Ashyq ári ádil saılaý

Reza TABRIZI,

Ulybrıtanııa parlamenti Qaýymdar palatasynyń joǵary saıası keńesshisi:

– Qazaqstanǵa alǵash ret kelip otyr­ǵan joqpyn. 2019 jylǵy saılaýǵa shetel­dik baıqaýshy retinde qatysqan edim. Sol joly mundaǵy saılaý prosesiniń ashyq­tyǵyna kóz jetkizgenbiz. Bul joly da bári oıdaǵydaı ótti. Sondyqtan el turǵyndaryn ashyq ári ádil saılaýmen quttyqtaǵym keledi. Bul – Qazaqstan úshin tarıhı kún.

Saılaý kúni Astanadaǵy birneshe ýchaskege bardym. Saılaýshylardyń belsendiligi jaqsy. Uıymdastyrý jumystary da oıdaǵydaı júrgizilgen. Máselen, saılaý ýchaskelerinde múmkin­digi shekteýli adamdarǵa jaqsy jaǵdaı jasalǵany qýantty. Áıtpese, mynadaı sýyq pen qarda olardyń júrip-turýy qıyn ǵoı. Osynyń bári eskerilgen eken. Degenmen saılaý kúni túske deıin biz barǵan ýchaskelerde jastardyń belsendi­ligi tómen bolǵanyn atap ótýge tıispiz. Jastar – eldiń bolashaǵy. Sol sebepti olardy eldiń taǵdyry sheshiler mundaı mańyzdy is-sharalarǵa barynsha tartý kerek.

 Chjan MIN,

ShYU Bas hatshysy:

– Qazaqstandaǵy saılaýdan úsh ne­gizgi máseleni baıqadym. Birinshi­den, saılaý joǵary deńgeıde uıymdas­tyrylǵan. О́zim barǵan ýchaskelerdegi baıqaý­shylardan da, komıssııa múshelerin­en de «zańsyz­dyq tirkeldi me?», dep suradym. Bárinen «joq» degen jaýap aldym.

Ekinshiden, komıssııa músheleri de, baıqaýshylar da proseske aıryqsha jaýapkershilikpen qarady. Men bar­ǵan saılaý ýchaskeleriniń bárinde ókil­der ózderin kásibı ustady. Daýys berý­shilerdi tirkeý resimin baqylap kórdim. Baı­qaýshylardyń bári jiti qadaǵalap otyrdy.

Úshinshiden, daýys berýshiler bel­sen­dilik tanytty. Máselen, Aq­mola oblysynda saǵat 11:00-ge deıin saılaýshylardyń 60 paıyzǵa jýyǵy daýys berip qoıdy. Astana qalasy­nyń keı ýchaskelerinde birqatar saılaýshynyń kishkentaı balalaryn kóterip kelgenin kórdim. Olar balalaryna saılaý prosesin bastan aıaq kórsetip júrdi. Demek, turǵyndar balalaryn jaýapty azamat etip tárbıelegisi keledi. Menińshe, saılaýshylardyń otbasymen birge kelýi Otanynyń bolashaǵyna degen senimin kórsetedi.

 Dmıtrıı KOBÝSKII,

TMD Parlamentaralyq Assambleıasy keńesi hatshylyǵynyń basshysy –  bas hatshy:

– Demokratııalyq saılaýdyń ózindik standarttary bar. Parlamentaralyq Assamb­leıa deńgeıinde tıisti qujattar qabyl­danǵan. Olar asa kóp te emes. Degenmen olardyń óz erekshelikteri bar. Biz kórgen dúnıemizdi birden tirkep, ol tý­raly jedel túrde málimdeımiz. Sarap­shylarymyz saılaý prosesin retteı­tin Qazaqstandaǵy barlyq zańnamany qarap shyqty. Eshqandaı buzýshylyq anyqtalǵan joq. Uıymnyń quqyqtyq qorytyndysyn Parlamenttiń qos palatasyna jáne Ortalyq saılaý komıssııasyna berdik. Saılaýdy retteýge qatysty dúnıelerdiń bári Qazaqstannyń zańnamasynda kórinis tapqan.

