Aqparattyq doktrınanyń qabyldanýy – mańyzdy másele. Qazirgi tańda kóptegen BAQ memlekettik tapsyrys arqyly qarjylandyrylady. Negizinen alǵanda memlekettik tapsyrys memlekettik saıasatpen tyǵyz úılesýi shart. Memlekettik saıasat ózeginde memleket múddesi jatyr. Dástúrli BAQ osy maqsatqa qyzmet etedi.
Qazirgi jaǵdaı qandaı? Respýblıkamyzdaǵy aýdandyq, qalalyq, oblystyq basylymdardyń jaǵdaıy máz emes. Birqatar óńirde aýdandyq gazetter jekeshelendirildi. Aýdan ákimdikteri men máslıhattary arqyly qarjylandyryp otyrǵandary da bar. Qalalyq jáne oblystyq gazetterdiń ǵana emes, respýblıkalyq gazet-jýrnaldardyń tırajy jyl ótken saıyn tómendep barady. Tıraj ben gazetti taratý máselesi talaı redaksııanyń bas aýrýyna aınalǵan. Jalpy, dástúrli BAQ-tyń jaǵdaıy qyl ústinde tur. Balalarǵa arnalǵan gazet-jýrnaldar shyǵýyn toqtatatyn halge jetti. Sondaı-aq salalyq basylymdar taǵdyry ne bolady?
Memlekettik tapsyrys ne úshin beriledi? Aqparattyq doktrınada kórsetilgendeı: otandyq aqparattyq salany damytý, qoǵamnyń múddelerine jaýap beretin jáne memlekettiń odan ári damýyna yqpal etetin ıdeıalyq qundylyqtardy bekitedi. «Búginde azamattardyń 9%-dan astamy úshin basylymdar áli de negizgi aqparat kózi bolyp otyr. Qyzyǵýshylyq deńgeıi oqyrman jasyna tikeleı táýeldi, ıaǵnı oqyrman neǵurlym eresek bolsa, basylymdardy soǵurlym jıi oqıdy. Gazet-jýrnaldar aýdıtorııasynyń kóp bóligin aýyldy jerlerde turatyn 50-55 jastan asqan adamdar quraıdy. Alaıda jalpy aýdıtorııanyń balamaly kommýnıkasııa arnalaryna kóshýi basylymdarǵa degen qyzyǵýshylyqtyń tómendegendigin kórsetedi. Budan basqa, gazet-jýrnaldardyń oqyrman qolyna keshigip jetýi saldarynan aqparattyń ózektiligi de eskirip qalady. Sonymen qatar baspahana qyzmetteriniń jáne gazet qaǵazynyń qymbattaýy da gazet-jýrnaldarǵa aıtarlyqtaı salmaq salyp otyr. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta baspa naryǵynyń jumys isteý formatyn ózgertip, tilshilerdiń saraptamalyq-taldaý aqparatyna oıysýy, kórneki, dızaınerlik jańalyqtardy engizýi kerek. Sonymen qatar memlekettik qoldaý tetikterin de qaraý qajet», – delingen jobada.
50-55 jastan asqan oqyrmandar ýaqyt mejesine qaraı aýysatyn kez keledi. Sonda qalaı bolady? Jas urpaq múldem gazet-jýrnal oqymaıtyn bola ma? Qazaqta oqý mádenıeti qalyptasqan. Ony Alash arystarynan bastap keshegi Sherhan Murtaza, Seıdahmet Berdiqulov, Nurmahan Orazbek aǵalarymyz ben qazir jasy elýden asqan tutas bir býyn qalyptastyrǵany belgili. Oqý mádenıeti joǵalǵan ulttyń básekege qabilettiligi qalaı bolady? Syrtqy jáne ishki aqparattyq tasqyndar men shabýyldarǵa qalaı qarsy tura alady? Sondyqtan memlekettik tapsyrys árbir maqsatty aýdıtorııaǵa baǵyttalýy kerek. Aqparattyq saıasatty júrgizýge qarjy bólip, aqparat tutynatyn aýdıtorııany jyly jaýyp qoıa salýǵa bolmaıdy. Osy rette tıraj qalyptastyrýdyń memlekettik tetigin qarastyrǵan abzal.
Doktrınada tehnologııalyq úderis kezeńinde konvergenttik faktor alǵa shyqqany aıtylady. Messendjerlerdiń damýyna, blogerlik fenomenniń paıda bolýyna oraı dástúrli jýrnalıstıkanyń klassıkalyq uǵymy men aýdıtorııaǵa aqparat berý ádisteri ózgeriske ushyraǵany ras. Aqparat tutynýdaǵy qubylys jýrnalısterden jedel ári obektıvti aqparat berýdi jáne óz aýdıtorııasyn ustap turý úshin basqa da jańa daǵdylardy úırenýdi talap etedi.
Jańa jaǵdaıda redaksııa shyǵynyn azaıtý óte mańyzdy. Biz ádette redaksııa degende pálen sharshy metr ǵımaraty bar mekemeni kóz aldymyzǵa elestetemiz. Ǵımaratty ustaý nemese jalǵa alý shyǵyndary jyldan jylǵa qymbattap barady. Osyndaı jaǵdaıda mobıldi redaksııa uıymdastyrý, redaksııanyń sekretarıatyn ǵana ofıste ustap, qashyqtan jumys isteý tájirıbesin paıdalaný qajet.
«Senimdi aqparatty taratý, jalǵan jáne manıpýlıasııalyq aqparatqa qarsy turý, sondaı-aq qoǵamnyń buqaralyq aqparat quraldaryna degen senimin arttyrý máseleleri ózekti bolyp otyr», delingen. Durys sóz. Senimdi aqparat kózi – dástúrli BAQ. Bul basy ashyq nárse. Tasqa basylǵan sózdi talaı ǵasyr ótse de taýyp alýǵa bolady. Al qaptaǵan saıttardaǵy jarııalanymdardy izdep tabýdyń ózi úlken másele. Al onyń saqtalýyna eshkim kepildik bere almaıdy. Bir vırýs kirse boldy, pálen jylǵy eńbek esh bolýy múmkin...
Bir sózben aıtqanda, aqparattyq doktrına jobasynyń ázirlenýi Qazaqstan aqparattyq keńistigindegi túıtkildi problemalardyń basyn ashyp anyqtaýǵa, tyǵyryqtan shyǵý joldaryn izdeýge, eń bastysy memlekettik múddeni eskerýge jol ashady degen úmittemiz.
Nurtóre JÚSIP,
Senat depýtaty
