Ýkraına taǵdyry: sebep pen sabaq

Taıtań teketires

Ýkraına ustanymy Reseımen únemi úılese bermeıtin, eýropalyqtarǵa jaqyn joldy tańdaıtyny birden belgili boldy. Reseı men Ýkraına qatynastarynyń tarıhy tereń de qaıshylyqty. Arǵy tarıhty aıtpaǵanda, HH ǵasyrda ártúrli memlekette turatyn ýkraındyqtardyń basyn qosyp, táýelsizdikke qol jetkizý jolynda olar otqa da, sýǵa da tústi, jandaryn aıamady. 1929 jyly aqpan aıynda ártúrli ulttyq uıym birigip, «Ýkraına ultshyldary uıymyn» qurdy. Orys qoǵamy «nasıonalıster» degen uǵymǵa jaǵymsyz aıdar taqsa, ýkraındyqtar «ultshyl» degen uǵymǵa patrıotızm, otanshyldyq degen jaǵymdy mán beredi. Árıne, Ýkraına ultshyldary uıymynyń paıda bolýyna kezinde Gıtler de nazar aýdarady, bolashaq Berlın men Kıev qatynastaryna mán berip, qarjylyq jáne tehnıkalyq kómek te kórsetedi. Ýkraındyqtar nemisterdiń qoldaýymen táýelsizdik alyp, derbes el bolamyz dep te dámeli boldy. Nemis fashısteri bolsa, ýkraın patrıottaryna atústi, qamqorsynyp qaraǵan. Batys Ýkraına keńes odaǵyna qosylǵan tusta da, «Ýkraına ultshyldary uıymynyń» basshylary Melnık pen Bandera Ýkraına memlekettiligine nemisterdiń kómegimen qol jetkizemiz dep eseptegenimen, nemis­ter Ýkraınanyń derbes memleket bolýǵa degen ıdeıasymen kelispedi.

1941 jyly shilde aıynda Ger­manııa Bandera men Steskony, keıin basqa­laryn qamaýǵa aldy. Nemis áskerı bas­shy­laryna baǵynbaǵan Shýhevıch, ýkraın­­dyqtar toby «Ýkraına kóteri­lis­shiler áskerin» quryp, Karpat taýyna ketip, nemistermen de, keńes áskerimen de soǵy­satynyn jarııalady.

Ýkraına tarıhshylarynyń aı­týyn­sha, ýkraındyqtar eki alpaýyttyń ortasynda, nemis fashızmi men Reseı bolshevızminiń qysymynda boldy, beı­nelep aıtqanda eki ottyń arasynda qal­dy. Bul izdenis, qarbalas, sergeldeń kóz aldymyzǵa Alash qaıratkerleriniń aq­tar men qyzyldardyń arasyndaǵy azapt­y tańdaýyn eske salady. Ýkraın­dyq­tar­dyń eki páleniń kishisi Germanııa dep te oılaǵan kezderi boldy dep jaýap bergen.

Ýkraındyqtardyń basym kópshiligi keńes ókimeti tusyndaǵy tarıhty keńes­­tik, bolshevıktik bılikti búgin de ok­kýpasııa dep baǵalaıdy. Ýkraı­na tek táýelsiz jaǵdaıda ǵana erkin damı alady, sondyqtan Bandera jáne bas­qa­lar­dyń kúresi ult-azattyq qozǵalys dep baǵalanady. Ýkraına da keńes odaǵynda genosıdke ushyrady. NKVD jaza­laý otrıadtarynyń halyqty qy­ryp-joıýy, 1932-1933 jyldardaǵy ashar­shylyq – sonyń kýási. Ýkraına da biz sııaq­ty esh ýaqytta Reseımen teń bol­ǵan joq, onyń otary boldy, olardyń qarym-qa­ty­nastary metropolııa men otar­lan­­ǵan elderdiń qarym-qatynastary edi. Sondyqtan ýkraındyqtar «Keńes oda­ǵyn Otanymyz dep aıta almaımyz» degen pikirde. «Ýkraındyqtar Ekinshi dúnıejúzilik soǵy­sqa qatysyp, keńes odaǵyn qorǵa­ǵan joq, olar Ýkraınanyń táýelsizdigi úshin kúresti» degen oı ábden sanaǵa sińgen.

