Senatorlar qaraǵan zań jobasynyń biri – «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine Memleket basshysynyń jekelegen tapsyrmalaryn iske asyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly». Zań jobasyndaǵy normalar kóptegen saladaǵy máselelerdi sheshýge baǵyttalǵan. Atap aıqanda, óńirlerdiń qarjylyq derbestigin odan ári arttyrý úshin salyq túsimderiniń jekelegen túrlerin jergilikti bıýdjetke berý kózdelip otyr. Túzetýler memlekettik satyp alýdaǵy básekelestik ortany keńeıtedi jáne osy saladaǵy sybaılas jemqorlyq táýekelderin azaıtady. Zań jobasy monopolııa operatorlaryn retteý mehanızmin qaıta qaraýdy jáne memleket-jekemenshik seriktestikti iske asyrý tásilderin jetildirýdi de qamtıdy.
«Memlekettik satyp alý týraly» zańǵa engiziletin túzetýler bir kózden memlekettik satyp alýdyń negizderin qysqartýdy kózdeıdi. Máselen, sybaılas jemqorlyq táýekelderin barynsha azaıtý jáne básekelestikti damytý maqsatynda keıbir nysandardy bir kózden satyp alý quqyǵy alyp tastalady.
Zań jobasynda «Samuryq-Qazyna» qorynyń satyp alý qaǵıdalaryn Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigimen kelisýdiń mindettiligi kórsetilgen. О́nim berýshilerdiń satyp alý tásiline qaramastan satyp alýǵa shaǵym jasaý quqyǵy da qarastyrylǵan. Qordyń holdıngishilik kooperasııasy sheńberinde satyp alý tásilin alyp tastaý normasy kózdelgen.
Budan basqa zań jobasynda Qordyń jalǵyz aksıoneriniń Dırektorlar keńesiniń quramyn aıqyndaýy boıynsha jáne Qor qyzmetine ashyqtyqty engizýge baǵyttalǵan túzetýler bar», dedi zań jobasy jóninde baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov.
Sala basshysy reformanyń negizgi maqsaty óńirlerdiń qarjylyq derbestigin kúsheıtý ekenin atap ótti. Osy oraıda, salyq túsimderiniń keıbir túrlerin, olardyń turaqtylyǵy men jınaqtalý qaǵıdattaryn eskere otyryp, jergilikti deńgeıge berý usynylady.
«Budan basqa zań jobasynda jalpy sıpattaǵy transfertterdiń esepteýlerine beriletin aqparattyń negizdiligi, anyqtyǵy úshin bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshileriniń jaýapkershiligi kórsetiledi. Ortalyq memlekettik organdardyń transfertterdi esepteýi kezinde qabyldanǵan kórsetkishterge bıýdjettik monıtorıngti qamtamasyz etý jáne tıisti bıýdjettik baǵdarlamanyń oryndalýy týraly taldamalyq esepti qalyptastyrý úshin Qarjy mınıstrligine bıýdjettik monıtorıng nátıjelerin usyný kózdeledi.
Memlekettiń ekonomıkalyq fýnksııalaryn jeke monopolııalyq operatorlardyń júzege asyrýyna zań júzinde tyıym salý jónindegi tapsyrmasyn iske asyrý úshin memleket 100 paıyz qatysatyn zańdy tulǵalardyń ǵana monopolııalyq fýnksııalardy júzege asyrýyn kózdeıtin túzetýler usynylady», dedi Á.Qýantyrov.
Memlekettik satyp alý rásimderin aınalyp ótýdi boldyrmaý maqsatynda memleket-jekemenshik áriptestik jobalarynyń aıryqsha krıterııin engizý usynylyp otyr. Sondaı-aq nysan jekemenshikte qalatyn jobalardyń qatarynda bolsa, sonymen qatar jeke serikteske senimgerlik basqarýǵa berilse jáne ol kommersııalyq kiris ákelse, onda mundaı jobalar boıynsha ınvestısııalyq shyǵyndardyń ótemaqysyn tóleý alyp tastalady.
Birlesip qarjylandyrý boıynsha shekteý 1,5 mln aılyq eseptik kórsetkishten asatyn jobalar úshin engiziledi. Bul rette birlesip qarjylandyrý ınvestısııalardyń 30 paıyzynan aspaýǵa tıis. Kvazımemlekettik sektor sýbektileriniń jeke áriptester retinde qatysýyna kedergiler belgilenedi.
Senatorlar talqylaý barysynda zań jobasyn qoldady. Alaıda qujatty qaraý barysynda depýtattar oǵan birqatar ózgertý engizýdi usyndy. Soǵan baılanysty senatorlar usynǵan túzetýler engizilip, zań jobasyn Májiliske qaıtarý týraly sheshim qabyldandy.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes elge 2022 jylǵy 1 qyrkúıekke deıin ákelingen rýli oń jaqta ornalasqan avtokólikter boıynsha bastapqy tirkeý múmkindigin berý usynyldy. Bul 20 myńǵa jýyq azamatymyzǵa óz kólikterin zańdastyrýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq senatorlar azamattardyń banktik, salyqtyq qupııasyna qol jetkizý máselelerine qatysty ýákiletti organdarǵa negizsiz keń ókilettik beretin jekelegen erejelerdi alyp tastady. Osy zań qabyldanǵannan keıin halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa oń áserin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.
