Sergeı LEBEDEV,
TMD baıqaýshylary mıssııasynyń basshysy:
– Saılaýdyń ótý barysyn baıqaý úshin bizge barlyq jaǵdaı jasaldy. Bizdiń mıssııamyzdy atqarýǵa, qalypty jáne tıimdi jumys isteýimizge jaǵdaı jasaǵan Qazaqstannyń barlyq organy men qurylymynyń ókilderine alǵys aıtqym keledi. Esh jerde eshqandaı kedergige tap bolǵan joqpyz. Bizge qajetti barlyq aqparat berildi.
Mıssııa músheleri saılaý kezinde júrgizilgen aqparattyq naýqanǵa ýaqyt jetkilikti, tıimdi jáne aýqymdy boldy degen qorytyndyǵa keldi. Muny biz BAQ-tan da baıqadyq. Prezıdenttikke kandıdattar ózderiniń baǵdarlamalyq qujattaryn, saılaýaldy baǵdarlamalaryn halyqqa tanystyrý úshin barlyq jaǵdaı jasaldy. Úmitkerlerdiń saılaýshylarmen kezdesýge, teledebattarǵa qatysýǵa múmkindik alǵanyn bilemiz. Bizdiń baǵalaýymyz boıynsha, Qazaqstan azamattary saılaýǵa qatysqan barlyq kandıdattyń baǵdarlamalarymen tanysý múmkindigine ıe boldy jáne óz pikirlerin bildire aldy. Úmitkerlerdi tirkeý de ereje boıynsha ótti. Úmitkerlerge jan-jaqty jáne sapaly irikteý júrgizildi. Olardyń ómirbaıandary men tirkeý úderisin taldaı otyryp, biz «barlyq úmitker laıyqty, joǵary bilimi bar, memlekettik jáne qoǵamdyq qurylymdarda jumys tájirıbesi bar, memlekettegi eń joǵary laýazymǵa tıisti qasıetterge ıe», degen qorytyndy
jasadyq.
Al úmitkerlerdiń ustanymy týraly aıtatyn bolsam, saılaý naýqanynda «qara pıar» bolǵan joq, buǵan óz atymnan úlken rızashylyǵymdy bildiremin. Prezıdenttikke kandıdattar óz baǵdarlamalaryn saılaýshylarǵa tanystyrýǵa jáne jetkizýge basa nazar aýdardy. Kandıdattar tarapynan básekelesteriniń baǵdarlamalary týraly teris málimdemeler taratylǵan joq. Bul óz kezeginde úgit-nasıhat jumystarynyń birqalypty ótýine yqpal etti. Árıne, biz buǵan óte qýanyshtymyz, óıtkeni, ókinishke qaraı, keıbir TMD elderinde óz qarsylastaryn synaý, keıde beıádep sózder aıtylǵan jaǵdaılar tirkelgen. Mundaı keleńsizdikterge biz de kýá bolǵanbyz. Qazaqstandaǵy saıası naýqan taza jáne ashyq ótti. Biz ony saılaý ýchaskelerinde kórdik, meıirimdi atmosfera, tynyshtyq saqtaldy, jalpy saılaý merekelik sıpatta ótti. Saılaýǵa qazaqstandyqtardyń kóp kelgenin kórdik, kóbi otbasymen, balalarymen keldi. Osynyń ózi jaǵymdy áser týǵyzady.
Saılaý ýchaskelerinde úlken kezek bolǵan joq. Bul da kandıdattardy tirkeýdiń tııanaqty uıymdastyrylǵanynyń dáleli. Jalpy, saılaý barysynda óreskel zań buzýshylyqtardy tirkegen joqpyz.
Anatolıı BOIаShOV,
TMD Parlamentaralyq Assambleıasynyń halyqaralyq baıqaýshysy, TMD PAA-ǵa múshe memleketterdiń demokratııa, parlamentarızm jáne azamattardyń saılaý quqyqtarynyń saqtalýyn damytý monıtorıngi halyqaralyq ınstıtýtynyń sarapshysy:
– Mınskidegi Qazaqstan elshiliginde №263 saılaý ýchaskesi dál ýaqytynda ashyldy. Saılaýdy uıymdastyrýǵa esh kedergi bolǵan joq, bári oıdaǵydaı ótti. Qatań tártip saqtaldy, alaıda ýchaskede jaıdary atmosfera ornap turdy. Bizdiń elimizde bilim alyp júrgen, turyp jatqan jáne issaparmen, týrızm maqsatymen kelgen Qazaqstan azamattary joǵary belsendiligin kórsetti, ásirese biz jastardyń kóp kelgenin kórdik. Bul jas býynnyń eliniń erteńine nemquraıly qaramaıtynyn ańǵartady. О́z erikterimen kelip, tańdaý jasap, elindegi saıası dodaǵa óz úlesterin qosqan jastardyń kóńil kúıi de joǵary boldy. Jalpy, Mınskidegi saılaý ýchaskesinde saılaýshylardyń barlyǵy derlik belsendi daýys berdi, saılaý komıssııasy da bul úderiste kásibılik tanytty. Saılaý ýchaskesinde komıssııanyń barlyq múshesi bastan-aıaq jumys istedi, halyqaralyq baıqaýshylar men BAQ ókilderi qatysty. Saılaý kúninen jaqsy emosııa men jaǵymdy áser aldyq. Qaýipsizdik deńgeıi de joǵary boldy. Baıqaýshy retinde tek jaǵymdy áser alǵanymdy atap ótkim keledi.
