PREZIDENT – MEMLEKET DAMÝYNYŃ KEPILI

Aqmola oblysynyń ákimi, saıasattaný ǵylymdarynyń doktory Sergeı Dıachenko Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshylary men professorlary, stýdentterimen kezdesip, “Qazaqstan jańa onjyldyqta: strategııa, fılosofııa jáne memleketti tıimdi damytýdyń joly” taqyrybynda leksııa oqydy. Onda Qazaqstan Respýblıkasynda Prezıdenttik ınstıtýtty belgileýdiń jıyrma jyldyǵy men memleketimizdiń keshegi, búgingi jáne erteńgi joldaryna taldaý jasaldy. – Belsendi jáne órkenıetti stý­denttik aýdıtorııamen kezdesý árqashanda mańyzdy sıpat alady, – dedi atalǵan oqý ornynyń qurmetti pro­fessory Sergeı Aleksandrovıch. – Onyń ústine búgingi Qa­zaqstan qoǵamy óz da­mýy­nyń sheshýshi kezeńin bastan ótkerýde. Bıylǵy jyl táýelsiz elimizdi tu­ǵyr­lan­dyrýda aıryqsha oryn alatyn Pre­zı­dent­tik ınstıtýtty bel­gi­leýdiń 20 jyldyǵy, Qa­zaqstan Respýblıkasy Kons­tı­týsııa­synyń 15 jyldyǵy, EQYU-ǵa Tóra­ǵa­l­y­ǵy­myz mere­ke­lenip jatqan ári el Tá­ýelsizdiginiń 20 jyl­­dy­ǵyna aıaq basqan ta­rıhı oqıǵalarmen ere­k­she­lenedi. Qazaqstan kóz aldymyzda ekono­mı­ka­lyq qýatty, óziniń der­bes, otandyq baǵytymen qa­ryshtap alǵa basqan, jańǵyrǵan jáne demo­kra­tııalyq qoǵam retinde qalyptasty. Qazaq­stan­dyqtar qol jetken je­tis­tikterimizdiń barlyǵyn respýblıkamyzdyń tuń­ǵysh Pre­zı­denti N.Nazarbaevtyń kóp qyrly, keń aýqymdy eńbegi men sarabdal saıasatymen baılanys­tyrady. Búgingi kúni kóptegen saıasat­ker­lerdi, sarapshylar men zert­teý­shi­ler­di qazaqstandyq tıimdi tá­jirı­beniń syryna qatysty máseleler qyzyqtyrady. Munyń eshqandaı jumbaq jaýaby joq. Birinshiden, bul Prezıdenttiń ómirlik baı tájirıbesine negiz­del­gen eshkimge uqsamaıtyn sony da qýatty tulǵalyq kombınasııasynan kó­rinis beredi. Munda Qazaqstan bas­shy­sy­nyń ón boıynan batys­eýro­palyq de­mo­kratııalyq bas­qa­rýdyń qaı­nar­laryna baǵyttalǵan eýro­a­zııalyq bastamalardyń baı­la­nysy men shy­ǵys­tyq danysh­pan­dyq pen dıp­lo­ma­tııalyq batyldyq baıqalady. Mem­leketti aldyńǵy qa­tarly jáne damyǵan elder qa­taryna qosa bilgen álemdik deń­geıdegi saıasatkerler sa­pyn­daǵy ult jetekshisiniń refor­m­a­tor­lyq qyz­metiniń tarıhı ornyn ke­ler urpaq tereńdep baǵamdaıtyny anyq. Ekinshiden, Elbasynyń fılo­so­fııa­­­lyq derbes oı qorytý qa­rymy men damýdyń ınnovasııalyq tujy­ry­my­nan órbıtin memleketti bas­qa­rýdyń ózindik modelin iske asyrý qabileti nazar aýdartady. Elimizdiń táýelsizdigi men mem­lekettigin qalyptastyrý áste ońaı sha­rýa emes. Nursultan Ábishuly aıt­qanyndaı, taǵdyr mundaı múm­kindikti 500 jylda bir ret bu­ıyr­tady. Mine, sol múmkindikti ýystan