Irgeli ózgerister bastaýy

Qańtar oqıǵasynan keıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 16 naýryzda halyqqa Joldaý jarııalap, onda saıası reformalar paketin jarııa­lady. Máselen, Prezıdenttiń ókilettigine qatysty alǵashqy ózgeris te osy naýryz aıynda aı­tyldy. Osylaısha, elimiz sýper­prezıdenttik modelden bas tartty.

Senat pen Májilis depý­tat­tary­nyń sany qaıta qaralyp, joǵa­rǵy palatanyń zańdy qabyl­daý quqyǵy Májiliske berilýge tıis ekenine nazar aýdaryldy. Al Senat qujatty maquldaýy qa­jet. Budan bólek, naýryzdaǵy Pre­zıdenttiń Joldaýynda saılaý júıesin jetildirý, partııalyq júıeni damytý, quqyq qorǵaý organ­daryndaǵy ózgerister, aza­mat­tyq qoǵamdy jetildirý sekildi máseleler kóterildi.

Naýryzdaǵy Joldaýdyń taǵy bir ereksheligi – elimizdiń ákimshilik-aımaqtyq qurylymyna qatysty engizilgen ózgerister boldy. Atap aıtqanda, Memleket basshysy Semeı aımaǵynda Abaı oblysyn qurýdy usyndy. Burynǵy Jezqazǵan oblysynyń aýmaǵynda Ulytaý oblysyn qurý qajet ekenin atap ótti. Úshinshiden, Almaty aglomerasııasyna qatys­ty túıtkilderdi eskere otyryp,  Almaty oblysyn  ekige bólýdiń mańyzyna toqtaldy. Osylaısha, bul óńirde  Jetisý jáne Almaty oblystary quryldy. Almaty oblysynyń ortalyǵy Qapshaǵaı qalasyna aýysyp, shaharǵa ulty­myzǵa eńbek sińirgen qaıratker Din­muhamed Qonaevtyń esimi berildi. Prezıdent 4 mamyrda jańa ob­lystardy qurý týraly Jar­lyq­qa qol qoıdy. Qujat 8 maýsym­da kúshine endi.

Sáýirde de saıası reforma zań­dy jalǵasyn tapty. Qazaqstan hal­qy Assambleıasynyń kezekti otyry­synda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Konstıtýsııaǵa ózgeris engizýdi usyndy. Osylaı­sha, Ata Zańǵa ózgerister men tolyq­tyrýlar engizý boıynsha jalpy­halyqtyq referendým jarııalanyp, 5 maýsymda toǵyzynshy terrıtorııa taǵdyrsheshti kezeńdi bastan ótkerdi. Referendýmǵa halyqtyń 68,05 paıyzy qatysyp, 77,18 paıyzy Ata Zańǵa engizilgen ózgerister men tolyqtyrýlardy qoldady. Sóıtip, Konstıtýsııanyń 33 baby ózgerdi.

Ádiletti Qazaqstan qurý­da­ǵy mańyzdy qadamnyń biri – Kons­tıtýsııalyq sottyń qury­lýy. Sondaı-aq Adam quqyqtary jónindegi ýákil týraly zań qabyl­danyp, ombýdsmenniń mártebesi, quzyreti men derbestik kepildigi Konstıtýsııalyq zań deńgeıinde bekitildi. Budan bólek, prokýratýra organdarynyń qyzmeti alǵash ret Konstıtýsııalyq zańmen rettelgenin aıta ketken abzal.

Saılaý júıesine de ózgeris­ter engizildi. Endi Májilis pen oblystyq máslıhat de­pýtat­tarynyń bir bóligi, aýdandyq máslıhat depýtattarynyń bar­lyǵy bir mandatty okrýg boıynsha saılanady. Sonyń nátıjesinde ókildi organdar shynaıy halyq bıligi tarmaǵyna aınalady. Budan bólek, aýdandar men oblystyq mańyzy bar qalalardyń ákimderi de saılanady. Bul – aýyl ákim­derin saılaýdyń logıkalyq jal­ǵasy ári memlekettik basqarý júıesin demokratııalandyrýǵa umtylystyń naqty aıǵaǵy.

Budan bólek, saıası reforma aıasynda Prezıdent ókilettigi qysqartyldy. Elimizdegi basty oqıǵalardyń biri osy máselege qatysty. Qarashada Prezıdent saılaýy ótip, basym daýyspen Qasym-Jomart Toqaev jeńiske jetkeni belgili. Halyqaralyq qoǵamdastyq saılaýdy joǵary baǵalap, demokratııalyq joldaǵy úlken bastama dep tanydy. Ata Zańǵa engizilgen jańa normaǵa sáıkes memleket tizginin ustaǵan tulǵa 7 jylǵa saılanady. Onyń ústine bir retten artyq Prezıdent mindetin atqara almaıdy. Bul jańashyldyqty da halyqaralyq qoǵamdastyq jyly qabyldady.

Qyrkúıekte elimiz úshin mańyzdy eki oqıǵa boldy. Biri – Memleket basshysynyń dástúrli jyl saıynǵy Joldaýy, ekinshisi – Álemdik jáne dástúrli dinder sezi. Bul jolǵy Joldaýda ha­lyq­­tyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa qatys­ty kóptegen usynys aıtylyp, Úkimetke naqty tapsyrma­lar berildi. Ádiletti Qazaqstan qurý jolyndaǵy baǵyt-baǵdar aı­qyn­daldy. Budan bólek, «Qasiretti qańtarǵa» qatysqandarǵa bir rettik ra­qym­shylyq jasaldy. Raqym­shylyq jappaı tártip­sizdikti uıymdastyrýǵa qatysy bar adamdarǵa, sondaı-aq, mem­leketke opasyzdyq jasaǵan jáne bılikti kúshpen basyp alýǵa árekettengenderge qoldanyl­maı­tyny túsinikti. Sondaı-aq lańkestik jáne ekstremıstik qyl­mys jasaǵandarǵa, resıdıvıs­terge, jurtty azaptaǵandarǵa ra­qym­shylyq bolmaıdy.