Ýrsýla GAChEK,
EQYU Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary bıýrosynyń (DIAQB) saılaýdy baqylaý mıssııasynyń basshysy:
– Saılaý ýchaskelerinde EQYU keńsesi mıssııasynyń 300-ge jýyq baıqaýshysy jumys istedi. Olar jumysyn tańǵy saǵat 6.30-dan bastady. Baıqaýshylar Astanada ǵana emes, Almaty, Shyǵys Qazaqstan jáne Qazaqstannyń basqa da aımaqtaryna bardy. Biz elektrondy qalammen toltyrylatyn arnaıy blanki paıdalandyq. Saılaý kezinde osyndaı júzdegen blankini toltyrdyq. Saılaý ýchaskeleri jabylǵanda jumysymyz qyza tústi. Áriptesterimiz túrli saılaý ýchaskelerinde qalyp, daýys sanaý jumysyna da qatysty. Bul – meniń Qazaqstanǵa ekinshi saparym. Buǵan deıin 2019 jyly ótkizilgen saılaýda da qyzmet ettim. Qazan aıynda bastalǵan mıssııamyzdyń jumys nátıjesin baspasóz máslıhatynda jarııaladyq. Bıylǵy saılaýdy biz ótken saılaýmen salystyrmadyq, oǵan quqyǵymyz da joq. Negizi biz qaı elde bolsyn ár jyldardaǵy saılaý úderisterin salystyrmaımyz. Sebebi ár saılaý – jeke-dara
oqıǵa.
Rıchard ÝILIаM VAIS,
Wikistrat Global Consultancy kompanııasynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, AQSh táýelsiz baıqaýshylar mıssııasynyń múshesi:
– Úsh saǵatta Almatydaǵy alty saılaý ýchaskesin araladym. Sonda baıqaǵanym, qala turǵyndary aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna qaramastan, saılaý ýchaskelerine tańerteń ertemen kelip jatty. Men eldegi megapolıstiń ár jerinde ornalasqan 20 nysandy kórip shyqtym. Saılaý ýchaskelerinde túrli jastaǵy adamdardy baıqadym. Eshqaısysynyń tarapynan eshqandaı narazylyq bolǵan joq.
Fransııa men Reseıden kóptegen jergilikti jáne sheteldik baıqaýshylar kelgen eken, sóılesip, pikirlestik. AQSh-qa qaraǵanda Qazaqstanda saılaýǵa úlken jaýapkershilikpen qaraıdy. Bul – negizgi aıyrmashylyqtyń biri. AQSh-ta saılaýǵa halyqtyń jartysynan azy keledi. Árıne, halyqtyń saılaý mádenıeti men saılaý quqyǵynyń deńgeıi ár memlekette ártúrli. Sondaı-aq Amerıkada baıqaýshylarǵa saılaý ýchaskeleriniń ishinde bolýǵa tyıym salynady, olar syrtta júredi.
Saılaý kúni ertemen respýblıka boıynsha barlyq
10 033 saılaý ýchaskesi jáne 16 shet memlekettegi Qazaqstan Respýblıkasynyń ókildikterindegi 17 ýchaske daýys berýge kiristi. Sodan soń ýaqyt beldeýleriniń aıyrmashylyǵyn eskere otyryp, shetelde 51 ýchaske ashyldy. Qazaqstan ýaqytymen saǵat 12:00-degi jaǵdaı boıynsha Qazaqstan Prezıdentiniń kezekten tys saılaýyna azamattardyń 40 paıyzǵa jýyǵy daýys berdi. Bul – óte joǵary kórsetkish, qazaq halqy belsendiligin baıqatty.
Mıkael LEVISTON,
Fransııanyń halyqaralyq qatynastar ınstıtýty IFRI ortalyǵynyń sarapshysy:
– Men Almatydaǵy saılaýdyń ótý úderisin qadaǵaladym. Turǵyndar saılaýǵa pozıtıvti qaraıdy eken. Daýys berýge jastar da, aǵa býyn ókilderi de teń dárejede qatysty. Men
5 saılaý ýchaskesinde boldym, Ulttyq kitaphanada ornalasqan saılaý ýchaskesinde baıqaǵanym Jańa Qazaqstan úshin daýys berýge kelgen adamdar belsendi bolyp kórindi. Jasy 50,
60-taǵy aǵa býyn ókilimen qatar 18 jastaǵy azamattar da tańdaý jasaýǵa bir adamdaı qatysty. Jaqynda kámeletke tolyp, saılaýǵa alǵash ret qatysqan jigitterdiń júzinde maqtanysh bar. Jastarǵa memlekettegi ózgerister mańyzdy. Sonymen qatar, elde múmkindigi shekteýli adamdardyń saılaý ýchaskelerine kelýi úshin jan-jaqty jaǵdaı jasalǵanyn erekshe atap ótkim keledi. Saılaýdyń ótý barysyna qýandym, ózge kóptegen elderge úlgi bolarlyq is boldy.
Daıyndaǵan
Gúlnar JOLJAN,
«Egemen Qazaqstan»
