraly» Zań­nyń 9-babynyń 4-tarmaǵyna sáıkes muǵalimderge bilim berý júıesin damytýǵa qosqan erekshe úlesi úshin jergilikti atqarýshy organdar nagradalarmen, sondaı-aq aqshalaı syıaqylarmen marapattaıdy. Bul rette «Myń bala» ult­tyq olımpıadasynyń qorytyndysy bo­ıynsha olımpıadalardyń júldegerle­rin daıyndaǵan 3 792 aýyl muǵalimi dıplomdarmen marapattalǵanyn atap ótken jón.

Jalpy, Balalar jylynda aýyl balalaryn damytýǵa aıtarlyqtaı kóńil bólinip jatyr. Bul ataýly jyldyń aıasynda qolǵa alynǵan bastamalardyń aýqymy keńeıip, bolashaqta aýyldyń ǵana emes, eldiń atyn shyǵaratyn azamat­tardyń ósip shyǵýyna dańǵyl jol ashylady degen úmit basym.