shy­ǵaryp almaý, kóregendik ta­ny­typ, saıası táýekelshildik pen onyń saldarlaryn dál boljaý saıası árekettegi joǵary óner sanalady. Osynyń arqasynda biz­diń elimiz damýdyń tereń oılas­tyrylǵan, naqty esepke qurylǵan damý jolymen keledi. Tuńǵysh Pre­zı­dentimizdiń jetildirilgen makro­jo­balar negizindegi “qazaq­stan­dyq jol” atty strategııalyq baǵdar­lamasynyń tıim­diligi men sáttiligi osynda dep túıindeýge bo­lady. Iаǵnı, Qazaqstan óz da­mýy­n­daǵy tr­anz­ıtti keder­gilerdi eńserýde jo­ǵa­ry­daǵy ustan­ym­dar­dy basshylyqqa alý arqyly ýa­qyttan ozyq ná­tı­jelerge qol jetkizdi. El­basy Jol­daýlarynda “qazaq­standyq joldy” jetildirýdiń jańa baǵyttary aı­qyndalyp, naqty tapsyrmalar qoıylýy da osydan. Munyń ózi Prezıdenttiń basqarý modeli búgingi kókjıekten asyp túsetin maqsattar men mindetterdiń naqty oryn­dalýyna negizdelgendigin kórsetedi. Memlekettik qurylystyń al­ǵash­qy kúninen bastap N.Á.Naz­ar­baev el damýynyń uzaq merzimdi bolashaǵyn aıqyn boljap, naqty ári sátti qadamdar jasaı bildi. Ol Qazaqstan birneshe on jyldan keıin qandaı bolýy kerektigin, oǵan qalaı jetýge bolatyndyǵyn jáne bul úshin ne jasaý qajettigin bildi. El aldynda bir mezette naryqtyq ekonomıkaǵa, demokratııalyq mem­le­kettik júıege jáne qoǵamnyń ashyq qundy­lyq­taryna kóshý sııaq­ty úsh jaqty tranzıttik mindetter tur­dy. Bul oraıda “Qazaqstan – 2030” Stra­te­gııa­sy taktıkalyq tur­ǵydaǵy utysty umtylysqa jol ashty. Osy rette, álemdik ekono­mı­kalyq daǵdarys daýylynyń Qa­zaqstan tirshiligine tıgizgen áser­lerin de eske alǵan jón. Ol kóp máselede mem­le­kettik saıasattyń tut­qaly tásilderine óz­gerister engizdi – biz barynsha únem­shildik qa­ǵıdattaryn ustandyq. Eko­no­mıkany damytýda uzaq merzimdi ınfraqurylymdyq jobalarǵa ba­sym­dyq berildi. Biraq, memleket óziniń túpki maqsatynan – damyǵan jáne tabysty memleket qurý baǵytynan tanǵan joq. Daǵdarys qoǵam men onyń múshelerin shy­nyqtyryp, shırata tústi. Prezıdenttik basqarýdyń taǵy bir tiregi – “jalpydan jalqyǵa” negiz­del­gen fılosofııalyq túıin. Bul or­aıda zamanalyq saıası lıderdiń tarıh pen bolashaqtyń, teorııa men tá­jirı­beniń, dı­plo­ma­tııa men batyldyqtyń baı­lanysyn she­ber ornyqtyra bil­gen­digin ne­mese tutqaly tuǵyrlardy biriktirý baǵytyn ustanǵanyn aıt­qy­myz keledi. Ol eldik sheńberdi ǵana emes, álemdik aýqymdy da qam­tydy. Qazaqstan Eýrazııa ke­ńis­ti­gin­degi ın­teg­rasııalyq prosesterdiń qozǵaýshy kúshine aınalǵandyǵy kezdeısoqtyq emes. TMD, Eýr­Az­EQ, Shanhaı yn­tymaqtastyq uıymy, EQYU, UQShU, AО́SShK jáne basqa uıymdardyń álemdik abyroıǵa bólenýinde Qa­zaq­stan memleketiniń qozǵaýshy kúshke ıe