Dalada emes, qalada. Qala bolǵanda da oblys ortalyǵynda. Bul másele san márte kóterilgen, áıtse de sol jabýly qazan jabýly kúıinde keledi. Qala turǵyndary narazylyq bildirgeli qashan. Kókshetaýda qatty turmystyq polıgony joq. Áýejaı mańynda uzaq jyldar boıy qoqys qabyldaǵan polıgon 2018 jyly áýe aılaǵynyń sanıtarlyq tazalyǵyna baılanysty qoıylatyn talaptarǵa, ekologterdiń dabyl kóterýine baılanysty jabylyp tyndy. Onyń ózi de jaz boıy ara-tura órtenip, jaman ıisi men qoıý, qara tútini qalanyń ústin qaptaı jaýyp, kúnniń júzin kórsetpeı jatatyn. Budan keıin qaladan shyǵarylatyn turmystyq qaldyqtar basqa jerge tasymaldanady degen uıǵarym jasaldy.
Tańdaý Krasnoıar aýyldyq okrýgine qarasty Elıta aýylynyń syrtyndaǵy bos jatqan alańqaıǵa tústi. Biraq bul da tyǵyryqtan shyǵaratyn tóte jol emes edi. Kúnshyǵystan jel soqsa, júrek aınytar jaman ıis qalany qaýmalap alatyn. Elıta aýylynyń turǵyndary áýeli ókpe-nazyn juqalap aıtyp kórgen. Keıin kádimgideı órekpigen daýǵa aınaldy. Aqyry polıgon jabylyp tyndy. Jabylǵanymen, zardaby qaldy. Ala jazdaı birneshe márte órt shalyp, qara tútini qalanyń ústin torlap alatyn. Iisi dalany da, qalany da jaılap ketti. Mamandar bul qaldyqtardyń tabıǵı ydyraýy dep túsindiretin.
– Qajetti saraptama jasalyp, polıgondy 70 paıyz qalpyna keltirýge daıyn ınvestor da tabylǵan, – deıdi qala ákiminiń orynbasary Dáýlet Júnisov, – qaldyqtardy ýaqytsha ornalastyrýǵa jalpy aýmaqtyń 30 paıyzyn qaldyrsaq, Ekologııalyq kodekstiń talaptaryn saqtaıtyn edik.
Biraq aýyl turǵyndary bul sheshimge úzildi-kesildi qarsy turdy. Daýdy órshitpeı, halyq saıabyr tapsyn dep qala basshylary bolashaq polıgon aımaǵynda qatty turmystyq qaldyqtardy ýaqytsha saqtaý úshin 20 gektar jer telimin bólý týraly máseleni qarastyrýda. Qala ákimdigi amalsyzdan turmystyq qaldyqtardy áýejaı mańyndaǵy burynǵy polıgonǵa ýaqytsha tasymaldaı turý týraly sheshim qabyldady. Kókshetaý qalasy ákiminiń orynbasary Dáýlet Júnisovtyń aıtýyna qaraǵanda, másele turmystyq qatty qaldyqtardyń jańa polıgonyn salǵan kezde ǵana túbegeıli sheshilmek.
Tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasy jańa Ekologııalyq kodekstiń talaptaryna jaýap beretin polıgon salý úshin tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme men jobalyq-smetalyq qujattama ázirlemek. Biraq bul búgin-erteń bite qoıatyn sharýa emes. Jańa polıgondy salýǵa kem degende 4-5 jyl qajet eken.
Qoqys óńdeıtin zaýyttyń qurylysy birneshe jyldan beri kóterilip keledi. Áıtse de, áli bir sheshimin tapqan joq. Byltyr Ońtústik Koreıadan ınvestor keledi eken degen habar taraǵanymen jaqsylyq bola qoıǵan joq. Búgingi tańda oblys ortalyǵynda turmystyq qaldyqtardy shyǵaryp, tazalaýmen úsh kásiporyn aınalysady. Olar barlyǵy 110 myń abonentke qyzmet kórsetedi. Osy arada qısynǵa kelmeıtin taǵy bir esep bar. Statıstıkalyq derekterge qaraǵanda, oblys ortalyǵynda 165 myń turǵyn bar. Qalǵan 55 myń adam turmystyq qaldyqtaryn qaıda jiberip jatyr?