Jalpy, bizdiń uıym 1994 jyldan beri saılaýdy qadaǵalap keledi jáne Parlamentaralyq Assambleıa qadaǵa­laǵan alǵashqy saılaý dál osy Qazaqstanda ótken bolatyn. Bıyl bul elge ekinshi márte kelip turmyz. Jazdaǵy búkilhalyqtyq referendýmnyń barysyn qadaǵalasaq, osy joly prezıdent saılaýyn baqyladyq. Bul joly TMD Parlamentaralyq Assambleıasynyń 67 baıqaýshysy eldegi saılaýdy bastan-aıaq qadaǵalady. Uıymdastyrý jumystary oıdaǵydaı júrgizilgeni kórinip tur. Sondaı-aq halyqtyń belsendiligi de kózge shalyndy.

Vıktor OÝ,

Kanada senatory, Qazaqstan-Kanada parlamentaralyq yntymaqtastyq tobynyń teń tóraǵasy:

– Saıası doda kezinde saılaý týraly zań normalary muqııat saqtaldy. Bári oıdaǵydaı ótti dep aıta alamyz. Jalpy, bul eldegi saılaý júıesi jaqsy. Saılaýshylar qupııalylyqty barynsha saqtaýǵa tyrysady. Bul halyqtyń saıası kózqarasynyń qalyptasqandyǵynyń belgisi. Ańǵarǵanym, Qazaqstan men Kanadanyń  saılaý júıesi uqsas. 

Qazaqstan-Kanada parlamentara­lyq yntymaqtastyq tobynyń teń tór­aǵasy bolǵandyqtan, bul eldegi saılaý­dyń oıdaǵydaı ótýine múddelimiz. О́ıt­keni eki el arasyndaǵy 30 jyldyq qarym-qatynasty odan ári damytyp, jańa deńgeıge shyǵarǵymyz keledi. Ásirese bıznes, ekonomıkalyq damý baǵytyndaǵy baılanystardy bekemdeý­ge nıettimiz.

Sergeı POSPELOV,

UQShU Parlamenttik Assambleıasy Hatshylyǵynyń basshysy – jaýapty hatshysy:

– Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymynyń Parlamenttik Assambleıa­sy Qazaqstandaǵy búkilhalyqtyq refe­ren­dým kezinde de jumys istegen bola­­­tyn. Osy joly bizdiń top Astana qalasynda, Aqmola oblysynda saılaý barysyn qa­da­ǵalady. Saılaý­shylar­dyń belsendi bolǵanyn atap ótýge tıispiz. Ýchaske­ler ashylmaı turyp, kezek qalyptas­qanyn kózimiz kórdi. Eshqan­daı buzýshy­lyqty baıqamadyq. Saılaý ýchaskeleri jabylǵansha ju­mys istep, baıqaýshy­larymyz daýys sanaýǵa da qatysty.

Biz saıası doda bastalmas buryn saılaýǵa túsip jatqan kandıdattardyń shtabtarynda boldyq. Túrli qurylym­dar­dyń ókilderimen kezdestik. Uıym­das­tyrý jumystarynyń joǵary deńgeı­de ekenin atap ótýge tıispiz. Pro­sesti muqııat qadaǵaladyq. Saılaý qory­tyndysy Qazaqstan turǵyndaryn biriktire túsedi degen oıdamyn.

Ahmed SARIR,

Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy Bas hatshylyǵy Azııa isteri departamentiniń dırektory, mıssııa basshysy:

– Bizdiń halyqaralyq uıymǵa 57 memleket múshe. Uıym ıslam memleketteriniń ujymdyq daýysyn bildiredi. Biz demokratııa, memlekettik basqarý máselesine jiti nazar aýdaramyz. Sondyqtan bizdiń delegasııa­ny Qazaqstandaǵy prezıdent saılaýyn qadaǵalaýǵa shaqyrdy. Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy atynan Qazaq­stanǵa kelgenimizge qýanyshtymyz.

