Aıtyp kelgen apat

Prezıdent tapsyrma berdi

Arqadaǵy aıaz saldarynan oryn alǵan apatqa Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev alań­daýshylyq tanytty. Prezıdent Úkimet basshysyna energetıkalyq aktıvterdi memleketke qaıtarýdy tapsyrdy. Bul týraly keshe Pre­zı­denttiń baspasóz hatshysy Rýs­lan Jeldibaı habarlady. 

«Memleket basshysy Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovqa eli­mizdiń qalalaryndaǵy problema jıi týyndaıtyn energetıkalyq ak­tıvterdi memleket menshigine qaı­tarý máselesin qarastyrýdy tapsyrdy. Sebebi atalǵan aktıvterdi sapasyz basqarý saldarynan jylý elektr stansalary apatqa jıi ushyrap, tutynýshylardy elektr qýatymen úzdiksiz qamtamasyz ete almaı otyr. Ekibastuzda ortalyq jylý berýdiń toqtap qalýynan habardar bolǵan Prezıdent qala turǵyndarynyń jaǵdaıyna alań­daýshylyq bildirdi. Turǵyndarǵa tıisti kómek beriledi. Memleket bas­shysynyń pikirinshe, azamat­tardyń turmys-tirshiligine qıyn­dyq týdyrýǵa jáne olardyń quqyn aıaqasty etýge jol berýge bolmaıdy. Memleket basshysy Úkimetke jáne oblys ákimdigine taıaý kún­deri Ekibastuzdaǵy jaǵdaıdy qa­lypqa keltirý, qaladaǵy aýyr ahýal­ǵa jol bergen adamdardy jaýap­qa tartý jóninde tapsyrma ber­di», dep jazdy baspasóz hat­shysy áleýmettik jelidegi paraq­sha­synda.

Shaharda jeksenbi kúni jedel shtab qurylyp, jóndeý brıgadalary jumysqa shuǵyl kiriskenimen negizgi aqaý shyqqan jerlerdi tabý bastapqyda qıyn bolǵany ras. 15 negizgi zaqymdanǵan jer anyqtalyp, onyń 14-i 28 qarashadaǵy tańerteńgi ýaqytqa deıin qalpyna keltirildi. Jylý parametrlerin retteý jáne aınalymdaǵy sý júıesin saqtap qalý, qubyrlardy qatyryp almas úshin jeksenbi kúni tústen keıin kópqabatty 149 turǵyn úıdi jylýdan tolyq ajyratýǵa sheshim qabyldandy.

Oqıǵa tirkelgenine bir táýlik ótken ýaqytta, 28 qańtar túngi saǵat birlerde Ekibastuz qalasynyń ákimi Aıan Beısekın jylý jelilerindegi apatqa baılanysty tehnogendik sıpattaǵy jergilikti tótenshe jaǵdaı jarııalady. Sebebi bul mezgilde 20 kópqabatty turǵyn úı, 5 áleý­mettik jáne 21 zańdy tulǵa nysa­ny áli de jylýsyz otyrǵan edi.

Jylý qubyrlaryn qalpyna keltirip jatyr

Keshe túske qaraı qala basshysy jaǵdaıdyń turaqtalyp qalǵanyn jetkizdi.

– Ekibastuz jylý-energo orta­lyǵynda barlyǵy 10 qazandyq agregaty bolsa, onyń altaýy qazir turaqty jumys istep tur. О́zgeleri rezervke qoıylǵan. Shahardaǵy 15 jóndeý brıgadasy kúni-túni jumys istep, aıaz saldarynan jarylǵan jylý qubyrlaryn qalpyna keltirýde. Olardyń zor eńbeginiń nátıjesinde qaladaǵy jylý júıesi qalpyna enip kele jatyr. Qazir shamamen kópqabatty 20 turǵyn úı men 5 áleýmettik nysan jylýsyz tur. Mamandar úılerdiń ishindegi jylýdy rettep jatyr. Apatqa jylý qubyrlaryndaǵy bir ýaqytta paıda bolǵan onnan astam zaqymdaný sebep bolǵan. Bul synaqtan aman-esen ótsek, negizgi isimiz jylý qubyrlaryn jańartý bolatynyna sóz beremin. Jelilerdiń 90 paıyzy tozyp tur. Tozǵan qubyrlardy aıqyndaý úshin áýeli tehnıkalyq aýdıt júrgiziledi, – dedi A.Beısekın.

«Ekibastuz jylý-energo ortalyǵy» JShS bas dırektorynyń orynbasary Denıs Sklıarov qala boıynsha 9 brıgada ystyq jáne sýyq sýmen qamtý júıesin, sondaı-aq jylý qubyrlaryn jylytýmen aınalysyp jatqanyn jetkizdi. Keıbir aýmaqtarda jylý qubyrlarynyń qatýy tirkelgen. Zaqymdanýlardy qalpyna keltirýge qaladaǵy kásiporyndardyń, atap aıtqanda, «Bogatyr Kómir», «Shyǵys» kenishteri men «Ekibastuz jylý-energo ortalyǵynyń» 30 tehnıkasy jumyldyrylǵan.

