– Dıana, bıylǵy «Bastaýdyń» burynǵy festıvalderden basty ereksheligi nede? Áńgimemizdi osydan bastasaq...
– Bıylǵy festıvaldiń jańalyǵy kóp. Festıval aýqymy keńeıdi. Alǵash ret «Bastaýǵa» Bolıvııa, Chılı, Kolýmbııa, Argentına sekildi Latyn Amerıkasynyń birneshe eli qatysýǵa nıet bildirip otyr. Festıvalde Afrıka elderi de bar – baǵdarlamada Egıpet, Sýdan, Týnıs rejısserleri túsirgen fılmder kórsetiledi. Sondaı-aq, basty ereksheligi retinde bıylǵy festıvaldiń janrlyq jaǵynan túrlengenin de atap óter edim. Jastar baıqaýynyń qysqa metr seksııasynda da, tolyqmetrajdy fılmder arasynda da konkýrstyq baǵdarlama men báseke kúshti bolǵaly tur. Tolyqmetrajdy kartınalardyń barlyǵy da halyqaralyq «A» sanatyndaǵy iri festıvalderdiń qatysýshylary. Olardyń arasynda túrli janrdaǵy kartınalar, máselen, komedııa da, drama men trıller de kezdesedi.
Bıylǵy festıvalde alǵash ret búkil álem boıynsha Azııa kınosyn nasıhattaıtyn NETPAC qazylar alqasy jumys isteıtinin de atap ótkenimiz lázim. Sondaı-aq, osy jyly «Ortalyq Azııa kelbeti» baǵdarlamasy jalǵasyn taýyp, onda alǵash ret Túrkimenstan kınosy usynylyp otyr.
– Shynymen bıylǵy festıval jańalyqqa toly eken. Al mundaı serpiliske qalaı qol jetkizdińizder?
– Muny serpilis emes, kerisinshe, jaqsy fılmderdi izdeý, olardy tańdaý boıynsha tabandy jumys jasaý desek, shyndyqqa janasymdy bolar edi. Bul – «Bastaýdyń» osy on jyl ishinde álemge tanymal bola bastaǵanynyń belgisi. Álemniń ár qıyryndaǵy kórermen qazaq elinde ótetin festıvalge senim bildirdi, oǵan qatysqysy keletin yqylas paıda boldy. О́z týyndylaryn usynǵysy keletin iri stýdııalar men dıstrıbıýtorlar sany artyp keledi. Buryn biz kartınanyń úlken festıvalder sheńberinen ótkenin kútip, «qaldyq qaǵıdaty» boıynsha jumys istegen edik, al qazir bizdiń elimizge, atap aıtqanda, naq bizdiń festıvalge kınosúıer qaýymnyń qyzyǵýshylyǵy paıda boldy. Bizge halyqaralyq kınofestıvalderdiń, tipti «Oskar» syılyǵy laýreattarynyń da úzdik jumystary usynyla bastady.
– Bıyl ótinimder kóp boldy ma?
– О́te kóp! Bıyl myńnan astam ótinim kelip tústi. Árıne, olardy sapasy jaǵynan birkelki dep aıta almaımyz, tipti olaı bolýy múmkin de emes. Sondyqtan bizge de – baǵdarlamalyq qyzmetke jáne irikteý komıssııasyna olardy sarapqa salý ońaı bolmady. Oraıy kelgende irikteý talabymen de tanystyra keteıin. Aldymen jyl boıy biz osy fılmdermen tanysamyz, kóremiz, jınaımyz, úlken festıvalderge kimderdiń qatysqanyn, kimniń júldegen bolǵanyn, qandaı jańa esimder paıda bolǵanyn qadaǵalaımyz. Festıvalimizdiń eń aldymen, bilim berý jaǵynan mańyzdy ekenin de qaperden shyǵarmaımyz: jastarǵa sheteldik kınomektepter men jas kınomeıkerlerdiń jumystaryn kórsetý qashan da basty nazarda. Olar álem jastarynyń qalaı ómir súrip jatqanyn, olar úshin qandaı ıdeıanyń mańyzdy ekenin, ol ıdeıanyń qalaı júzege asyp, qandaı jańa baǵyttar men aǵymdar beleń ala bastaǵanyn óz kózimen kóre alady.
