Bul qıyndyq halqymyzdy shyńdady. Memleket basshysyna degen senim artty. Bıyl maýsym aıynda ótken referendýmda Qazaqstan halqy Prezıdent bastamalaryna qoldaý bildirdi. Prezıdenttik saılaýda Qasym-Jomart Toqaevtyń kandıdatýrasyn halyqtyq koalısııanyń usynýy jáne ony saılaýshylardyń basym kópshiliginiń qoldaýy osy senim men úmittiń naqty kórinisi.
Bul senim men úmit negizi Q.Toqaevtyń halyqtyń muńyn, onyń zaryn estı biletindiginde jatyr. Sońǵy úsh jarym jyldan bergi Prezıdent bastamasymen qolǵa alynǵan ózgerister osy sózimizdiń dáleli ispetti.
Respýblıkalyq qoǵamdyq shtabta usynǵan «Ádiletti Qazaqstan: bárimiz jáne árqaısymyz úshin qazir jáne árdaıym» saılaýaldy baǵdarlamasy jáne ony iske asyrýdyń úsh qaǵıdaty – qoǵamnyń kópten kútken oıy. Osy kezge deıin qolǵa alynǵan irgeli reformalar jáne joǵaryda atalǵan baǵdarlama – Qasym-Jomart Kemeluly tabıǵatynyń, ishki jan dúnıesiniń kórinisi. Ol – qoǵamdaǵy qaıshylyqtardy tereńinen biletin sergek sezimdi basshy.
Oǵan Senat depýtaty bolǵan kezde kózim jetken, kýási bolǵanmyn. Q.Toqaev Senat Tóraǵasy retinde óńirlerdiń máselelerine den qoıyp, olardyń sheshilýine tikeleı aralasyp, qoldaý kórsetip otyrdy. Atyraý oblysynyń kúrdeli ekonomıkalyq, ekologııalyq jáne áleýmettik máseleleri sol ýaqytta Senat Tóraǵasy laýazymynda bolǵan Qasym-Jomart Kemelulynyń kóńil bólip mán berýiniń arqasynda sheshimin tapty.
Reseı Federasııasyna áskerı maqsatta jalǵa berilgen «Taısoıǵan» polıgonynyń jerin qaıtarý uzaq jyl ótkir máselege aınalyp, turǵyndardyń narazylyǵyn týdyrǵan edi. Ol eldiń kórip otyrǵan qıyndyǵyn, tartyp otyrǵan azabyn estı bildi. Estip qana qoıǵan joq myńdaǵan adamnyń taǵdyryna baılanysty asa kúrdeli máseleniń oń sheshilýine yqpal etti. Jer el ıgiligine qaıtaryldy. Qazir turǵyndar shóbi shúıgin, sharýaǵa qolaıly jerde kásibin ashyp, násibin tabýda. Rızashylyqtary sheksiz. Polıgon jerin qaıtarý týraly Reseı men Qazaqstan arasyndaǵy kelisimshartqa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zańǵa qol qoıylǵan kúni Parlamenttiń bir top depýtaty Sankt-Peterbýrg qalasynda edik. TMD elderiniń Parlamenttik Assambleıasynyń kezekti bir otyrysyna kelgenbiz. Úzilis kezinde Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Kemelulynyń «Zańǵa Prezıdent qol qoıdy, quttyqtaımyn», degen sáti áli esimde. Aı saıyn emes, apta saıyn Senatta qabyldanyp, Memleket basshysy qol qoıatyn zańdar kóp. Biraq joǵary laýazymdy qyzmette júrgen Q.Toqaevtyń jadynda «Taısoıǵan» polıgonyna baılanysty zańnyń qalýy kezdeısoq emes. Bul el aldynda júrgen azamattyń turǵyndardyń jaı-kúıin sezine bilgen sergektiginiń bir kórinisi edi.
On jeti ret jerasty ıadrolyq synaǵy ótkizilgen «Azǵyr» polıgonynyń jergilikti halyqtyń densaýlyǵy men qorshaǵan ortaǵa tıgizgen zııany zor boldy. On myńǵa jýyq adam turatyn shalǵaıdaǵy aýyl turǵyndarynyń muń-muqtajyna baılanysty máseleler de ol kisiniń nazarynan tys qalmady. Senat qabyrǵasynda kóterilgen óńirge qatysty aıtylǵan usynystarǵa sergek qarap, ortalyq memlekettik organdarǵa tıisti tapsyrmalar berip otyrdy. Azǵyr óńirine mınıstrlik pen komıtet basshylaryn aparý, turǵyndarmen kezdesip, máselelerdi sheshý týraly usynystaryma únemi túsinistikpen qarap, qoldaý kórsetti. Osyndaı túsinistik nátıjesinde birneshe ret Azǵyr óńirine issaparmen bardyq. Búginde óńirge qarasty biraz másele sheshimin tapty. Bul baǵyttaǵy jumystar aldaǵy ýaqytta da jalǵasatyny sózsiz.