«Barlyǵy 100 adamdaı jóndeý jumystarynda júr. 27 qarasha kúni ysyrap bolyp jatqan sý kólemin 1 200 tonnadan 700 tonnaǵa deıin tómendete aldyq. Alaıda bul bizdiń normadan áli de joǵary. Sý joǵaltý normasy 350 tonnadan aspaýy kerek. Jylý tasymaldaǵyshtardyń temperatýrasy selsıı boıynsha 76 gradýsty, aınalyp keletin sýdyń qyzýy 52 gradýsty kórsetip tur», dep habarlady ol.

Aıta ketelik, Ekibastuzdaǵy tótenshe jaǵdaıǵa baılanys­ty jergilikti eriktiler kómek kór­setý shtabyn uıymdastyrdy. Qala turǵyndary úshin elektr jylyt­qyshtar men jyly aıaqkıimder úı­lerine jetkizilip berildi. Eriktiler úı-úılerdi aralap, zeınetkerler, múgedekter, muqtaj otbasylar týraly aqparat jınady. Olarǵa alǵashqy kúni 50 jylytqysh qural aparǵan. Al keshe tústen keıin oblys ortalyǵynyń eriktileri jı­naǵan gýmanıtarlyq kómek jibe­rildi. «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııa­sy Pavlodar oblysy boıynsha fılıa­lynyń dırektory Asylbek Sapar­bekuly M.Júsip kóshesi, 92/2 mekenjaıy boıynsha ornalasqan Ekibastuz qalalyq HQO jumysyn jalǵastyryp jatqanyn aıtty. Qala ákimdiginiń qolǵa alýymen turǵyndardy qabyldaýǵa jáne tamaqtandyrýǵa arnalǵan 900-ge jýyq oryn uıymdastyryldy. Tótenshe jaǵdaı qyzmetkerleri jylý qubyrlaryn jaryp shyqqan sýdy úı aýlalarynan sorý úshin ózderiniń arnaıy tehnıkalaryn jiberdi. Qalada shuǵyl jeli jumys istep, 12 evakýasııalyq pýnkt qu­ryl­dy.

Torap tozyp tur

Tutas shahardy jylýsyz qal­dyra jazdaǵan bul oqıǵaǵa jurt­shylyq «Ekibastuz jylý-energo ortalyǵy» JShS kináli dep sanaıdy. Sebebi bul – óńirdegi eń kóne energetıkalyq nysandardyń biri. Qurylysy osydan 70 jyl buryn Ekibastuz GÝLAG-ynda jazasyn ótegen «saıası qylmyskerlermen» qolǵa alynyp, 1962 jyly tolyq tapsyrylǵan. 1991 jyldan beri bul ortalyq birneshe ınvestordy aýystyryp úlgerdi. Qoldan-qolǵa ótip, aqyr aıaǵy «Ortalyq Azııa elektr energetıkalyq korporasııasy» quramyna enetin «Pavlodarenergo» AQ menshigine berildi. Alaıda óńirdiń energetıka salasyndaǵy bul alpaýyt kompanııa ekibastuzdyq jylý beretin kásiporyndy ońdyrmady. Negizinen bul stansa jylý men elektr energııasyn óndiredi. Odan shyǵatyn bar­lyq qýat qala qajettiligi úshin jumsalatynyn aıtý kerek. Jeke tutynýshylar men zańdy tulǵa­lardan jylý men elektr jaryǵy úshin túsetin tólemaqy, tólemaqy bolǵanda aı saıynǵy mıllıondaǵan qarajat aksıonerlik qoǵamnyń qal­tasyna quıylady. О́kinishke qaraı, ol somany eshkim tap basyp aıtyp bere almaıdy.

Ekibastuz qalasynyń turǵyny, múlik ıeleriniń respýblıkalyq birlestiginiń basqarýshy dırektory Aleksandr Razýmovskıı tótenshe jaǵdaıdyń aldyn alýǵa ábden bolatyn edi dep sanaıdy. Oqıǵa jylý taratatyn kásiporyn ıeleri men jergilikti bılik arasyndaǵy durys baılanystyń joqtyǵynan, júıesizdik pen nemquraıdylyq saldarynan oryn alyp otyr.

