Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli telemarafon 80-ge jýyq respýblıkalyq jáne aımaqtyq BAQ arqyly onlaın júıede taratylatynyn málimdedi. Sala basshysynyń aıtýynsha, elimiz úshin asa mańyzdy kúnde uıymdastyrylyp otyrǵan is-sharada túrli baǵyttaǵy 400-ge jýyq spıker pikir almasty. 16 saǵat non-stop rejiminde jumys istegen telemarafonda túrli taqyryptarda dıskýssııa uıymdastyrylyp, otandyq sarapshylar eldegi máselelerdi ortaǵa saldy. Máselen, «Aımaqtardyń damýy» pikirtalasynyń spıkerleri eldegi demografııalyq ahýal men kásipkerliktiń jaıyn qozǵady. «Men úshin saılaý nátıjesi emes, saılaýdan keıingi el erteńi mańyzdy», dep bastady sózin Májilis depýtaty Edil Jańbyrshın pikirtalas alańynda.
– Memlekettiń myqty bolýy óńirlerdiń myqty bolýyna baılanysty. Sondyqtan 3 megapolıs pen 17 oblys myqty bolýy kerek. Barlyq salada ádildik mańyzdy. О́ńirlerdi basqaratyn tulǵalar nıeti durys, taza menedjerler, bilikti mamandar bolýy qajet. Jańa kadrlar jumys isteýi kerek. Máselen, «Qýatty óńirler» jobasyna 7,5 trıllıon teńge bólingen. Al bul qarjyny tıimdi ıgerip, tıisti nysandardy ýaqytynda salý úshin bizge bilikti kadrlar, myqty basshylar kerek. Maǵan búgingi saılaýdyń nátıjesi emes, saılaýdan keıin ne bolatyny mańyzdy. Halyq osy saılaýdan zor úmit kútip otyr. Sondyqtan jańa adamdar, jańa menedjerler kelmeı biz áleýmettik ádiletsizdikti joıa almaımyz. 19 mıllıon halyqtyń arasynda kúshti menedjerler joq dep aıtýǵa bolmas, kásipkerlik, kvazımemlekettik salada da, depýtattar arasynda da, mınıstrlikterde de myqty mamandar bar, solardy tartýymyz kerek, – dedi depýtat.
Al mesenat, kásipker Islambek Saljanov otyz jylda kásipkerlerge teń múmkindik berilmegenin atap kórsetti.
– Kásipkerlikti ár óńirde damytýǵa bolady. Qarapaıym halyqqa turaqty jumys qajet. Al osy turaqty jumyspen qamtamasyz etetin de, shetelden ınvestısııa tartyp, elge salyq tóleıtin de kásipkerler. О́kinishke qaraı, 30 jylda kásipkerlerge teń múmkindik berilgen joq. Olıgapolııa men monopolııanyń tamyryn shaýyp, túbegeıli joıý kerek, sybaılas jemqorlyqpen kúresýdi kúsheıtip, ony da joıý qajet. Sonymen qatar kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaıtyn ádil sot bolýy kerek. Sonda ǵana memlekettiń áleýmettik máselelerdi sheshetin múmkindigi de, qarajaty da bolady. Myqty óńir – myqty memleket, – dedi I.Saljanov.
Sarapshylar halyqtyń kóshi-qon máselesin sheshý joldaryn da usyndy. Negizi halyqty ońtústikten soltústikke kóshirý strategııalyq baǵdarlamasy boıynsha 2017-2020 jyldar aralyǵynda 40 myń adamdy kóshirý qajettigi aıtylǵan edi. Alaıda derekterge súıensek, bul baǵdarlamamen 10 myń adam ǵana qonys aýdarǵan. Sarapshylar árbir óńirde halyqty qyzyqtyryp, ózine tartatyndaı baǵdarlama ázirleý qajet dep sanaıdy. «Bul másele memlekettik deńgeıde ǵana rettelmeıdi, ár oblys, ár aýdan básekege túsken jaǵdaıda sheshimin tabady», degen pikirde Ekonomıkalyq zertteýler ınstıtýty О́ńirlik zertteýler ortalyǵy dırektorynyń orynbasary Nurbolat Qurmetuly.
