JAN EDI DARA TÝFAN

Naǵyz shyǵarmashylyq turǵydan tolysqan shaǵynda ómirden erte ozǵan kórnekti teatr jáne kıno akteri, Qazaqstan Respýblıkasynyń eńbek sińirgen ártisi Ýáıis SULTANǴAZYULY búginde kózi tiri bolǵanda 60 jasqa tolar edi... Ajalǵa amal bar ma?! Desek te kezinde birge júrgen úzeńgiles dostary, sahnalas áriptesteri, aǵaıyn-týystary, qalyń kórermeni jınalyp, ómiriniń sońyna deıin qyzmet jasaǵan Qazaq óneriniń qara shańyraǵy M.Áýezov atyndaǵy qazaq memlekettik akademııalyq drama teatrynda este qalarlyq kesh ótkizdi. Onda erkelep júrip eńbek etken aptal azamat jaıly qyzyqty estelikter aıtylyp, beıneqordaǵy spektaklderden úzindiler tyńdap, Ýákeńniń únin estip, dıdaryn, tulǵasyn kórip saǵynyshtaryn basqandaı boldy... – Ýáıis jan-jaǵyna shýaq shashatyn úlken azamat edi. Meniń esimde onyń taza adamgershiligi, keń peıili, jigittigi, márttigi, sahnaǵa degen adaldyǵy, oza shaýyp báıge alsa tapyraqtamaıtyny, keıde astyndaǵy aty shabandaý shapsa kúıinbeıtini, ómirdegi bolyp jatqan ártúrli ádiletsizdik pen jón­sizdiktiń bárine sanamen qa­raıtyny, “áttegen-aı” dese de aza­mattyǵyn joǵaltpaıtyny qa­lypty. “О́zi jaqsy kisige, bir ki­silik oryn bar” degen, adal adam­nyń dostary da kóp boldy. Al Ýáıistiń shyǵarmashylyǵyn zertteý bolashaqtyń isi. Qazir qazaq teatr ónerin taldaý, zertteý, ǵylymı turǵyda teorııalaý jumystary júrip jatyr. Bul jigittiń eńbegi soǵan laıyq – óneri de izgi, ómir joly da izgi. Mundaı azamattar umytylmaýǵa tıis, umytylmaıdy da. Qazaq sahna óneri, qazaq teatr óneri ólmese, Ýáıis te ólmeıdi, – deı kele keshti ashqan Tuńǵyshbaı Jamanqulov jetimsiregen dostyq kóńilin, muńyn, syryn “Dos­tarym” ánimen jetkizdi. Ýáıis 1974 jyly Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasynyń teatr bólimin KSRO halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Y.Noǵaıbaev pen professor R.Qanybaevanyń klasy boıynsha támámdap, akademteatrdyń akterlik tobyna qabyldanady. Onda aldyńǵy aǵa, orta býyn óner sańlaqtarynan taǵylym alyp, ózin ózi shyńdaıdy. Sonyń nátıjesinde, teatr sah­na­synan neshe alýan obrazdar somdap úlgerdi. Onyń akterlik qabiletiniń bıik deńgeıi adam taǵdyryn dóp basa biletin sheberliginen qashanda baıqalyp turatyn. Máselen, “Qan men terdegi” Qalen, “Qozy Kórpesh – Baıan sulýdaǵy” Qodar, Shek­s­pır­diń “Asaýǵa-tusaýynda” Gor­tenzııý, “Edıp patshadaǵy” Kreont, t.b. sııaqty qadaý-qadaý rólder bul sózimizdiń aıǵaǵy. Ýáıis tek drama janrynda emes, ulttyq satırada da ózindik orny, bet-beınesi bar, halyqtyń súıis­pen­shiligine bólengen akter. Ásirese, “Tamasha” oıyn-saýyq ota­ýynyń kórkemdik deńgeıiniń ósýine ózindik úles qosty. Qazaq kıno ónerinde de óz orny bar. Bul arada “Lenfılm” túsirgen “Qa­bylannyń izi” kórkem fı­lminde Konoptyń rólin sátti alyp shyqqanyn aıtsaq ta jetkilikti. О́ner adamdarynyń jany jaısań, qashanda oıyn-kúlki, qaljyńǵa jaqyn keledi emes pe. Ýá­ıisti jurtshylyq bolsa da komedııa tarlany retinde tany­ǵandyqtan, keshte akterdiń ómirde de ázil-qaljyńǵa jaqyn ekendigin, júrgen jeri, otyrǵan ortasyn qashanda kúlkige bólep júretin qasıetterin artynan ergen áriptes inileri, dostary tamsana, úlken qurmetpen eske aldy. Omar Qyı­qym Ýákeńniń qyzyqtaryn aıtyp, kórermenderdi kúlkige qarq etkenmen, “Alaýlap kúnim batar-aý, Araılap tańym atar-aý, Barlyǵy ózi ornynda, Teatrym jaınap jatady-aý. Asyǵyp ketken aǵalar, Bárinen de janyma, Senderdiń joǵyń batady-aý...” dep sózin osyndaı kúrsinispen aıaqtady. Sol keshte árkimniń júreginde óz Ýáıisi sóıledi. Ásirese, turǵan boıy ázil-qaljyń bop kórinetin Qudaıbergen Sultanbaevtyń áńgimesi jınalǵandardyń ezýin jıǵyzbady. – Bile bilseńizder, Ýáıistiń úzeńgiles, birge júrgen shynaıy dosy Tuńǵyshbaı emes, menmin. О́ıtkeni, ol birge oqyǵan joq, al qasynda kóp júrgen Omar emes, menmin, – dep aldymen jurtty kúl­­dirip alyp, sóz bastaǵan Qu­dekeń Ýáıistiń aqkóńil azamat bol­ǵanyn, bir adamǵa sen dep aıtyp kór­megenin, dostyqqa adaldyǵyn, dámdes, syrlas, muńdas bolǵanyn jetkizdi. Júzdesýde Mádenıet mınıstri M.Qul-Muhammed myrzanyń osy keshke qatysýshylarǵa ystyq yqy­lasyn joldaǵan qaǵazy oqyldy, teatrda da, “Tamashada” da birge júrip qyzmettes bolǵan talantty aktrısa Danagúl qaryndasy da saǵynyshyn bildirip, erke de serke aǵasynyń toıyna ánnen shashý shashty. Kesh sońynda Kúrshimnen kelgen ustazy Tamara apaıy, ba­ýyry, qaryndasy, jubaıy Sholpan men artynda qalǵan urpaqtary sahna tórine shyǵyp, keshti uıym­dastyrýshylarǵa, teatr ujymyna, kelgen jurtshylyqqa rahmetterin aıtyp, alǵystaryn bildirdi. Gúlzeınep SÁDIRQYZY.