1960 jyldary Kremlge Ýkraınanyń keńes odaǵynan bóliný, orystardy shettetý týraly materıaldardy tara­typ jatqany belgili bolady. Memleket­tik qaýipsizdik komıteti ýkraın ult­shyl­darynan (shyndyǵynda olar patrıottar) tazalaý týraly Saıası bıýroǵa talap qoıady, biraq bul qujat talqylanbaı qupııa jaǵdaıda qala beredi. Ádebıetshi I.M. Dzıýba «Orystandyrý ma, álde ınternasıonalızm be?» atty eńbeginde orystandyrý saıasatynyń ýkraın ultyna qaýip tóndirip, ıntellıgensııa men jastardy qýǵyn-súrginge ushyratyp jatqanyn aıtyp, 1937 jyl qaıtalanýda deıdi. Ýkraına basshylary, ásirese sol kezdegi birin­shi hatshy P.E.Shelest, basqalary da keıde ashyq, keıde jasyryn patrıottardy qorǵaıdy. Eshkim ultyna qaraı kemsitpeıdi, orystar da teń quqyly dep joǵary jaqqa aqparat beredi. Degenmen Kreml P.Shelest pen I.Dzıýbo kúsh alyp kete me dep seskenedi. Bul máse­le sozyla kelip, 1972 jyly 30 naýryz­da Saıası bıýroda talqylanady. Talqy­laý joǵary saıası elıtanyń ult máse­lesinen maǵlumaty óte taıaz ekenin kór­setedi. Aqyry P.Shelestti Máskeý­ge jumysqa aýystyrady. Osylaı ýkraın­dardyń táýelsizdikke kezekti umtylysy bá­seńdedi. Al P.Shelest ýkraındyqtardy ja­za­dan qorǵap qaldy («Lıteratýrnaıa ga­ze­ta», №39, 28 qyrkúıek-qazan, 2022 j).

Sońǵy jyldary orystarmen dini, tili jaqyn bolgarlar, basqa da burynǵy Shyǵys Eýropadaǵy sosıalıstik elder orys bolshevızmin synǵa alyp, keńes áskerine okkýpanttar degen baǵa beredi, sebebi sosıalızm olarǵa zorlap tańyl­dy dep baǵalaıdy. Baltyq jaǵalaýyn­daǵy elder de osyndaı pikirde. Sóz joq, Reseı qoǵamynyń basym kópshiligi qarama-qarsy pikirde. Ýkraındyqtar­dyń birazy úshin Bandera ulttyq batyr tulǵa bolsa, orystar úshin fashıst (Barınov I.I. Voobrajaemaıa ıstorııa (Ýkraınskıı nasıonalızm, Tretıı reıh ı sovremennaıa ýkraınskaıa ıstorıografııa) //«Obshestvennaıa naýkı ı sovremennost», №1, 2013.-174-175 s.).

Degenmen osyndaı qarama-qarsy pikir Reseıde general Vlasov týraly da qalyptasqan. Máskeýdiń burynǵy meri Gavrıll Popov «Vlasov Otanyn satqan qylmysker me?» degen saýalǵa: «Dlıa menıa patrıotamı Rossıı ıavlıaıýtsıa ı marshal Jýkov, ı general Vlasov. I te, ı drýgıe. Prosto onı po-raznomý lıýbılı rodıný». Ár ult óz elin ózinshe súıedi, ardaqtaıdy, ony basqa ulttyq ólshemimen baǵalaýǵa bolmaıdy. Ýkraındyqtardyń basym kópshiligi Reseıge saqtanyp qaraıdy, irgeni aýlaq salýdy maquldaıdy. «Tamojennyı soıýz» – eto «Taejnyı soıýz», dóreki, jabaıy orystardyń qoltyǵyna tyǵylyp, qushaǵyna ený dep eseptedi.

Ekinshi jaǵynan, keńes dáýirinde Ýkraına keńes ókimetiniń ekonomıkasyna, ásirese Reseıge aralasqany, sińiskeni, ózara baılanysy men alys-berisi sonshalyqty, olar bir-birine táýeldi. Reseı qalaıda Ýkraınany Keden odaǵyna, keıin Eýrazııalyq odaqqa ıkemdeýge tyrysty, gazdyń baǵasyn kóterip qysym jasady. Ýkraına taýarlarynyń Reseıge ótýine túrli tosqaýyl da qoıdy. Reseı pravoslav dinin de ıdeo­logııalyq qarý etip, Ýkraınamen tegi­miz bir, rýhanı muramyz, dinimiz or­taq, biz bir halyqpyz degen ıdeıany tyq­palap, tipti ýkraındyqtardyń derbes ult ekendigin, onyń tilin moıyndamady.

