Mýzyka rysari

Bolashaq kompozıtor 1930 jyly qazirgi Sankt-Peterbýrg qalasynda ómirge kelgen. Áke­si dáriger-hırýrg, anasy sý­retshi bolǵan. Keıipkerimiz bala kúninen kitapty jaqsy kó­rip, Pýshkınniń poezııasy men Paýs­tovskııdiń romantıkalyq prozasyn súıip oqyǵan. So­nyń áserimen jazýshy bolsam dep armandapty. Biraq bul oıynan uly kompozıtor Iogann Shtraýstyń ómirbaıany jelisimen túsirilgen «Úlken vals» fılmin kórgesin birden aınyp, kompozıtor bo­lýǵa qushtarlyǵy oıanady. Sóı­tip, ónerge yntyq óren aldymen mýzyka mektebinde, odan soń mýzykalyq ýchılıshede tálim aldy. Keıin Lenıngrad mem­lekettik konservatorııasyn tá­mamdap, kásibı mýzykant boldy.

Aıtýly óner ıesiniń shyǵar­mashylyǵy san qyrly desek bolady. Ol kórkem fılm, spektakl jáne estradaǵa ǵana mýzyka jazyp qoıǵan joq, sonymen birge balet, opera, sımfonııa se­kil­di kúrdeli janrlarǵa qalam tartyp, biregeı shyǵarmalar týdyrdy. Biz maqalamyzda Andreı Petrovtyń kórkem fılmderge jazǵan mýzykasy týraly sóz qozǵaımyz.

Kompozıtor kórkem fılm­derge mýzykany ótken ǵasyr­dyń 60-shy jyldarynyń basynan jaza bastady. Alǵashqy jazǵan mýzykasy «Sıneı ptıse» atty fılmge arnaldy. Bul týyndyda basty rólderdi Elızabet Teı­lor, Margarıta Terehova jáne balerına Nadejda Pavlova se­kildi tanymal aktrısalar oı­naǵan. Kınodaǵy joly sátti bas­talǵan kompozıtor odan keıin «Máskeýdi aralap kelemin», «Adam – amfıbııa», «Dos týraly án» jáne t.b. fılmderge mýzyka jazdy. Ony jurtshylyq óte jyly qabyldady. Máselen, kór­nekti rejısser Georgıı Da­­­nelııa túsirgen «Máskeýdi ara­lap kelemin» atty kórkem fılmdi áli kúnge kórermen zor yqylaspen tamashalaıdy. Bir jaǵynan, osy týyndynyń sátti shyǵýyna shyǵarmaǵa óń be­rip turǵan mý­zykasynyń áseri úlken. Shy­nynda da, kıno bas­talǵannan adamnyń sezimin ter­beıtin oı­naqy ásem saz birden tartyp áke­tedi. Muny Andreı Petrovtyń she­berligi deýge bolady.

Ásirese kompozıtordyń re­­­jısser Eldar Rıazanovpen shy­ǵarmashylyq baılanysy oǵan úlken dańq ákeldi. Ekeýiniń tan­deminen týǵan «Qyzmettester hıkaıasy», «Muńly romans», «Vok­­zalda kezdesken ekeý», «Av­­to­mobılden saqtan» jáne t.b. týyndylary keńes kıno­synyń klassıkasyna aınaldy. Búginde eki serııaly «Qyz­met­tester hıkaıasynan» ja­­ryq­qa shyqqanyna 45 jyldan asa ýaqyt ótse de ony kórer­men­ áli qyzyǵyp kóredi. Sta­­tıstıka basqarmasynyń qa­tar­­­daǵy qyzmetkeri, jalǵyz­basty áke Anatolıı Efremovıch Novoselsev pen mekeme basshysy, turmys qurmaǵan Lıýdmıla Prokopevna Kalýgına arasyn­da órbigen oqıǵa sol kezeń­degi qoǵamnyń áleýmettik shyn­dy­­ǵyn nanymdy beınelegen. Fılm jaryqqa shyqqanda ony 58 mıllıon adam tamasha­lap, joǵary baǵalaǵan. Bul týyndyda rejıssermen birge kompozıtordyń eńbegi erekshe ekenin aıtamyz. Ásirese tabıǵat kórinisterimen úndese jazylǵan áýezdi áýen adam janyn tolqy­typ, ásem kúıge bóleıdi. Son­daı-aq «Vokzalda kezdesken ekeý» atty fılmdegi Petrov­tyń mý­zykasy býfetshi áıel Vera men máskeýlik pıanıst Pla­­ton Rıabınınniń arasyndaǵy mahab­bat sezimin jyp-jyly jet­kizip, onyń mazmunyn baıy­ta túsken.

Sonymen birge Georgıı Da­ne­lııanyń 1979 jyly túsir­gen «Kúzgi marafon» fıl­mi­niń mýzy­kasy atalǵan týyn­dy­daǵy adal, eńbekqor, bi­limdi bas keıip­kerdiń jan-dú­nıe­si­men úılesip turǵanyn kó­re­siz. Jal­py, osy kınodaǵy oqı­ǵalar­dy kompozıtor tap ba­syp, aı­shyqty óre bilgen. Da­nelııa ol týraly: «Onyń talantyn jo­ǵary baǵalaımyn. О́te senimdi adam. Sondyqtan da oǵan rýhanı qa­­jet­tilikti sezinetin bar­lyq nár­­sege sene aldym» dep aıtyp­ty.

Talant ıesi Georgıı Dane­lııa, Eldar Rıazanov jáne taǵy basqa belgili rejısserlerdiń birinen biri ótetin týyndylaryna jazǵan mýzykasy arqyly qanshama kó­rer­mendi rýhanı lázzatqa bó­ledi. Birde Georgıı Danelııa ony mereıtoıymen quttyqtap, oǵan: «Siz Eldar Rıazanovtyń fılm­derine mýzykany maǵan sekildi emes, janyńyzdy salmaı jazyńyz», dep ázildep hat joldapty. So­ǵan qaraǵanda onyń rejısserler arasynda be­deli joǵary bolǵandyǵyn baı­­qaımyz. Ta­lantty tulǵa bas-aıaǵy 80-nen asa fılmge mýzyka jazyp, kınoda qoltańbasyn qaldyrdy.

Qoryta kelgende, KSRO mem­­lekettik syılyǵynyń eki márte laýreaty, kompozıtor An­dreı Petrovtyń ónerdegi ón­egeli izi mýzyka áleminde saı­­rap jatyr. Sondyqtan da oǵan jaqyn dos­tary «mýzyka ry­sari» dep baǵa beripti. Osy sózge onyń barl­yq bolmysy syıyp tur.