– Shahardyń turǵyndary qys­tyń qaqaǵan aıazynda óz páter­lerinde tońyp otyr. Alysqa bar­maı-aq qoıaıyn, bul másele jaıyn­da osy jyldyń sáýir aıynda qala ákimdigine, jergilikti tur­ǵyn úı-kommýnaldyq bólimine, qala­lyq máslıhat pen «Amanat» par­tııasynyń jergilikti fılıalyna hat túsirdim. Qalany damytý tujy­rymdamasyna shahar ishindegi jelilerdi jańartý jumys^­taryn qosaıyq, jergilikti ener­gııa ón­diretin kompanııalar men kenish­terden, taý-ken kásip­orynda­ry­nan kómek surap, qosym­sha qara­jat tabaıyq dep usynys tastadym. О́kinishke qaraı, usy­nystaryma mańyzben qaraǵan biri joq, bar­lyǵy jyly sózben shyǵaryp saldy. Meni jylý berý mekemesin tek­sergen respýblıkalyq jumys tobynyń quramyna da qospady. Eger joǵarydaǵy usynystarym ótkende, tym quryǵanda 500 mln teńge qarajat jınalyp, jelilerdiń eń tozyp turǵan jerlerin jańartýǵa múmkindik bolar edi. Men osy qalada týyp-óstim. Ákem men aǵam – energetıkalyq nysandar men kómir kenishterin qurýǵa alǵash atsalysqan azamattar. Al ózim «Energostroı» tresinde eńbek etip, Ekibastuzdaǵy GRES-terdiń qurylysyna, shahardaǵy birneshe shaǵyn aýdandaǵy turǵyn úıler qurylysyna qatystym. Qala meniń kóz aldymda ósip, damyp keledi, – deıdi Aleksandr Savelevıch.

Eńbek ardageriniń pikirine qaraǵanda, júıedegi apatqa ekinshi jaǵynan PIK-terdi taratyp, MIB-ke ótý jańashyldyǵy da óz áserin tıgizdi. Sebebi qazir ár úı­d­iń turǵyndary ózinshe sheshim qa­byldap, ortaq júıeni oılary jetkenshe jamap-jasqaıdy. Úı jer­tólelerinde talapqa saı emes ysyr­malar (zadvıjka) paıda bolǵan. Munyń barlyǵy jylýmen qam­týshy mekemege jylý júıesin naqty normada retteýge aıtar­lyqtaı qıyndyq túsirgen. Keıbir jerlerde qysym tym kóbeıip ketkeni sebepti eski qubyrlar jarylyp, apattar oryn alady.

Jaýapsyz monopolııadan alý kerek

Kómirli shahardaǵy tosyn jaıt oblys ortalyǵynyń turǵyndaryn da aıryqsha alańdatyp otyr. Sebebi mundaǵy ystyq sýmen qamtý júıesinde aıazdy kúnderi birqatar kemshilik baıqalyp qaldy. Ýsolka shaǵyn aýdanynda ornalasqan STP-21 nysanynda zaqymdaný oryn alyp, saldarynan kópqabatty 12 turǵyn úı men bir balabaqsha ystyq sýdan ýaqytsha ajyratyldy. Al Tolstoı kóshesindegi taǵy bir úıde bul kúni sýyq sý qubyry jaryldy.

«Pavlodar jylý jelileri» JShS-nyń paıdalanýǵa berý jó­nindegi bas ınjeneriniń orynbasary Pavel Pletýhov qaladaǵy jylý-energo ortalyqtary búginde shtattyq rejimde jumys istep turǵanymen, jylý jelilerinde aıazdy kúnderi aqaý shyǵýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy.

– Pavlodar qalasyndaǵy jylý jelileriniń 90 paıyzy toz­ǵa­nyn anyqtap otyrmyz. Bul pa­ıyz­dyq kórsetkish jyl saıyn ósip keledi. Qazirgi sátte kemi 17 shaqy­rym jelini jańartý qajet. Qala ishindegi jylý torap­tar­ynda­ǵy tozý kórsetkishteri 80 pa­ıyz­dan bastalady. Jylý maýsy­my al­dynda Pavlodar qalasy­nyń ákim­digi qosymsha brıgada bólip, aqaý shyqqan jerlerdi qalpy­na kel­tirýge kómektesti. Ekibas­tuz­­­daǵy jaǵdaıdan eshkim de saqtan­dy­­ryl­­­maǵan. Osy jyly qala basshy­­ly­ǵy­men birge oramishilik jelilerge kóp kóńil aýdaryldy, – deıdi maman.

Ekibastuzdyń qazirgi ahýaly alań­datarlyq. Qaharly qys bas­ta­lyp ketti. Aıaz kúsheıip tur. Ener­­getıka salasynyń jiligin sha­ǵyp, maıyn ishken mamandar bul qıyn­dyqtan qutylýdyń joly kásip­oryndy kommýnaldyq men­shikke tapsyrý ekenin aıtady. El bıligi 150 myń turǵyny bar sha­har­dy jaýapsyz monopolıstiń qolynda qaldyryp qoımaıdy dep senemiz.

Bet qattalyp jatqanda: Pavlodar oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Oleg  Krýk Ekibastuzda áli de bolsyn jylýsyz otyrǵan 17 turǵyn úı men 2 áleýmettik nysan bar dep habarlady. 18 mekenjaıda qatyp qalǵan ystyq sý qubyrlary jibitilýde. Barlyq jylý toraptarynyń uzyndyǵy 422 kılometrdi quraıdy. Jylýǵa qala bo­ıynsha 689 kóppáterli úı men 4395 jer úı qosylǵan.

Pavlodar oblysy,

Ekibastuz qalasy