Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»
Múgedek jandar ózin kemtar dep sezinbeýi úshin qoǵamnyń tolyqqandy múshesindeı bir-birimen sóılesetin, aralasatyn, jumys isteıtin ortasy bolýy shart. Qazaqstanda osy baǵytta birshama jumystar da atqaryldy. Men ózim on jyldan asa ýaqyt Almaty qalasyndaǵy №1 sańyraýlar qoǵamynda jumys isteımin, basshylyq etemin. Biraq mundaı jandarǵa basshylyq jasaımyn deý artyqtaý. Sebebi adamdardyń ne aıtyp jatqanyn estimeıtin, óz oıyn óz tilimen jetkize almaıtyn jandar sizdiń kózińizge qaraıdy. Olar – jan jylýyna muqtaj jandar. Sondyqtan olarǵa jumysker retinde emes, bir otbasynyń múshesi retinde qaraýǵa tıispiz.
Jalpy, qanshama jyl osyndaı ortada qyzmet istep júrip baıqaǵanym – múgedek jandar meıirimdi, janashyr ári elin súıetin patrıot bolyp keledi. Sonaý el basyna kún týǵan soǵys kezinde de múgedekter saý adamdardan qalyspaı, ózderin aıamaı, kúni-túni jumys istep, jaýyngerlerge kıim-keshek, aıaqkıimder jáne basqa da kerekti buıymdardy daıarlaǵan. El tarıhyndaǵy osyndaı estelikterdi búgingi jumysshylarǵa aıtqan kezde olardyń janary nurǵa tolyp, rızashylyǵyn bildiredi. Mine, sol zamandaǵy kisilerdeı búgingi tańda da qoǵamǵa zor paıdasyn tıgizip júrgen adal jandardyń eńbegin joǵary baǵalap, mereke kúnderi azyn-aýlaq syılyqtarymyzdy da berip jatamyz.
Dúnıe bir ornynda turmaıtyny aqıqat. Keńes zamanynda ókimet tarapynan múgedekterge jataqhana, oqý oryndaryn salyp, únemi jumyspen qamtyp otyrdy. «Tozbasty usta soqpas» degendeı, ol zamandaǵy oqý oryndary da, kásiporyndar da búginde tozdy. Toqyraý kezeńindegi daǵdarys, jumys oryndarynyń jabylýy múgedekter emes, deni-basy saý adamdar úshin de qıyn kúnderdi alyp keldi. Sondaı aýyr jyldarda Qazaqstandaǵy sańyraýlar qoǵamyn Isaı Tezekbaı degen ultjandy azamat qolǵa aldy. Ol óziniń jankeshti eńbeginiń nátıjesinde respýblıkadaǵy 19 kásiporyndy talan-tarajǵa túsirmeı, jekemenshikke ótkizbeı, qoǵamnyń ortaq múlki retinde saqtap qaldy. Ol kisi basqarǵan jyldary uıym Dúnıejúzilik sańyraýlardyń federasııasyna múshelikke qabyldandy.
Tezekbaı Dildábekuly memleket basshylaryna, mınıstrlerge, oblys ákimderine múgedekter qoǵamynyń jaı-japsaryn, jaǵdaıyn túsindirip júrip, kóp bolmasa da azyn-aýlaq qarajat taýyp, qoǵamdyq birlestikti 30 jyl basqardy. Bul uıymǵa odan keıin kelgen basshylar da burynǵy dástúrmen basqardy. Biraq shyndyǵyn aıtqanda, elimizdiń ekonomıkalyq daǵdarysy, nemese basqa da jaǵdaılar qoǵamda múgedekter de bar ekenin, olarda da otbasy baryn, olarǵa da kıer kıim, isher as kerek ekenin umytqan sııaqty. Úkimet endigi jerde múgedekterdi jumyspen qamtymaıdy, tapsyrys tapshy. Kásiporyndardaǵy múgedekter jumys izdep jan-jaqqa ketti. Burynǵy stanoktar, mashınalar, óndiris quraldarynyń tozyǵy jetip, isten shyqty.
Búgingi tańda ózin-ózi qamtamasyz etip otyrǵan múgedekter kásiporyndaryna aınalymǵa aqsha tabý, ony zań boıynsha kepildendirý jarnasyn tóleý, transport, qaýip-qater tólemderin jasap, taǵy basqa tosqaýyldardan ótip, tapsyrysty oryndap shyǵý óte qıyn sharýa bolyp tur. Múgedekter qoǵamy tender ótkizýde úmitker retinde basqa mekemelermen birdeı talaptar boıynsha tartysqa túsedi. Memleket tarapynan esh jeńildik te, kómek te joq. Solaı mekeme jylyna bir-eki ǵana tenderdi qıyndyqpen utady. Odan keıin materıal, tenderdi kepildendirý jarnasyna aqsha joq, ony árqaısymyz bankterdi tabaldyryǵyn tozdyryp júrip, kepilge óz múlkimizdi qoıyp, joǵary paıyzben nesıe alyp, aqshany óndiriske quıamyz. Tapsyrysty ótkizip, túsken aqshany, qaryzdy qaıta jabýǵa, múgedekterdiń aılyǵyna jumsaımyz. Bári aıaqtalǵan soń qaıtadan jumys tappaı qalamyz. О́ıtkeni taǵy basqa tenderge qatysýǵa uıymnyń qaýqary jetpeıdi. Osylaı sańyraýlar qoǵamy bir tuıyqtalǵan sheńberden shyǵa almaı, múmkindigi shekteýli jandardy tolyq qýanta almaı júrgen jaıy bar. Janaıǵaıdy estir Úkimet bar, jalpy eli senim artqan Prezıdentimiz bar dep úmittenemiz. Bul bir adamnyń, jeke bıznes ıesiniń tilegi emes, elimizdiń úlken bir bóligi – qazaqstandyq múgedek azamattardyń ótinish-talaby dep túsinińizder.
