Ustazdyq pen ǵalymdyqty, zertteýshilik pen synshylyqty qatar damytqan tulǵanyń shyǵarmashylyǵymen, adamı bolmysymen oqýshy kezden tanyspyn. О́zim – qaraqalpaq qyzymyn. Keń-baıtaq qaraqalpaq dalasynyń qalyń qazaq jaılaǵan aýylynda týyp-óskendikten qazaq synybynda oqydym. Qazaq tili meniń ekinshi ana tilime aınaldy. Qazaq ádebıeti men mádenıetine ǵashyq bolyp óstim. 8-synypta qazaq tili jáne ádebıeti páninen olımpıadaǵa qatysyp, júldeli orynǵa ıe bolǵanym taǵy bar. Alǵashqy jetistigime baladaı qýanǵan qazaq tilinen dáris beretin ustazym Baltabaı Aıdaralıev Zeınolla Qabdolovtyń «Sóz óneri» atty kitabyn syılady. Sodan bastap ataqty ǵalym meniń rýhanı serigime, ustazyma aınaldy.
Z.Qabdolovtyń mektepte júrip aqyndar aıtysyna qatysqany, ǵylymı-zertteý eńbek jazýǵa talpynǵany týraly málimetti oqyp qanattana tústim. Men de óleń, maqala jaza bastadym. Jazýshynyń «Ushqyn», «Jalyn», sońynan 1974 jyly «Biz janbasaq» degen ortaq ataýmen qaıta basylǵan kitabyn jastana oqydym. Munaıly ólkeniń mol tynysy, qajyrly adamdary, qıyndyqqa moıymaıtyn jigeri, tabıǵattyń qataldyǵyna qaramastan, qazynany ıgergen naǵyz batyr adamdary maǵan etene jaqyn jandardaı seziletin.
Ǵalym Zeınolla Qabdolovpen dıdarlasý baqyty maǵan stýdent kezimde buıyrdy. О́tken ǵasyrdyń 1980-1990 jyldary qazaq ǵalymdarynyń Nókis pedagogıkalyq ınstıtýtynyń qazaq fılologııasy bólimi stýdentterine kelip dáris oqý dástúri bar edi. Odaq ydyraǵan soń atalǵan dástúr úzilip qaldy. Zeınolla aǵaıdyń qońyr ádemi daýysy, kúlimdegen júzi áli kóz aldymda. Onyń leksııasyn tyńdap otyrǵanda búkil aýdıtorııanyń atmosferasy erekshe ózgerip shyǵa keletin. Almaty kóship kelgendeı jaırańdap sala beretinbiz, oıymyz sharyqtap qazaq dalasyn kezip ketetinbiz... Ǵalymnyń sheshendigi sondaı, aýzynan shyqqan árbir sóz sulý saz sııaqty janymyzdy terbeıtin.
Syrttaı etene tanys, shyǵarmalaryna sýsyndap óskenimmen, Zeınolla aǵamen jaqyn tanyspaǵanyma áli ókinemin. Aǵaıymyzdy áli talaı kóremiz ǵoı, leksııalaryn tyńdaımyz ǵoı degen oı bolatyn, biraq alǵashqysy da, sońǵysy da sol bolaryn bilsemshi, átteń...
Z.Qabdolov jazýshy, ǵalym, teoretık, talaı ǵylymı-zertteý eńbekteri men oqýlyqtardyń avtory, akademık, tájirıbeli ustaz retinde ǵana emes, azamattyqtyń bıik ıdealy retinde sanamyzda qaldy. Onyń ustazdary Muhtar Áýezov, Qajym Jumalıev týraly marqaıyp, maqtanyp aıtatyn salmaqty pikirleri úlken tárbıe mektebi eken. Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıtý, ulylaryn ulyqtaý naǵyz azamattyń isi dep oılaımyn.
Sóz zergeriniń «Ádebıet teorııasynyń negizderi», «Janr ereksheligi», «Sóz óneri» atty eńbekterine osy kúnge deıin sý astynan marjan izdegendeı qyzyǵa oqımyz. Eńbekteriniń qaı-qaısysy bolsyn, kórkem ádebıet týyndylary ispettes ózine eriksiz tartyp, adamdy oljasyz qaldyrmaıdy. Jańa bir tyń pikirler men ıdeıalarǵa jol siltep otyrady, ǵalymnyń jazǵanynyń, eńbeginiń erekshe qundylyǵy osy emes pe!
Z.Qabdolovtyń «Jebe» dep atalatyn jeke tomdyǵynda ádebıettiń teorııalyq máseleleri, sheberlik jaıynda zertteýleri men taldaýlary, tolǵanys-tebirenisteri, tustastary men ustazdarǵa arnalǵan estelik-syrlary, zamandas tulǵasy týraly parasatty oılaryn tamasha órnekteıdi. Sol arqyly óziniń de sol ulylardyń sapyna qosylǵanyn dáleldep turǵan sııaqty. «Meniń Áýezovim» atty shyǵarmasynyń bolmysy da erekshe. Onyń álemi sulý, ádemi, kelisti. Z.Qabdolov áleminiń estetıkalyq kategorııalary − mádenı-áleýmettik qundylyqtardyń asyl qoryna qosylǵan mazmundy da mándi ıntellektýaldyq baılyq.
Bir kezderi Zeınolla Qabdolov dáris oqyǵan minberden qazir biz stýdentterge dáris oqımyz. Zeınolla aǵaımen úzeńgiles, zamandas bolǵan, tipti oǵan shákirt bolǵan ustazdarymyz J.Qaıyrbaev, E.Mergenbaev, Q.Jumajanov, Q.Aralbaevtar da búgin aramyzda joq. HH ǵasyrdaǵy tulǵalar kerýeni babalardyń uly kerýenine ulasty.
Biz – jańa ǵasyrdyń ǵalymdarymyz. Kóshimiz de, kóligimiz de jańa. Bizge tarıh qalaı baǵa beredi, árıne, ol keleshektiń enshisinde. Biraq sol burynǵy ustazdar bastaǵan dástúrdi jalǵastyrý, eki halyq, ult arasyndaǵy dostyq, ádebı baılanystardy nyǵaıtý, keleshek urpaqqa amanattaý boryshymyz ekenin sezinemin.
Shyryn SMAMÝTOVA,
Berdaq atyndaǵy Qaraqalpaq memlekettik ýnıversıteti, qazaq tili jáne ádebıeti kafedrasynyń dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń fılosofııa doktory(PhD)