Jyldar boıy sóz bolyp iske asyrylmaı kelgen «Atyraý-Astrahan» avtomobıl jolynyń qurylysy da tikeleı Q.Toqaevtyń aralasýymen 11 jyl degende bastalǵanyn aıta ketken jón. Úkimet pen Respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýyn baqylaý jónindegi esep komıtetiniń 2017 jylǵy respýblıkalyq bıýdjettiń atqarylýy týraly esepteri tyńdalǵan Senat otyrysynda jol máselesin qaıta kóterýime týra keldi. Úkimet músheleriniń syrǵytpa jaýaptaryna rıza bolmaǵan Senat Tóraǵasy bul suraqqa jete mán berip tez arada qurylys jumysyn bastaýdy tapsyryp jáne osy jyly qolǵa alynbasa, taǵy da birneshe jylǵa sozylyp ketýi múmkin degen qaýipti de eskertti. Túski úzilis kezinde Senat Tóraǵasynyń qabyldaýynan telefon soqqan qyzmetker «Sizdi Qasym-Jomart Kemelulymen qosamyn» dedi. Tóraǵa jol máselesiniń mańyzdylyǵyna toqtalyp, Úkimet basshysyna qosymsha sóılesip tapsyrma bergenin jáne saǵat úshte Úkimette shuǵyl jınalys ótetinin, meniń sol jınalysqa qatysyp, naqty usynys bergenim jón ekenin aıtty. Astanadan úsh myń shaqyrymǵa jýyq alystaǵy aýyldyń jaı-kúıine erekshe kóńil bólgen Q.Toqaevqa rıza boldym. Bul 2018 jyldyń 11 maýsymy bolatyn. Úkimettiń birneshe múshesi jáne basqa da jaýapty ortalyq memlekettik organdarynyń basshysy qatysqan jıynda usynystarym tolyq qoldaý tapty. Jol kartasy daıyndalyp, qyrkúıek aıyna deıin merdiger kompanııany anyqtaý, kelisimshartqa qol qoıý sııaqty negizgi jumystardyń merzimi anyqtaldy. Reseımen shekarada ornalasqan, 60 myń turǵyny bar Qurmanǵazy aýdanynan ótetin jol tolyq iske qosyldy. Mańyzdy halyqaralyq avtomobıl jolynyń qurylysy osylaı bastaldy.
Ekonomıkanyń múmkindigi mol salasynyń biri balyq sharýashylyǵyn damytý – kezek kúttirmeıtin mindetterdiń biri. Bul sala, ásirese, Jaıyq pen Qıǵash arasyn, Kaspıı jaǵasyn qonystanǵan Atyraý jurtshylyǵy úshin ekonomıkalyq turǵydan da, áleýmettik turǵydan da asa mańyzdy. О́kinishke qaraı, salaǵa jete kóńil bólinbeýden burynǵy balyq aýlaý jáne óńdeý óndiristeri jabylyp, ózen arnalary tartylyp, jergilikti halyq qıyn jaǵdaıǵa dýshar boldy. Onyń ústine Úkimet tarapynan asyǵys qabyldanǵan sheshimder shaǵyn balyq aýlaý ujymdarynyń jumysyn qıyndatyp jiberdi. Kórshiles Reseı balyqshylarymen salystyrǵanda otandyq kásipkerlerdiń básekege qabilettiligine qoldan shekteý salyndy desek artyq bolmas. Jaǵdaıdy túzeý tıisti zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi, Jaıyq pen Qıǵash ózenderin tereńdetý sııaqty júıeli jumysty, qomaqty qarjyny qajet etti. Mine, bul máselelerdiń barlyǵy tikeleı Senat Tóraǵasynyń qoldaýy nátıjesinde iske asty.
Qurmanǵazy aýdanynyń bir top aqsaqaly men aýdandyq máslıhat depýtattary 2018 jyldyń 25 qyrkúıeginde Qasym-Jomart Kemelulyna rızashylyqtaryn bildirip alǵys hat joldady. Irgeli aýdan atynan joldanǵan hatta: «Qurmetti Qasym-Jomart Kemeluly, «Týra bıde týǵan joq» degendeı Sizdiń óz elińizdiń týǵan perzenti retindegi ádildigińiz, týrashyldyǵyńyzdy, asa bilimdarlyǵyńyzdy jaqsy bilemiz. Bıiktigińiz alasarmaı, halqyńyzdyń naq súıer uly, dana qabiletti arqaly azamaty, daryndy basshysy sapynda jasampazdyqpen jasaı berińiz», degen joldar bar.
Osydan birneshe jyl buryn jazylǵan el tilegi qabyl boldy. Qasym-Jomart Kemeluly halyq senimine ıe bolǵan prezıdenttik qyzmetinde ádiletti qoǵam qurý, halqynyń turmys-tirshiligin jaqsartý jolynda qajyrly qyzmet atqaryp jatyr. Alda budan da aýqymdy jumystar bar. Eldiń bolashaǵy bilikti, parasat paıymy joǵary, halqynyń senimine ıe, kisiligi mol basshyǵa baılanysty. Osy turǵydan alǵanda Q.Toqaev el damýynyń bolashaǵy úshin memleketti basqarýǵa laıyqty tulǵa dep esepteımin.
Júsip Balasaǵun «Qutty bilik» kitabynda:
«Shynshyl, sara basshy kerek
halyqqa,
Halyq úshin túsip shyǵar
tamuqqa.
Jasaı alar izgilik pen irilik
Zań, uıatty saqtaı biler júginip», deıdi. Ol sondaı-aq:
«Kisi az emes, az kisilik,
Kisiliktiń qadirin bil túsinip», dep urpaǵyna ósıet qaldyrǵan. Dananyń sózine qulaq qoıar halqymyz el úshin mańyzdy kezeńde durys tańdaý jasady.
Prezıdent bastamalary men halyq qoldaýy bolashaqqa degen úmitti nyǵaıtyp, senimdi kúsheıtti. Bul úmit pen senimniń iske asýy árqaısymyzǵa tikeleı baılanysty. Qoǵamda ómir súrip, odan tys turýǵa bolmaıdy. Árbir adam – óz ómiriniń qojasy ǵana emes, memlekettiń de tiregi. Ár adam ózine joǵary talap qoıyp, bilim men ónerdi ıgerip, eńbek qylýǵa umtylsa ǵana biz damyǵan memleketter qataryna qosylyp, keler urpaq úshin jarqyn bolashaqtyń jolyn salamyz.
Sársenbaı EŃSEGENOV,
zańger