Qyrkúıek aıynyń basynda Qazaqstan sańyraýlar qoǵamynyń 85 jyldyq mereıtoıy keń kólemde atalyp ótti. Oǵan Reseı, Belarýs, О́zbekstan, Qyrǵyzstannyń múgedekter qoǵamynyń delegasııalary qatysty. QSQ tóralqasynyń uıymdastyrýymen «Alataý» konsert zalynda sańyraý múgedekterge, burynǵy ardagerlerge, qonaqtarǵa arnalǵan merekelik is-shara ótti. Qazirgi QSQ prezıdenti, otanshyl azamat Saılaýgúl Omarhanova qatysýshylardy merekemen quttyqtap, atqarylǵan jáne jospardaǵy jumystar týraly esep berdi. Ardagerler men úzdik qyzmetkerlerge marapattar berilip, alǵys jarııalady. Konsertte múgedek sańyraýlar ym-ısharamen ánder aıtyp, sahnalyq kórinister qoıdy. Merekelik kesh banketpen aıaqtaldy. Shetelden kelgen áriptester óz oıyn aıtyp, elderindegi qoǵamnyń jaǵdaıymen, tájirıbesimen bólisti. Bul halyqaralyq forýmnyń bir paıdasy – kórshi Reseı, О́zbekstandaǵy múgedekter qoǵamyna memleket áli de qoldaý kórsetetinin, olardyń jaǵdaıynyń jaqsy ekenin bildik. Olarda memlekettik organdar jalpyǵa birdeı júrgiziletin tenderden bólek, múgedekter qoǵamyna arnaıy tapsyrys beredi, ıaǵnı ár kásiporynnyń kórsetetin qyzmet túrine qaraı jumyspen qamtıdy eken. Úkimet arnaıy sýbsıdııalar berip, jeńildetilgen nesıe baǵdarlamasyna engizip qoıǵan. Iаǵnı «Kómekteskiń kelse, balyq berme, qarmaq ber» degendeı, múgedekterge jumys, tapsyrys bolsa, olar eńbektiń kórigin qyzdyrady. Ol óz qyzmetine óte adal qaraıdy.
Men ózim basshylyq jasaıtyn mekemeniń tarıhy da erteden bastalady. 1937 jyly QSQ qazirgi Almatydaǵy №1 oqý-óndiristik kásiporny negizinde qurylǵan. Búginde bizdiń kásiporynda 100-den asa múgedek jumys isteıdi. Kásiporyn maqsaty – múmkindigi shekteýli azamattardy jumyspen turaqty qamtý, olardyń jumysy úshin barlyq jaǵdaıdy jasaý, óndiris kólemin ulǵaıtý, ártúrli kúrdeli, mamandarylǵan kıimderdi piship-tigýge úıretý, sapaly ónim shyǵarý. Jalpy bizdiń kásiporynda taýardyń 2 myńnan asa túri óndiriledi. Bizdiń kásiporyn áskerı qurylymdar, qurylys jáne kúzet uıymdary, aýrýhana jáne t.b. mekemeler úshin arnaıy mamandandyrylǵan kıimder, tekstıl ónimderin shyǵarady. Kásiporynda pishý, tigin sehtary, polıgrafııa jumys isteıdi. Aldaǵy ýaqytta kásiporynnyń daıyn ónimderin satatyn fırmalyq dúken men jartylaı fabrıkat ónimderin shyǵaratyn seh ashýdy da josparlap otyrmyz.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Eńbekqorlyq ult sapasynyń sıpatyn anyqtaıtyn qasıetke ıe bolýy tıis» dep, eńbektiń mańyzyna úlken mán berse, sol qasıet múmkindigi shekteýli adamdardyń boıynda aıryqsha berik, turaqty deı alamyz. Bular – eńbek etýge janyn beretin, ómirge erekshe qushtar adamdar. Olar ádiletti tý etedi, ózgelerden de ádilet kútedi. Eńbekqorlyq múmkindikteri shekteýli azamattardyń kúnkóris qundylyqtary ǵana emes, bul – olardyń ómir saltyna aınalǵan qubylys.
Jańa, ádiletti Qazaqstan ustanymyna sáıkes memleketimiz barlyq máseleni jiti qaraı bastady. Osy rette qoǵamnyń bir bóligi – múgedekter de damýdan tys qalmaı, memlekettiń qamqorlyǵyn, janashyrlyǵyn sezinse, osy saladaǵy ister de oń nátıje beredi dep oılaımyz.
Svetlana QURMANBAEVA,
«Qazaqstannyń sańyraýlar qoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń №1 Almaty oqý-óndiristik kásiporny basshysy