bolǵandyǵy kezdeısoqtyq emes. Shyǵys pen Batysty baıl­a­nys­ty­rýshy býynǵa aınalǵan elimizde álem­dik jáne dás­túrli dinder lı­der­leriniń sezderin ótkizý dástúri qalyp­tysty. Memleket aý­ma­ǵyndaǵy fı­losofııalyq qa­ǵı­dat­tyń túp ta­my­ry ortalyq pen óńir­lerdiń bir­de­ń­geıli baılanysyn or­nyq­­tyrýmen sı­pat­talady. Son­dyqtan, eko­no­mı­kanyń kúsh­ti qyr­laryn kiriktirý, naryqtyq erkin básekelestikti aı­qyn josparlaý jáne baǵ­dar­la­ma­lar negizinde da­mytý, iri ındýs­trııa­lyq jáne qýat ke­shen­derin qurý sııaqty she­shýshi qadamdar álem nazaryn aý­dar­dy. Elba­sy­nyń basshy­ly­ǵy­men memlekttiń be­rik­tigi men jurt­shylyq mo­ıynd­aǵan demo­kra­tııa­lyq qun­dy­lyq­tar tepe-teńdigi or­nyǵyp keledi. Prezıdenttik basqarýdaǵy ke­lesi mańyzdy tujy­rymdama Qazaq­standy alǵa, jańa kók­jıek­terge jeteleıtin jetekshige tán bastamalardan órbıdi. Ýaqyt álemdi, ekonomıkany, saıa­sat­ty, qoǵamdy ózgertýdegi pármendiligin tanytyp otyr. Bizdiń kóz al­dy­myz­da adamzat ındýs­trııa­landyrý ke­ze­ńinen aqparattyq dáýir yqpalyna den qoıýda. Bul ýaqyt júktegen mind­et­ter­men ıyq tirestirý arqyly tabysqa jetýdi meńzeıdi. Iаǵnı, álemdik aýqymdaǵy órkenıet arnasynda damý úshin batyldyqpen, ji­germen qosa dástúrli emes st­ra­tegııalyq joldy aıqyn baǵamdaý qasıeti tabysty bolmaq. Osy jolda da Prezıdent N.Nazarbaev údemeli jańǵyrý men izdenis qaınarlaryn usyna bildi. Memleket basshysy únemi tek qana alǵa qaraýdy qalyptastyrýǵa kúsh salýda. О́ıtkeni, búgingi tarıh artyq oılaý men eksperımentterge ýaqyt bere qoımaıdy. Bizdiń ýaqyt naqty sheshimder men batyl qadamdardy talap etýde. Bul negizsiz de emes. Keıbireýlerdiń kezinde “Qazaqstan – 2030” Strategııasyna, elordany Astanaǵa kóshirýge, erkin damý aımaqtaryn qurýǵa, Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etý múm­kin­digine, taǵy basqa bastamashyl qa­damdarǵa kúdikpen qaraǵanyn jasyra al­maımyz. Búgin osynaý makro­jo­ba­lar tabysty túrde jú­zege asyrylyp, mem­leket damýyna jańa úrdis pen sapalyq múm­kin­dikter týdyrdy, onyń álemdik bedelin asqaqtatty. Prezı­dent N.Nazarbaevtyń óz ýa­qy­ty­nyń kórnekti saıasatkeri, refor­ma­to­ry, memleket qaıratkeri retindegi stra­tegııasy, fılosofııalyq tu­jy­rym­­dary, batyldyǵy men baıyp­ty­lyǵy búginderi óziniń sátti qaıtar­ym­da­ry­men saltanat qurdy. Qazaqstannyń damý syrlaryn baıyptaý Qazaqstan Kóshbas­shy­sy­nyń otandas­tarymyzdy jarqyn kúnderge jigerlendirýshi qa­sıetine negizdelgen kóp qyrly qyzmeti men kelbetin tereń taldaýmen tyǵyz baılanysty, odan bólip qa­raýǵa bolmaıdy deıtinimiz sondyqtan. Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy.