Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, Áleýmettik kodeksti ázirleý barysynda halyqaralyq tájirıbeler zerdelengen. Qujat 5 bólimnen, 19 taraýdan jáne 267 baptan turady. Kodekstegi mańyzdy jańalyq – Otbasynyń sıfrlyq kartasy nemese elimizdegi otbasylardyń derbes derekqory. Bul memlekettik organdardyń qazirgi aqparattyq júıeleriniń derekteri negizinde qalyptastyrylady.
«Ataýly kómektiń máni ózgerdi. Endi ataýly kómek qandaı da bir qyzmetti alatyn tek naqty adam emes, otbasyny nemese azamatty qıyn ómirlik jaǵdaıdan shyǵara alatyn ataýly shara retinde qarastyrylady. Úshinshi ózgeris qoldanystaǵy áleýmettik kontraktyń jańa mazmunyna qatysty, ıaǵnı taraptardyń jaýapkershiligin arttyrý qaralyp otyr. Mysaly, memleket naqty bir otbasynyń ál-aýqat dárejesine qarap ataýly shara kórsetýge mindetti bolsa, ony alýshy otbasy bul sharalardy ómirlik qıyn jaǵdaıdan shyǵý úshin oryndaýǵa mindetti», dedi T.Dúısenova.
Qujattyń kelesi jańashyldyǵy otbasylardy jáne otbasy múshelerin áleýmettik qoldaý júıesine qatysty. Mınıstrdiń aıtýynsha, sıfrlyq kartany pılottyq iske asyrý barysynda kópbalaly otbasylardyń áleýmettik qaterlerge tap bolý yqtımaly joǵary ekeni baıqalǵan. Osyǵan baılanysty Áleýmettik kodeks jobasynda balaly otbasylardy áleýmettik qoldaýdyń qoldanystaǵy birtutas júıesin tolyq saqtaý jáne onyń negizgi parametrlerin ózgertý qarastyryldy.
«Kodeks jobasyna engiziletin jańa parametrler otbasylarǵa beriletin memlekettik qoldaýdyń aıasyn keńeıtýdi kózdeıdi. Iаǵnı Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 18 jasqa deıingi balalarǵa beriletin Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisinen túsken tabystyń 50 paıyzy kólemindegi bastapqy kapıtal otbasylarǵa qosymsha kómek kózi bolmaq. Bala kútimine baılanysty tólemder merzimi uzartylady. Kópbalaly analarǵa beriletin járdemaqy mólsheri kóbeıedi jáne olar «Altyn alqa» jáne «Kúmis alqamen» nagradttalǵan analar degen jańa statýspen qarastyrylady. Taǵy bir mańyzdy parametr – 2025 jyldan bastap ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaý úshin kedeılik shegi búgingi kúnkóris deńgeıinen emes, medıandyq tabys esebinen anyqtalady. Bul rette Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderiniń tájirıbesi zerdelendi», dedi T.Dúısenova.
Sonymen qatar múmkindigi shekteýli múshesi bar otbasylarǵa qarastyrylǵan arnaýly áleýmettik qyzmet kórsetý júıesi tolyǵymen qaıta qurylmaq. Osyǵan sáıkes, múgedektigi bar adamdarǵa qyzmet kórsetýge otbasy músheleri tartylady. Bul rette otbasy múshesi jeke kómekshi nemese áleýmettik qyzmetker retinde resimdeledi. Bul jumysqa eńbekaqy tólenedi jáne osy kiristen áleýmettik tólemder men zeınetaqy jarnalary aýdarylady.