Keńes zamanynda Ýkraına áleýmet­tik-ekonomıkalyq jaǵynan Reseıden keıin ekinshi orynda boldy. Keńes odaǵy ydy­raǵannan keıin Ýkraına ekonomıkasy da tereń daǵdarysqa ushyrady, jumyssyzdyq, kedeıshilik jaılady. Daǵdarystan shyǵý jolyn halyqtyń basym bóligi eýroıntegrasııamen baılanystyrdy. Biraq Ýkraına bıligi óz tańdaýyn jasaýǵa asyqpady. Sońǵy kezderi sergeldeńge tústi, abyrjydy, sendeldi, birese Reseıge, birese Eýropaǵa taban tiregisi keldi. Eń sońǵy sátte Reseıge súıene bastaǵanda, eýroıntegrasııany qoldaıtyndar qarsylyq kórsetti, oqıǵa odan ári órbı tústi. Ýkraındyqtardyń patrıotızmi de keıde basbuzar soıqanshylyqqa, sotqarlyq­qa uryn­dyrýy múmkin ekeni ańǵaryl­dy. Qyza-qyza kelgende maıdanǵa shyqqandar 12 mıllıondaı orys halqy ókilderiniń quqyn shekteýge baılanys­ty urandar aıtyp, eldiń bir shamasyn mazalady. Shyǵasyǵa ıesi basshy degendeı, shekesi qyzyp, urynýǵa sebep izdegen Reseı bıligine qolaıly jaǵdaı týdy. Harkov, Herson, Nıkolaev, Zaporoje, Sevastopol, Dnepropetrovsk, Lýganski­de halyq dúrlikti, tolqyǵan Qyrym Avto­nomııalyq Respýblıkasy tikeleı Reseı­diń yqpalymen jedel qarqynmen refe­rendým ótkizýdi qoldap, Reseıge qosylýdy maquldady. Munyń saıası astary, qupııasy kórinip turdy.

Qyrymdy Reseıge qosyp alǵannan keıin, Reseı «arnaıy áskerı operasııa» degen atpen Ýkraınanyń biraz jerin basyp, ony Reseıge qosyp alý saıasaty Eýropa elderinde Reseı bıligine, jalpy azamattyq qoǵam týraly jaǵymsyz pikir týǵyzdy.

Burynda Reseı qanshalyqty demo­kra­tııalyq elge aınaldy degen saýal jıi qoıylatyn, endi reseılikterdiń birqa­tary, eýropalyqtar Reseı demokratııa­lyq qundylyqtarǵa mán beredi degen senimde boldy. Biraq ol senim tez seıil­di. Batys elderi Reseıdiń saıa­sı tabı­ǵaty, bolmysy ózgermegen ımpe­rııa­­lyq memleket boldy, solaı bolyp qal­­dy dep esepteıdi. «Reseı – órke­nıet­ti el emes, dóreki, turpaıy, tek kúsh­ke ǵana senetin, demokratııalyq qun­dy­lyqtardan alys, óz halqyn da, basqa­lardy da tek kúshpen basatyn, totalıtarızmnen, ımperııalyq muradan arylmaǵan el. Reseı – myqty armııaǵa, arnaýly qyzmet organdaryna ǵana senetin memleket. Jáne bul tek bıliktiń ǵana emes, barlyq reseılikterdiń sanasyna sińgen psıhologııa» deýshiler az emes. Bul da – shyndyqtan aýlaq pikir, reseılikterdiń barlyǵy birdeı emes, demokratııalyq pikirdegiler men bılikti ajyratqan jón. Ýkraınadaǵy jaǵdaıǵa Reseıde alańdaýshylyq óte joǵary. Sońǵy áleýmettik zertteýler boıynsha Reseı Federasııasynyń qarýly kúshterin qoldaý basym, biraq ártúrli demografııalyq, áleýmettik toptarda ol birdeı emes. «Kelisimge kelý kerek» deýshilerdiń sany da ósip keledi.