Al kúzdiń alǵashqy aıynda Astanaǵa álemniń túkpir-túkpirinen álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary jınaldy. Irgeli jıynnyń nátıjesinde sezdiń Qorytyndy deklarasııa­sy jarııalandy. «Pandemııadan keıingi kezeńde adamzattyń rýhanı jáne áleýmettik damýyndaǵy Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń róli» taqyrybyna arnalǵan bıylǵy jıynnyń aýqymy úlken boldy. Is-sharaǵa ál-Azhar ýnıversıteti men meshitiniń Joǵary ımamy Ahmad at-Taıeb, Rım Papasy Fransısk sekildi dinbasylardyń Astanaǵa at basyn tireýi is-sharanyń mańyzyn arttyra túskeni anyq.

Elordada ál-Azhar meshitiniń Joǵarǵy ımamy sheıh Ahmad at-Taıeb «Áziret Sultan» meshi­tin­de juma namazǵa qatysyp, ýaǵyz aıtty. Al Rım Papasy Fran­sısk EKSPO halyqaralyq kórme orta­lyǵynyń aýmaǵynda messa rásimin ótkizdi. Sodan keıin pontı­fık sóz sóılep, Qazaq­stanǵa ári qaraı da baýyrlastyq pen túsinis­tikte ómir súrýdi tilep, óz tarıhyn qadirlep-qasterleýge shaqyrdy.

Bıylǵy jyldyń taǵy bir ja­ǵymdy jańalyǵy – Ulttyq qu­ryl­taıdyń qurylýy. Oǵan elimizge bel­gili azamattar endi. Atap aıt­qanda, aqyn, qoǵam qaıratkeri Muhtar Shahanov, tuńǵysh ǵa­rysh­ker Toqtar Áýbákirov, mem­le­ket jáne qoǵam qaıratkeri Álı­han Baımenov, jýrnalıst, oppozı­sııalyq «Dat» gazetiniń redaktory Ermurat Bapı sekildi azamattar Ulttyq quryltaı múshesi atandy.

Ulttyq quryltaıdyń alǵashqy jıynynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 25 qazan – Res­pýblıka kúnine ulttyq mereke mártebesin qaıtarýdy usyndy. Par­lament palatalary tıisti qujat­ty qabyldap, jańa mereke belgi­lendi.

«Eldiń tarıhı jadyn jańǵyrtý úshin  úılesimdi saıasattyń bolýy erekshe mańyzdy. Osy oraıda, biz el damýynyń jańa basym­dyq­taryn belgilep alýymyz kerek. Ulttyq merekeler men ataýly kúnder tizbesine birqatar ózgeris engizgen jón. Men Respýblıka kúnine ulttyq mereke mártebesin qaıtarýdy usynamyn. Sondyqtan, qazannyń jıyrma besi kúni jyl saıyn Egemendik kúnin elimizdiń basty merekesi retinde atap ótýimiz kerek. 1990 jyly 25 qazanda Qazaqstannyń Egemendigi týraly deklarasııa qabyldandy. Bul elimizdiń táýelsizdik jolyndaǵy tuńǵysh qadamy bolatyn», degen edi Q.Toqaev Ulttyq quryltaıdyń otyrysynda.

Qyrkúıekte Parlamenttiń birlesken otyrysynda elordanyń burynǵy ataýy qaıtarylyp, shahar qaıtadan Astana dep ataldy. «Ádi­letti Qazaqstan» depýtattyq toby elordanyń burynǵy ataýyn qaıtarý boıynsha bastama kóterip, Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda bul másele jan-jaqty talqylanyp, qajetti qujat qabyldandy.

2022 jyl jańa partııalar úshin de tabysty boldy. Qazirgi tańda elimizde tirkelgen partııalar sany «Baıtaq» qazaqstandyq jasyldar partııasymen tolyqty. Saıası partııalar týraly zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýine baılanysty partııalardy qurý tártibi ońaılatyldy. Máselen, azamattardyń bastamashyl tobynyń eń az sany 700 adamǵa deıin qysqardy. Quryltaı sezin ótkizý merzimi 3 aıǵa deıin uzartyldy. Tirkeý shegi 5 myń partııa múshesine deıin tómendetildi. О́ńirlik ókildikterdiń eń az sany 200 adamǵa deıin azaıdy. Partııa fılıaldaryn (ókildikterin) qalyptastyrý merzimi 1 jylǵa deıin ulǵaıtyldy.

Bıylǵy jyl Qazaq eli úshin aýyr bastalǵanymen, úmitti úkile­gen jyl boldy dep aıtýǵa negiz bar. Qańtar qasiretinen keıin qa­byldanǵan saıası jáne ekonomı­kalyq reformalar halyqtyń ál-aýqatyn arttyryp, turmysyn jaqsartýǵa jol ashyp,  bolashaqqa degen senimdi bekite tústi. Endeshe, bıylǵy qabyldanǵan reformalar eldik máseleniń sheshilýine uıytqy bolyp, damýǵa bastaý bolatynyna senim uıalatyp otyr. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» osy senim údesinen shyǵady degen nıettemiz.