– Aıtpaqshy, bilim berý aspektisi týraly. Festıval aıasynda, bilýimshe, kıno mektepteriniń qaýymdastyǵy da boı kórsetedi. Oǵan kimder kiredi?
– Árıne, bárin tizip shyǵý múmkin emes, sondyqtan men keıbirin ǵana atap óteıin. Nıý-Iork kınoakademııasy, Máskeýdegi VGIK, Shota Rýstavelı atyndaǵy Grýzın memlekettik teatr jáne kıno ýnıversıteti, Mımar Sınan Túrik ýnıversıteti, Berlın kınomektebi, EICAR Fransýz kınomektebi, Sıngapýr kınomektebi, Pekın kınoakademııasy, Mınsk kınomektep-stýdııasy, Karpenko-Karogo atyndaǵy Kıev ulttyq teatr, kıno jáne TV ýnıversıteti.
Qaýymdastyqtyń qazaqstandyq qatysýshylary arasynda T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasy, «Turan» ýnıversıteti jáne Qazaq ulttyq óner ýnıversıteti bar.
Bizdiń qaýymdastyq músheleriniń sany únemi artyp keledi. Dál qazir biz Kshıshtof Keslevskıı atyndaǵy polıak kınomektebimen kelisimshartqa qol qoıyp, shyǵarmashylyq qarym-qatynas jasaý múmkindigine jol ashyp jatyrmyz. Aıtpaqshy, polıak kınomektebiniń stýdentteri osy festıvalge birneshe qyzyqty jumysyn usyndy.
– Osy oraıda konkýrstyq jumystardyń ishinen eń jaqsysyn kim tańdaıtyny belgili boldy ma?
– Barlyǵyn tizip shyǵý taǵy da ońaı emes, sondyqtan biz eń tanymalyna ǵana toqtalaıyq. Bıylǵy festıvaldiń qazylar alqasynyń tóraǵasy – belgili grýzın rejısseri, A sanatyndaǵy festıvalderdiń júldegeri Georgı Ovashvılı. Onyń «Júgeri araly» kartınasynyń «Oskardyń» qysqa tiziminde atalǵanynan kópshilik habardar bolar. Sondaı-aq, negizgi qazylar alqasynyń quramynda Fransııanyń da ókili bar, ol – prodıýser Fransýa D'Artemar, kóptegen kartınalardyń koprodıýseri, A sanatyndaǵy festıvalderdiń turaqty qatysýshysy jáne kóptegen syılyqtardyń ıegeri. Sonymen qatar, Fransýa álemniń túkpir-túkpirindegi jas kınematografıster taǵylymdamadan ótýdi armandaıtyn Torino FilmLab sekildi eń tanymal kıno zerthanalarynda tálimger jáne oqytýshy bolyp jumys isteıdi. Qazylar alqasynyń quramynda «Perekrestok» telehıkaıasy arqyly esimi bizdiń eldiń kórermenderine de etene tanys bolǵan Qyrǵyzstan rejısseri Erke Djýmakmatova da bar. Al Qazaqstannan tolyqmetrajdy kartınalardy prodıýser Álııa Ývaljanova baǵalaıdy.
Qysqa metrlik qazylar alqasyn ózbek rejısseri Elkın Týıchıev basqarady, ol da kóptegen festıvalderdiń júldegeri. Jaqynda «Evrılısh» atty jańa fılmimen Pýsanda syılyq aldy. Sondaı-aq, qazylar alqasynyń quramynda Armenııadan kelgen kınosynshy, «Altyn órik» kınofestıvaliniń irikteýshisi Dıana Martırosıan da bar. Bul quramǵa Qazaqstannan akter Danııar Alshınov kirdi.
Bastau doc qazylar alqasynda shvedtiń belgili derekti fılm rejısseri Malkolm Dıkselıýs, «Turan» ýnıversıtetiniń «Kıno óneri» kafedrasynyń oqytýshysy Aleksandr Kostylev, kınotanýshy Inna Smaıylova jáne Internews ókili, jýrnalıst Alevtına Madıarova bar. Al derekti seksııanyń qazylar alqasyn belgili qazaqstandyq rejısser Kalıla Omarov basqarady.
Ádettegideı, festıvalde stýdenttik qazylar alqasy da jumys isteıtin bolady.