Sonymen qatar otyrys barysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir konstıtýsııalyq zańdaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaraldy. Senatorlar bul qujatqa sot júıesiniń jáne «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń qyzmetine baılanysty ózgertýler engizýdi usyndy. Nátıjesinde, Senattyń túzetýleri engizilip, zań jobasy Májiliske qaıtaryldy.
Palata otyrysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da joldady. Olga Býlavkına óńirlerdegi energetıkalyq jabdyqtar men tazartý nysandarynyń ábden tozǵanyn aıtyp, alańdaýshylyq bildirdi. Senatordyń aıtýynsha, Kókshetaý, Ekibastuz, Semeı jáne Rıdder qalalaryndaǵy káriz qubyrynyń 90 paıyzy tozǵan. Olga Býlavkına Úkimetti ekologııalyq qaýipsizdik máselesin sheshýge shaqyrdy.
«Elimizdegi kárizderdi tazartý qondyrǵylary ótken ǵasyrdyń 50-jyldarynda salynyp, paıdalanýǵa berilgen bolatyn. Olar sodan beri jańartylǵan joq. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń Kúrshim aýylyndaǵy tazartý qurylysynyń jumys istemegenine 10 jyldan asyp ketti. Qazirgi kezde tazartý qurylysynyń ornynda qırandysy ǵana qaldy. Aýdan ortalyǵynyń shaıyndy sýy tikeleı Kúrshim ózenine, odan ári erekshe memlekettik mańyzy bar transshekaralyq Ertis ózenine quıylady», dedi Olga Býlavkına.
Senator mundaı jaǵdaı elimizdiń shyǵysynda ǵana emes, búkil Qazaqstan boıynsha qalyptasyp otyrǵanyn atap ótti. Mysaly, Tarazda káriz tazartý qondyrǵysy múldem salynbaǵan. Onda ýaqytsha tundyrǵyshtar arqyly qalalyq aǵyndy sý birden súzgi alańyna tógiledi, al tundyrǵyshqa tolǵan aǵyn sý irgeles Kostóbe jáne Jambyl aýyldaryndaǵy arnaǵa quıylady. Sóıtip, qorshaǵan orta zııandy shyǵaryndymen lastanyp jatyr. Bul másele Senatta buryn da kóterilgen bolatyn.
«Ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý jáne epıdemııalar men juqpaly aýrýlardyń týyndaý qaýpin boldyrmaý maqsatynda qalalar men aýdandardyń káriz tazartý qurylysynyń nysandaryn jaǵdaıy óte aýyr ınfraqurylym nysandarynyń aýdıti tizbesine engizý qajet. Tazartý qurylystaryn salý, jańǵyrtý jáne rekonstrýksııalaý máselelerin sheshý úshin káriz tazartý qurylystaryn jobalaý kezinde sarqyndy sýdy tazartýǵa arnalǵan joǵary tehnologııalyq zamanaýı jabdyqty paıdalanýdy eskere otyryp biryńǵaı júıeli tásildi ázirleýdiń mańyzy zor», dedi depýtat.
Senator Ǵalıasqar Sarybaev elimizdiń Premer-mınıstrine joldaǵan depýtattyq saýalynda aýyl turǵyndarynyń problemalary týraly aıtyp berdi. Bıyl Almaty jáne Jetisý oblystarynyń shekaralary belgilendi. Aldyn ala esepteýler boıynsha jer ýchaskelerin qaıta tirkeýge jáne tıisti qujattardy qaıta resimdeýge shamamen 3,5 mlrd teńge qajet bolady. Mundaı shyǵyndar kásipkerler men ferma basshylaryna qarjylyq aýyrtpalyq túsiredi.
Senatordyń aıtýynsha, qazir Jetisý oblysynda qaıta tirkeýge jatatyn 238 myńnan astam nysan bar. Jer telimderine qaıta resimdeý jasalmaǵan jaǵdaıda aýyl turǵyndary memleketten óńirlerdi damytýǵa baǵyttalǵan sýbsıdııa alý múmkindiginen aıyrylýy múmkin.
«Memlekettik organdardyń sheshimimen eldi mekenderdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysy nemese shekaralary ózgergen jaǵdaıda, jer ýchaskeleri eldi mekender shegine qosylǵan kezde jer ýchaskeleriniń sáıkestendirý qujattaryn aýystyrý bıýdjet qarajaty esebinen júzege asady. Osyǵan oraı, Sizden Qazaqstan Respýblıkasy Bıýdjet kodeksiniń 46-baby 2-tarmaǵynyń 1-tarmaqshasyna sáıkes 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan jalpy transfertter sheńberinde respýblıkalyq bıýdjetten kezeń-kezeńimen qarjylandyrý múmkindigin qarastyrýyńyzdy suraımyz», dedi senator.