«Ásker kúshimen qurylǵan ımperııalar ásker kúshinsiz ómir súre almaıdy» degen HVIII ǵasyrdaǵy fransýz fılosofy Sharl Monteske sóziniń máni búginde ótkir. Tipti keńes zamanyndaǵy ınter­nasıonalıstik ıdeologııamen salys­tyrǵanda ilgerileý emes, kertartpa kúshter alǵa shyqty. Reseıde áli de azamattyq qoǵamnyń aýyly alys, reseılikterdiń, ásirese orystardyń basyn qosý úshin bir syrtqy qaýipti qalaıda oılap taýyp alý qajet bolady. Mysaly, Máskeýdegi úı­ler­diń ja­ry­lysyn, sheshen soǵysyn, mine, Ýk­­raınadaǵy oqıǵany da buqaralyq aqpa­rat quraldary orys máselesin qoz­dyrýǵa jaqsy paıdalandy deýshiler kóp e­mes. Aǵylshyn jazýshysy Orýell aıtqan­daı, Reseı sııaqty memleketke kim bolsa ol bolsyn syrttan jaý, qaýip tónip tur dep eldiń basyn biriktirý mańyz­dy. Ulyderjavalyq ıdeıany jaý kelip qalǵan­daı orystyń sanasyna sińire berý kerek. Reseı áli de burynǵy ımperııa tarı­hyna kózqarastaryn qaıta qaraǵan joq, ımperııadan úmiti de úzilgen joq. Reseı terrıtorııa jaǵynan uly derjava, al tehnologııa jaǵynan artta qalǵan el. Polıak ǵalymdarynyń aıtýynsha, Reseı aza­ma­t­tarynyń birazy ózderin keńes ımpe­­rııa­synyń qulaǵanyna qaramastan, «so­vet eliniń turǵynymyz» deıdi. Osy uly der­­javalyq astamshylyq, eskini kók­­seý reseılikterdiń búgingi zamanǵa ıkem­­delýine úlken kedergi bolyp otyr (Da­nı­lova E.N., Iаdov V.A. «Rossııa ı polıakı v ýslo­­vııah obshestvennyh peremen».// «So­­sıo­­logıcheskıe ıssledovanııa», №7. 2007.- 26-27 s.).

Syralǵy sabaq

Al Reseıdiń óz ǵalymdary ne deıdi? Ǵalymdardy aıtpastan buryn myna bir máselege nazar aýdarǵym keledi. Uly orys aqyny A.S.Pýshkınniń astam sóz­deri az bolmaǵan. Kavkazdy zar eńiretken general Ermolovty qoldap: «Kavkaz, sen kón: kináz Ermolov keledi!», degen.

Tek kináz P.Vıazemskıı shyn kóńilinen uly aqyn bolsa da, Pýshkındi synap: «Poezııa bas alǵyshtardyń odaqtasy emes!» degen.

Reseı ǵalymy I.V.Malygına óz elin­degi ásireultshyldyqty bylaısha sıpat­taıdy: «Elimizdegi ultshyldyqtyń aıasy asa keńeıdi: turpaıy ıdeıadan rýhanı názik formalardy nasıhattaýǵa deıin. Qoǵam fashızmniń belsendiliginen shoshyp otyr» («Obshestvennye naýkı ı sovremennost». №1. 2004.-156 s.). Solaı bolsa da, Reseı bıligi Ýkraınada fashızm bas kóterdi dep, ásker kirgizýge deıin bardy. «Ýkraınadaǵy orystardy qorǵaımyz» degeni jaı syltaý ǵana. Ýkraınada ekstremıstik urandar aıtylǵanymen, tutastaı ýkraındyq orystardyń ómirine ala-bóle qaýip-qater tóngen joq. О́kinishtisi, ult máselesinde asaý minez tanytyp, Reseıdiń oıyn júzege asyrýǵa ózderi de túrtki boldy.

 О́kinishtisi, «Reseı úshin memleketter arasyndaǵy shekara jaı ǵana joramal syzyqtar ekeni, halyqaralyq zańnamalar, kelisimderdi oryndaý mindetti qaǵıdalar emes ekeni belgili boldy», deıdi sarapshylar.

Orys jýrnalısi V.Sıpkov fashızm týraly mynadaı pikir bildiredi. «Fa­shızmniń tamyry otarlaý zamanynan, sol zamandaǵy saıası psıhologııadan bastalady. Adolf Gıtler eshqandaı jańalyq ashqan joq, tek otarlaýshylardyń alys­taǵy otarlanǵan elderdegi adamdardy qorlaý tájirıbesin Eýropanyń qaq ortasynda evreıler, slavıandar, syǵandarǵa qoldanady».