– О́tken jyly biz jeke sektordaǵy 300-ge jýyq úıdi aralap, tek 21-imen ǵana shart jasastyq. Turǵyndar barlyq qoqysty órtep jiberemiz, sondyqtan eshqandaı kelisim jasamaımyz dep otyr, – deıdi «Tazalyq» seriktestiginiń basshysy Oleg Toporkov, – Shyn máninde qala turǵyndary qoqysty jol boıyna, qorshaýlardyń mańyna atkópir etip tógip tastaıdy. Áıtpese, kólikterine salyp alyp baryp, kópqabatty úılerdiń janyndaǵy konteınerlik alańdardy toltyrady. Osy bir tártipsizdikke tosqaýyl qoıa almaı otyrmyz.
Tólemaqy tóleýde de túıtkil az emes. Qala tazalyǵymen aınalysatyn jeke kásipker Ádil Elemesovtyń aıtýyna qaraǵanda, qala turǵyndary mıllıondap qaryzyn tólemeı otyr. Degenmen de qoqys alańdaryn tazalaýǵa májbúr.
– Jalpy, adamdardyń ishki mádenıeti bolýy kerek, – deıdi kásipker, – turǵyndar qoqys alańyna eski turmystyq tehnıkalaryn, qajetsiz jıhazdaryn, qurylys qaldyqtaryn tastaı beredi. Bul zattar kólemdi bolǵandyqtan bizdiń kóligimizge syımaıdy. Saldarynan qaldyq alańdary atkópir bolyp shashylyp jatady. Buralqy ıt pen mysyq ta osy jerden tamaq izdep, shashyp tastaıdy. Qıyndyq shashetekten. Onyń ústine tólem tarıfi de sońǵy on jyl boıy ózgerissiz.
Osy jyldyń 1 jeltoqsanynan bastap qala turǵyndary qoqys shyǵaratyn kásiporyndar qaldyqty suryptaý men kómýdi uıymdastyrý úshin tıisinshe 377 teńgeden 438 teńgege deıin tólem tólemek. Tarıfti bekitý kezinde kommýnaldyq qyzmetterdiń janar-jaǵarmaıǵa, qosalqy bólshekterge, jumysshylardyń sońǵy ýaqyttaǵy sál-pál kóterilgen jalaqysyna jumsalatyn naqty shyǵyndar eskerilgen.
– Tehnıkaǵa qajetti qosalqy bólshektiń baǵasy ótken jylmen salystyrǵanda birneshe esege ósip ketti, – deıdi Dáýlet Júnisov. – Máselen, 2021 jyldyń sáýir aıynda dızel otynynyń 1 lıtri 187 teńge bolsa, búginde – 260 teńge.
«Tazalyq» seriktestiginiń dırektory Oleg Toporkovtyń aıtýyna qaraǵanda, olar sońǵy eki jyl boıy tarıfti kóterý kerek ekendigin dáleldeýmen keledi. Áıtse de, kásipker Ádil Elemesov tarıftiń kóterilýin kútpeı, óz jumysshylarynyń jalaqysyn orta eseppen 250 myń teńgege deıin kótergen.
Sońǵy ýaqytta qala turǵyndarynyń osy bir túıtkildi máselege baılanysty aryz-shaǵymy óte kóp. Osynyń barlyǵy sharýanyń retke keltirilmeýinen. Máselen, qaladaǵy shaǵyn aýdandardyń birinde 13 kópqabatty turǵyn úıdiń janynda bir ǵana konteıner alańy bar. Demek, júkteme óte kóp. Qazir mamandardyń esepteýine qaraǵanda, oblys ortalyǵynda uzyn-yrǵasy 2 myńǵa jýyq konteıner turǵanymen, áli de kem degende 750 konteıner qoıylýy qajet. Búginde 105 konteıner alańy ǵana zańdastyrylǵan. Qoqys alańdaryn qorshaýǵa qarajat qarastyrylýda.
Qoqys tasıtyn kompanııalar zańnamaǵa sáıkes konteıner alańdaryn salý, ıesiz konteınerlerdiń quqyqtyq qujattaryn jasaý, iri kólemdegi qoqystardy tógýdi yńǵaılastyrý tárizdi máselelerge baılanysty tarıf baǵasy kóterilse dep otyr. Tarıf kóterilgenimen, tazalyq bola qoıar ma eken deıdi tazalyqtyń joqtyǵynan taqsyret tartqan qala turǵyndary.
KО́KShETAÝ