Sondaı-aq marafon alańynyń TED-x formatynda uıymdastyrylǵan motıvasııalyq dáriske Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aımaǵambetov, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek, Sıfrlyq damý jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın, «Qazaqstandyq Nık Výıchıch» – Álı Turǵanbekov qatysty.
TED-x-tiń alǵashqy spıkeri Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek mamandyq tańdaýdyń mańyzdylyǵyna jan-jaqty toqtaldy.
– Eńbek naryǵy kúnnen kúnge ózgerip keledi. Jańa mamandyqtar paıda bolyp jatyr. Endi 10-15 jylda keıbir mamandyqtar joıylyp ketedi, keıbirine suranys artady. Osyǵan oraı mamandyq tańdaýdyń qarapaıym úsh formýlasymen bóliskim keledi. Birinshiden, «Men qandaı salany qalaımyn? Meni qandaı sala qyzyqtyrady?» degen suraqqa jaýap berý kerek. Ekinshi – «Meniń qandaı qabiletim bar? Meniń qolymnan ne keledi?», úshinshi «Eńbek naryǵyna ne kerek? Suranys qandaı?» degen suraqtardyń jaýabyn zertteý kerek. Oǵan Navigator.kz, Enbek.kz sekildi quzyrly mınıstrlikterdiń jasaǵan onlaın platformalary kómek beredi. Osylar arqyly eńbek naryǵyn zerttep, qajetti, ózińizge jaqyn mamandyqty tabýǵa bolady, – dedi mınıstr.
S.Nurbektiń aıtýynsha, IT-mamandar (aqparattyq qaýipsizdik), Big data (aqparatpen jumys isteıtin ınjenerler), muǵalimder, medısına qyzmetkerleri, kólik jáne tasymaldaý qyzmetkerleri, aýylsharýashylyq mamandaryna suranys arta túsedi.
– Elimizdegi demografııalyq ósimge baılanysty aldaǵy ýaqytta da balabaqsha, mektepter salynady, jańa nysandardy kadrlarmen qamtý úshin bolashaqta 120 myńǵa jýyq ustaz qajet bolady. Sondyqtan bul mamandyqqa qajettilik óspese, kemimeıdi. Medısına qyzmetkerleriniń qajettigin pandemııa kezinde sezindik. Ásirese eńbek naryǵynda ınfeksıonıst, vırýsolog sekildi mamandar tapshy. Sondaı-aq jahandaný kezeńinde kólik tasymaly, logıstıka mamandary, ınjenerler úlken suranysqa ıe, – dedi vedomstvo basshysy.
Sondaı-aq telemarafonda elektorattyń saıası belsendiligi boıynsha saǵat saıyn baspasóz konferensııalary uıymdastyrylyp, halyqaralyq baıqaýshylar, sarapshylar, Bas prokýratýra, Ishki ister mınıstrliginiń ókilderi daýys berý barysyna qatysty sońǵy aqparattarmen bólisip otyrdy.
Onlaın marafonnyń OKQ alańynda «Partııalyq emes baqylaý ortalyǵy» RQB tóraǵasy Tólegen Qunádilov saılaýǵa 22 myńnan astam adam baıqaýshy retinde daıarlyqtan ótkenin málimdedi.
– Elimizde 10 myńǵa jýyq ashyq saılaý ýchaskesi bolsa, barlyǵynda baıqaýshylar tańǵy saǵat altydan bastap, zańnamaǵa sáıkes óz jumystaryn atqardy. Jalpy alǵanda, osy naýqanǵa 22 myńnan astam adamdy baıqaýshy retinde daıyndadyq. Olarǵa úzdik álemdik tájirıbe negizinde, úzdik standarttar, zańnamalar sheńberinde 400-ge jýyq oflaın jáne onlaın formatta oqytý júrgizdik, – dedi T.Qunádilov. Al «Ekspress-kamera» alańynda 1500-den astam qonaq BAQ ókilderiniń suraqtaryna jaýap berdi.