Qazaqstanǵa alǵash ret kelip otyr­ǵan joqpyz. Osy jazda ótken búkil­halyqtyq referendým kezinde de Qazaqstanda jumys istedik. 2019 jyl­ǵy prezıdent saılaýynda da osy jer­den tabyldyq. Buǵan deıingi saıası naý­qandar sekildi osy jolǵy saılaý da oıda­ǵydaı uıymdastyryldy. Ashyq ári ádil saılaýǵa kýá boldyq. Tıisti talaptar men normalar qatań saqtaldy.

Laslo VAShA,

Majarstan Syrtqy ister jáne saýda ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, bas keńesshi:

– Qazaqstan prezıdent saılaýy ar­qyly óziniń saıası júıesin qazirgi syn-tegeý­rinderge beıimdeý úshin mańyz­­­dy qadam jasady. Qaı elde bol­­sa da qazirgideı týrbýlentti kezeńde myq­ty kóshbasshy kerek-aq. Qazaq­stan­­dyq­tardyń osyny jete túsingen­deri qýantty. Ony saılaýǵa qatysqan halyqtyń nıeti men tileginen ańǵardyq. Qazaqstan Ortalyq Azııada ǵana emes, Qıyr Shyǵys pen Eýropa elderimen qarym-qatynasta mańyzdy oryn alady. Álemniń jetekshi elderi bul aımaqtaǵy oqıǵalarǵa qyzyǵýshylyqpen kóz tigedi. Olar bul aımaqtyń qanshalyq­ty mańyzdy ekenin túsinip otyr. Sondyqtan saılaýdan keıin túrli baǵdarlama men jobanyń iske qosy­latynyna senimdimin.

Prezıdent saılaýy kezinde birneshe ýchaskege bardym. Biz sekildi shetelden kelgen ózge de halyqaralyq baıqaý­shy­larmen pikirlestik. Saıası doda bári­mizge jaǵymdy áser qaldyrdy. Saı­laý barynsha ashyq ári ádil ótti. Halyq­ara­lyq standarttardyń bári saqtaldy. Ha­lyqtyń saılaý kúngi kóńil kúıi, tańdaý jasaýǵa degen yntasy qýantty. Olar­dyń bári jarqyn bolashaq úshin daýys ber­geni anyq. Sondyqtan olar óte ma­ńyz­dy sheshim qabyldady dep sanaımyn.

Tıberıo GRASIANI,

Italııadaǵy «Vision & Global Trends» halyqaralyq jahandyq taldaý ınstıtýtynyń tóraǵasy:

– Qazaqstan – jas memleket. Tarıhı turǵydan alǵanda, jańa mem­leket­tiń qurylysyna birqatar mańyz­dy qadam qajet. Birinshi qadam – orta­lyqtandyrylǵan bılikke ıe saıası ınstıtýttar. Alǵashqy 20 jylda Qazaqstanda kóp dúnıeni isteý kerek boldy. Biz ekonomıkalyq taldaý júrgizdik jáne ekonomıkalyq ósýdi baıqadyq. Bul qoǵam­daǵy ózgeristerge jol ashty. Qazir joǵary deńgeıli demokratııany qam­tamasyz etý mańyzdy. Mine, taǵy bir tarıhı sátke kýá boldyq.

2019 jylǵy saılaýǵa da halyqaralyq baıqaýshy retinde qatysqan edim. Bul joly da sol mindetimdi atqardym. Bir­neshe saılaý ýchaskesine bardym. Dema­lys kúni bolsa da, saılaýshylardyń daýys berýge erte barǵanyna tańǵaldym. Ita­lııa­da olaı bolǵan emes. Ádette daýys berý prosesi tústen keıin qyzyp jatady.

Qazaqstan Ádiletti qoǵam qurý jolynda mańyzdy qadamdarynyń birin jasady. Osy kúnge deıin qol jetkizgen jetistikterdiń bazasynda jańa respýb­lıka qurý – jaýapty mindet. Jańa prezıdent bul mindetti oıdaǵydaı eńseredi dep senemin.