Osy turǵydan avtor adamgershi­likke jat qatygezdik tek eýrootarlaýshylaryna tán emes, otarlaýshylyqtyń tabı­­ǵa­tyna, orys otarlaýshylaryna da tán deıdi. Olardyń boıynda buryn­ǵy halyq­tarǵa qaýip-qater jatyr. Ýkraı­na­­daǵy orys bıligine qarsylyq bolshe­vık­ter men reseılik bıliktiń zorlyq-zomby­lyǵynan týǵan. Reseıdiń Grýzııa, Ýkraına, Moldavııamen soǵysy Reseıdiń olardyń ishki isine aralasýdan, otarlaý saıasatynyń jalǵasýynan bolyp otyr («Lıteratýrnaıa gazeta», №21, 1-7maýsym, 2016 j.).

Ýkraınadaǵy soǵystaǵy sátsizdik­terin Reseıdiń qarýly kúshteri «biz Ýkraı­namen emes, NATO-men soǵysyp jatyr­myz dep aqtalady. Shyndyǵynda, Ýkraınada Alıanstyń birde-bir sarbazy joq.

NATO 30 eldi uıymdastyryp, sol elderdiń ǵana qaýipsizdigin qorǵaıdy, Ýkraınaǵa qarý-jaraqpen, áskeriniń daıarlyǵyn jetildirýge kómektesedi.

Reseı Qarýly kúshteri búgin ýkraın­dyq­tardy jylýsyz, jaryqsyz, sýsyz qaldyryp, qysta qyryp-joıyp, qalǵan­daryn Eýropaǵa bosýǵa májbúrleýdi kózdeıdi. Buǵan el halqy qarsy turdy. Beıbit eldi qorǵaıtyn aldyńǵy sheptegi sarbazdar sııaqty halyqtyń qandaı da qıyndyqtarǵa daıyn ekenin dáleldep keledi. Qıyn jaǵdaı eldi biriktire tústi.

«Orystardy, orys tildilerdi qor­ǵaımyz» dep áskerdiń kúshimen basyp alý múmkindigi, kóne grek ańyzyndaǵy Damokldyń basyndaǵy bir tal qylǵa ilin­gen ótkir semserdi eske salady. Qyl úzil­se, semser moıyndy qıyp túse­di. Úne­mi tónip turǵan qaýip-qater jaǵ­daıyn­­da biz de ómir súrip keldik jáne súre beremiz. Bul – qazaqtyń talaıyna ja­zylǵan taǵdyr. Osy tusta HH ǵasyr ba­syndaǵy Meksıka prezıdenti Porfı­rıo Dıastyń «Sorly Meksıka! Qansha­lyqty sen Qudaıdan qashyq bolsań, son­shalyqty Qurama Shtattaryna jaqyn­syń!» degen zar men muńǵa toly sózi eske túsedi.

«Qasqyrdyń oılaǵany – aramdyq, qoıdyń oılaǵany – amandyq» degendeı, qazaq ta óz basynyń esendigin oılaıdy. Eń bastysy – qasaqana, arandatýshylyq áreketterge, lań salýshylardyń jetegin­de ketpeý. Syrttan dem berýshi, qoldap, qorǵaýshy kúshter el ishinen ydyrasa, jikke bólinse ǵana kúsh alady. Biz keı­de «ultaralyq qatynastardyń mode­lin taptyq, sútteı uıyp otyrǵan elmiz» dep, keńes zamanyndaǵydaı «kelisim ortaq qundylyqtarǵa aınaldy», «qazaq­standyqtarǵa tózimdiliktiń joǵary deńgeıi tán» dep úlken minbe­ler­den uran­datyp jattyq. Bul jattandy sózder barlyq jerde qaıtalandy. Al keleń­siz jaǵdaılar bolsa, ol tek syrtqy kúshter­diń yqpaly, áseri deımiz. Bul – barlyq pále­ni ózinen góri syrttan, ımperıalızmnen izdep, ishki jaǵdaıdy tereń tal­damaǵan bizdiń keshegi tórkinimizdiń tájirıbesi. Bul keńes mentalıtetin eske salady.