– Al sizder ótken jyldardaǵy júldeger túlekterińizdiń taǵdyryn baqylap otyrasyzdar ba?
– Mindetti túrde qadaǵalap otyramyz. Talantty túlekter de bizdiń senimimizge laıyq bolyp, árqashan qýantyp keledi. Bıylǵy festıvaldiń shymyldyǵyn Iаna Skopınanyń «Jazdyń sońyna taıaý» fılmimen ashylady. 2015 jylǵy «Bastaýda» Iаna qysqametrajdy fılmimen festıvaldiń Gran-prıin jeńip alǵan bolatyn. Júldesin ıelenip turyp, tolyq metrdegi fılmmen oralýǵa ýáde berip edi. Mine, ol ýádesinde turdy.
Qysqa metrdegi fılmimen «Bastaýdyń» júldesin jeńip alǵan Shárıpa Orazbaeva da búginde tanymal rejısserge aınaldy. Keıin «Márııam» fılmimen tolyq metrajdy debıýt seksııasyna qatysyp, halyqaralyq iri baıqaýlardan jeńispen oraldy. Áıgili Emır Baıgazın, Ádilhan Erjanovtar da alǵash osy festıvalge óz qysqametrli jobalarymen qatysqany esimizde. Shyn máninde, bizdiń jas rejısserlerimizdiń kópshiliginiń shyǵarmashylyq joly «Bastaýdan» bastalǵan. Bizdiń eldiń ǵana emes, sheteldik jas rejısserlerdiń de tusaýyn kesip, úlken kınoǵa jol ashqan bizdiń balǵyn qanat «Bastaýymyz» dep maqtanyshpen aıta alamyz. Mysaly, búginde myqty jobalarymen nazar aýdaryp júrgen ıspan kınomektebiniń stýdenti Iаgo Mateo Velasko 2016 jyly «Bastaýdyń» Gran-prıin jeńip aldy. Kelesi jyly, bizdiń dástúrimiz boıynsha, ol stýdenttik qazylar alqasyn basqarady. Iаgo Mateo Velasko búginde Kann kınofestıvalinde jumys isteıdi, mańyzdy kıno naryǵyndaǵy is-sharalarmen aınalysady.
Sonymen qatar, festıvalden keıin kóptegen koprodýksııalyq jobalar paıda bolady. Jastar festıvaldiń bes kúnin birge ótkizedi, aralasady, tanysady, ıdeıalarymen bólisedi, nátıjesinde birlesken jańa jobalar paıda bolady. Jaqynda qazaqstandyq stýdentter men Belarýs kınematografısteriniń mádenı yntymaqtastyǵynan jańa ıdeıanyń jobasy týdy. Festıvaldiń dittegeni de sol – tanysý, basqa elderdegi áriptesterimen baılanys jasaı otyryp, birlesken shyǵarmashylyq pen óner kókjıegi keńistigin keńeıte túsý.
– О́ner kókjıeginiń keń bolýy mańyzdy ǵoı, «Bastaý» komandasy baılanys ornatqysy keletin basqa festıvaldar bar ma?
– Árıne. Biz jyl saıyn qazylar alqasyna baǵdarlama túzetinderdi, basqa festıvalderdiń sarapshylaryn shaqyrýǵa tyrysamyz. Olar bizge óz elindegi rejısserleriniń qyzyqty kartınalaryn usynady nemese keńes beredi, al biz olardyń taqyryby men suranysyna laıyq qazaqstandyq fılmderdi tańdaýǵa kómektesemiz. Bul – úzdiksiz júretin júıeli prosess. Mysaly, Barbara Loreı de Lashare – Fıpressıdiń múshesi, kınotanýshy. Ol 2013 jyly bizdiń festıvaldiń qazylar alqasynyń quramynda boldy jáne qazir de únemi bizben habarlasyp otyrady. О́tken jyly Stambýl Bosphorus Film Festival festıvaliniń art-dırektory Emra Kılıch keldi. San-Sebastıan kınofestıvaliniń irikteýshisi Roberto Ýerta da «Bastaýdyń» qazylar alqasynyń múshesi boldy, ol bizge ıspan kartınalaryn usyndy. Bir sózben aıtqanda, bul ózara mádenı yntymaqtasýda úzdiksiz júretin paıdaly prosess.
«Egemen Qazaqstan»