Davorko VIDOVICh,

Horvatııa Respýblıkasy Parlamenti tóraǵasynyń orynbasary:

– Qazaqstandaǵy prezıdent saılaýyna halyqaralyq baıqaýshy retin­de qatysqanyma qýanyshtymyn. Saı­laý kúni birneshe ýchaskeni aralap, uıymdastyrý jumystarynyń oı­da­ǵydaı júrgizilgenine kýá boldyq. Halyq ta barynsha belsendi boldy. Bul turǵyndardyń saılaý prosesine atústi qaramaıtyndyǵynyń dáleli. Qazaqstan prezıdent saılaýyn ótkizý arqyly ma­ńyzdy demokratııalyq qadam jasady. Saıası doda barysynda buzýshylyqtar tirkelgen joq.

Alǵash ret daýys bergen jastardyń júzindegi qýanysh pen tolqynysty kórdik. Otbasylarmen birge kelip, mańyzdy kúndi tarıhı sátke aınaldyryp jatqandarǵa kýá boldyq. Qazaq­stannyń burynǵy prezıdenti Nursul­tan Nazarbaev ta azamattyq bory­shyn ótep, daýys berdi. Osy ýaqytqa deıin Ger­manııadaǵy, Moldovadaǵy, Ýkraı­na­­daǵy saılaýlarǵa baıqaýshy retin­de qatystyq. Qazaqstandaǵy saılaý joǵary deńgeıde ótti dep aıtýǵa bolady.

Montasyr ABÝZEID,

Palestına memleketiniń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi:

– Halyqaralyq baıqaýshy retinde ýchas­kelerdegi uıymdastyrý jumys­taryna joǵary baǵa beremin. Eshqandaı buzýshylyq baıqalmady. Saılaýshylar óte belsendi boldy. Májbúrlep daýys bergizý belgileri baıqalǵan joq.

Jergilikti baıqaýshylarmen de pikirlestik. Olar da saıası dodanyń oıda­­ǵydaı ótkenin aıtty. Alty kan­dıdattyń múddesin qorǵaǵan jergi­likti baıqaýshylar jaqsy jumys istedi.

Osymen Qazaqstandaǵy tórtinshi saılaýǵa halyqaralyq baıqaýshy retinde qatystym. Buǵan deıin eldegi prezıdent jáne Parlament saılaýlaryna qatysqan edim. Sondaı-aq osy jazda búkilhalyqtyq referendýmnyń barysyn qadaǵaladym.

Qazaqstan halqyn ekonomıkalyq jáne saıası reformalardyń oıdaǵydaı júzege asyrylýymen quttyqtaımyn. Turaqtylyq pen tabys tileımin.

Iаnýsh PEHOChINSKII,

«Polsha-Azııa» saýda ónerkásip palatasynyń tóraǵasy, Polıak halyq partııasynyń múshesi:

– Saılaý – demokratııa merekesi. Sondyqtan bul kúni qazaqstandyq saılaýshylardyń kóńil kúıi kóterińki boldy. Olar bolashaq úshin daýys berdi. Endi jeńiske jetken kandıdat halyqqa bergen ýádesin oıdaǵydaı oryndaýǵa tıis. Qazaqstan – Polsha úshin mańyzdy seriktes. Búginde Qazaqstannyń Polsha baǵytyndaǵy taýarlar men qyzmetter eksporty 30 paıyzǵa artty. Bul bizdiń eldiń tarapynan qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterge degen suranystyń joǵary ekendiginiń kórinisi.

Qazir álem túrli máselemen betpe-bet kelip otyr. Sondyqtan bul saılaýǵa Qazaqstanǵa qatysty jańa boljamdar jasaýǵa múmkindik beretin erekshe jaǵdaı retinde qaraımyz. Qazaqstandyq baıqaýshylar bizdiń elde ótken keıingi saılaýǵa kelip qatysty. Sol sebepti eki eldiń saıası dodaǵa degen talaptary uqsas dep aıta alamyn. Qazaqstan Pol­shanyń Ortalyq Azııadaǵy mańyzdy saıa­sı ári ekonomıkalyq seriktesi bolyp qala beredi. Sondyqtan biz bul elde ádettegideı tynyshtyq pen turaqtylyq saltanat qurýyna tilektespiz.

Daıyndaǵan

Farhat QAIRATULY,

«Egemen Qazaqstan»