«Ekinshi, arnaýly áleýmettik qyzmetterdiń jańa standarttary daıarlanyp, jan basyna shaqqandaǵy normatıvterdi engizý qarastyrylyp otyr. Onyń mólsheri qyzmetter úshin jeke normatıv, al kompensatorlyq tehnıkalyq quraldar turǵysynda shekteýli baǵalar túrinde jikteledi. Bul ózgerister bir jaǵynan keıbir jekelegen qyzmet nemese taýar túrlerin monetızasııalaýǵa ákeledi. Al ekinshi jaǵynan jeke sektor jaǵynan shaǵyn syıymdylyqty arnaıy qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń ashylýyna múmkindik týǵyzady. Bul sharalar otandyq tájirıbe, ıaǵnı bilim berý salasynda «Balapan» baǵdarlamasynyń úlgisi boıynsha engizilip otyr. Úshinshi, áleýmettik qyzmet portaly boıynsha jergilikti atqarýshy organdar janynda qurylǵan komıssııalarǵa jańa quzyret berý qarastyrylǵan», dedi T.Dúısenova.
Sonymen qatar áleýmettik qyzmetkerge qatysty talaptar men olardyń mártebesin eskeretin normalar engizildi. Áleýmettik jumyspen biliktiligi táýelsiz baǵalaýdan ótken jáne sertıfıkaty bar mamandar ǵana aınalysa alady. Múgedektigi bar azamattarǵa qyzmet kórsettetin mamandardy tańdaý úshin áleýmettik qyzmetkerlerdiń reestri jasalady.
«Kodekstiń úshinshi novellasy áleýmettik táýekelderden saqtaný jáne azamattardy zeınetaqymen qamsyzdandyrýǵa qatysty. Áleýmettik táýekelderden saqtandyrýdy kózdeıtin qoldanystaǵy saqtandyrý júıesi halyqaralyq standarttarǵa jáne naqty ekonomıkalyq jaǵdaılarǵa saı keletin júıe retinde saqtalady. Degenmen onyń maqsatty mindeti ózgeriske ushyraıdy. Júıe tek áleýmettik tólemder tóleýge ǵana baǵyttalmaı, eń aldymen azamattardy formaldy túrde jumyspen qamtýǵa yntalandyrýdy kózdeıdi», dedi mınıstr.
Osyǵan baılanysty Salyq kodeksinde shaǵyn bıznestiń jaldamaly jumyskerlerge tóleıtin salyqtyq júkteme endigi jyly 33 paıyzdan 20 paıyzǵa deıin tómendeıdi. Onlaın platformalardyń kómegimen jumyspen qamtylǵan azamattar úshin arnaıy salyq rejimi engiziledi. Jumyskerlerin jazataıym oqıǵalardan saqtandyratyn jumys berýshiler úshin saqtandyrý tarıfteri tómendeıdi.
«Birinshi kezeńde biz memlekettik saqtandyrý qorynan bir jasqa tolmaǵan balasy bar analarǵa beriletin áleýmettik tólemdi olardyń tabystarynyń 40 paıyzy deńgeıinde bekittik. Qazir jumys istep, ýaqtyly áleýmettik jarnalaryn tólep otyrǵan analardyń 85 paıyzdan astamy osy tólemdi alady. Buryn olardyń basym kópshiligi bazalyq tólemderdi respýblıkalyq bıýdjetten 18 myńnan 28 myńǵa deıingi mólsherinde alatyn. Bul sharalar kóptegen áıeldi formaldy túrde jumys isteýge, saqtandyrý júıesine qatysýǵa yntalandyrdy jáne laıyqty tólemder alýǵa múmkindik berdi. Endigi jyldan bastap jumyssyz qalǵan azamattarǵa jarna tólegen ýaqytyna sáıkes 6 aıǵa deıin burynǵy tabysynyń 45 paıyzyn tóleý qarastyrylyp otyr», dedi T.Dúısenova.
Sondaı-aq zeınetaqy júıesine de ózgerister engizilmek. Qazirgi tańda zeınetkerlerdi 3-ke bólip qarastyrýǵa bolady. Birinshisi, 1998 jylǵy 1 qańtarǵa deıin zeınetke shyqqan, tolyq eńbek ótili bar zeınetkerler. Olardyń sany – 300 myńnan astam adam. Olardyń basym kópshiliginiń zeınetaqysy 120 myńnan 160 myń teńgege deıin. Ekinshisi, zeınet jasyna 1998 jylǵy 1 qańtardan keıin jetken jáne 1998 jylǵy 1 qańtarǵa deıin eńbek ótili bar azamattar. Qazir osy toptaǵy zeınetkerler sany – 1,9 mln-nan asty. Olardyń sany 2030 jylǵa qaraı 2,6 mln-ǵa deıin jetedi degen boljam bar. Úshinshi urpaq – bolashaq zeınetkerler. Olar zeınetke 2038 jyldan keıin shyǵyp, memleketten bazalyq zeınetaqy, biryńǵaı jınaqtaýshy qorynan jınaqtaýshy zeınetaqysyn alady.