Qańtar qasireti negizinen qazaqtyń taǵdyryna baılanysty boldy, dıas­poralardyń etnomádenı ortalyqtary únsiz qaldy, «bul qazaqtyń ishki máse­lesi» dep oılaǵandaı. Saıasattaný ilimin­de «únsizdik spırali» degen zańdy­lyq bar. Qazaqshalap aıtsaq, shyn piki­rin ishine saqtaý, ishinde, yza, ókpe, kek byqsyp jatsa da, úndemeı ıile berý. Nemis saıasatkeri Elızabet Nıýel-Nıýmannyń aıtýynsha, adam óz qaýym­dastyǵynyń azshylyǵyn sezinip, aıyp­ty bolýdan, synnan saqtanyp, oıyn tolyq aıta bermeıdi. Ony sheteldegi qazaq dıasporasy da, bizdegi kóptegen dıaspora ókilderi de biledi. Keıbir dıaspora ókilderi jyltyraq pozısııa ustanyp, ult saıasatyn qoldaǵandaı kóringenimen, ishteı óz pikiri, ólshemi bar. О́z jaǵdaıyna, otbasyna, jumysyna tikeleı qaýip joq bolsa da, saqtanyp júredi. Al qolaıly jaǵdaı kelgende «tili shyǵady», nıeti belgili bolady. Onyń joly ármen, biraq soltústik oblystarda separatıstik qozǵalys beleń alsa, qandaı ýáj aıta alady? Qazaq qoǵamynyń búgin saqtanatyny sondyq­tan. Degenmen «Qyrymdy aldy, endi kezekte Qazaqstan tur» dep psıhıka­lyq daǵdarys týǵyzýǵa, eldiń qutyn qashy­rýǵa tyrysatyn kúshter bar.

Bul jerde biz dıaspora ókilderine senimsizdik, kúmán týǵyzýdan alyspyz. Olar eki dúnıeniń, eki eldiń, týǵan jurty­men ómir súrip júrgen eliniń arasyn­da únemi salystyryp, ekeýiniń de tile­gin tileıdi, keıde tipti qıyn tańdaý jasaý aldynda turatynyn aıtyp otyrmyz.

Taǵy da bir problema oılandyrady. Bizdiń dıaspora azamattarynyń arasynda qazaqsha sóıleı de, oqı da, jaza da biletinder, bilimdi, parasatty ıntellektýaldar kóp, solardy joǵary bılikke, saıası elıtaǵa, ásirese gýmanıtarlyq jaǵynan biliktilerdi kóbirek tartý kerek. Prezıdent Qasym-Jomart Kemelulynyń kórshi elderdegi saıası arandatýshylardyń áreketine nazar aýdarǵany belgili. Olarǵa toıtarysty qazaq azamaty bergennen góri, asa bedeldi dıaspora ókilderi jaýap bergeni tıimdi.

Qazaq otarshyldyq úshin tutastaı orys halqyn kinálaýdan aýlaq. Orystyń otarlaý saıasatynyń túrli teperishin, azabyn, tepkisin kórgen qazaq otarlaýshy bılikti mirdiń oǵyndaı sózderimen synaǵan. Qazaqtyń búgingi aıbaltasy – saqtyǵy, qyraǵylyǵy, uıyqtap jatqan jylannyń quıryǵyn basyp, astam­shyl, urynýǵa syltaý izdegenderge sebepshi bolmaýy. Reseı sııaqty jaqyn kórshi­men syı­lasý, aralasý, tıimdi ekonomı­kalyq qa­rym-qatynasta bola tura, óz múddemizdi, táýelsizdigimizdi saq­taı bilý – biz úshin tabıǵı jaǵdaı. Búgingi zaman óte sheber, saq kópvektorly dıplomatııa júrgize otyryp, asqan shydamdylyqpen san qıly qaıshylyqty sheshýge, úılestirýge ıkemdeıtin ýa­qyt. Sonymen qatar ishki jáne syrtqy saıasatymyzda derbestigimiz unamaıtyndardyń qytyǵyna tımeı, yzasyn keltirmeı, ekinshi jaǵynan, óz upaıymyzdy jibermeıtin joldy qaıta-qaıta anyqtaýdyń, naqtylaýdyń qajettigin Ýkraınadaǵy jaǵdaı qatań eskertip otyr.

Amangeldi AITALY,

Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik ýnıversıtetiniń professory,

fılosofııa ǵylymdarynyń doktory

AQTО́BE