Birinshi búgingi urpaq zeınetkerleri úshin aldaǵy 5 jylda bazalyq zeınetaqy mólsheri kóbeıtiledi. Eńbek zeınetaqynyń kólemin esepteý úshin qoldanylatyn eń joǵary tabystyń kólemi 46-dan 55 aılyq kórsetkishke deıin nemese ekonomıkadaǵy orta aılyq jalaqynyń 70 paıyzyna deıin artady. О́zderińiz jaqynda qoldaǵan bul sharalar búgingi urpaq zeınetkerleriniń tolyq memlekettik qoldaýda bolatynyn kórsetedi. Al zeınetaqyny óz jınaqtary esebinen qalyptastyratyn bolashaq zeınetkerler úshin qosymsha jumys berýshilerdiń zeınetaqy jarnasy engiziledi. Bul jarna qoldanystaǵy zańda kózdelgen shartty jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi úshin baza qalyptastyrady. Osylaısha bul toptaǵy azamattar zeınetkerlik jasyna jetkende da qazirgi zeınetkerler sııaqty zeınetaqynyń 3 túrin alady. Memleket esebinen – bazalyq zeınetaqy, jumys berýshiler esebinen – shartty-jınaqtaýshy zeınetaqy, óz jınaqtary esebinen – jınaqtaýshy zeınetaqy. Bul sharalar azamattardy laıyqty zeınetaqymen qamtýǵa múmkindik beredi dep paıymdaımyz», dedi T.Dúısenova.
Budan bólek, kodeks jobasyna óz aktıvterin basqarý boıynsha salymshylar quqyǵyn keńeıtýge qatysty ózgerister engiziledi. Endi belgilengen jetkiliktilik shekten joǵary zeınetaqy jınaqtaryn azamattar tek emdelýge jáne turǵyn úı satyp alýǵa jumsaıdy. Sondaı-aq salymshylar bar zeınetaqy jınaqtarynyń 50 paıyzdan aspaıtyn bóligin aktıvterdi basqarý jónindegi kompanııaǵa berýge jáne mundaı kompanııany ózderi tańdaýǵa quqyly.
Kelesi jańalyq halyqty jumyspen qamtýdyń jańa tásilderine baılanysty. Bul baǵyttaǵy problemalardy sheshý úshin eńbek naryǵyn lıberalızasııalaý kózdelgen. Osy maqsatta «táýelsiz jumysker» – ıaǵnı tabys ákeletin eńbekpen aınalysatyn, biraq tıisti ýákiletti organdarda resmı memlekettik tirkeýi joq tulǵa uǵymy engizilgen. Eger táýelsiz jumyskerler óz qyzmetin onlaın platformalar ofertasyna qosylý nemese jarııa shart jasasý arqyly atqarsa, onda bul jumyskerler resmı jumyspen qamtyldy dep tanylady. Mysaly, Iаndeks taksı onlaın platformasyna qosylǵan taksı júrgizýshileri, Glovo onlaın platformasyna qosylǵan kýrerler osy sanattaǵy jumyskerler qataryna kirgiziledi.
Májilistiń Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy Jámıla Nurmanbetova áleýmettik qorǵaý júıesiniń zańnamalyq negizi jańǵyrtylýyna qaramastan halyqtyń ál-aýqatynyń óspeýi alańdaıtyn másele ekenin aıtty.
Jıyn qorytyndysy boıynsha depýtattar Úkimetke óz usynymdaryn berdi.
