Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Byltyr Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qoǵamdyq múlikti búldirý, buzaqylyq jáne vandalızm sııaqty oqıǵalardyń jıilep ketkenin nazarǵa alǵan bolatyn. «Jýyrda elordada mas adam lıftidegi monıtordy syndyrǵany úshin oǵan 14 myń teńge ǵana aıyppul salynǵan. Bulaı bolmaıdy. Mundaı is-áreket úshin keminde 15 táýlikke qamaý kerek nemese 1 jylǵa túzetý jumystaryna salý jóninde jaza kesý qajet. Mundaı jaǵdaılarǵa múldem tózbeý kerek. Jeńil jaza jaramaıdy. Al is júzinde jazalamaý saldary quqyq buzýshylyq pen qylmystyń odan ári órshýine alyp keledi. Sondyqtan osy másele boıynsha zańnamany qatańdatý kerek», degen edi Prezıdent.
Ishki ister mınıstrligi uıymdastyrǵan brıfıngte vandalızm, qoǵamdyq jáne jeke múlikti búldirgeni úshin jazany qatańdatý máselesi sóz boldy. Mınıstrliktiń Ákimshilik polısııa komıteti basqarma bastyǵynyń orynbasary Azamat Qurymbaevtyń aıtýynsha, sońǵy jyldary elimizde bótenniń múlkine, onyń ishinde azamattardyń ortaq paıdalanylatyn zattaryna qasaqana zaqym keltirý faktileri jıilep ketken.
– Kúndelikti ómirde kireberisterdegi zaqymdalǵan lıftterdi, túrli jazýlar tańbalanǵan qoǵamdyq múlikterdi jıi kezdestiremiz. Mundaı áreketterdi adamdar kóbine qasaqana jasaıdy. Iаǵnı basqa bireýdiń múlkin sanaly túrde búldiredi. Qazirgi ýaqytta bótenniń múlkin qasaqana búldirgeni úshin qylmystyq jaýapkershilik (Qylmystyq kodekstiń 202-baby) eleýli zalal keltirilgen jaǵdaıda ǵana týyndaıdy. Iаǵnı keltirilgen zalal somasy 200 AEK-ten nemese 690 myń teńgeden asýǵa tıis.
Sonymen qatar zalal mólsheri oǵan jetpegen jaǵdaıda azamattardyń ózderi dáleldemeler jınaý, buzýshylardyń saýaldamalyq derekterin anyqtaý, olardyń júrgen jerin bilý sııaqty máselelerimen aınalysady, óıtkeni zalaldy óteý azamattyq-quqyqtyq alańda sheshiledi. Bul, árıne, polısııadan kómek kútetin zardap shekken adamdar men qoǵam tarapynan teris reaksııany týdyrady. Ádette, azamattardyń edáýir bóligi sotqa júginbeıdi, sonyń saldarynan quqyq buzýshylar jaýapkershilikten jaltaryp ketedi. О́zderińiz biletindeı, jazasyz qalý odan ári erkinsýge jol ashady, – deıdi Azamat Qurymbaev.
Bul máselege Memleket basshysy da nazar aýdardy. Vandalızm, qoǵamdyq jáne jekemenshik múlikterdi búldirgeni úshin jazany qatańdatý tapsyryldy. Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý sheńberinde Ishki ister mınıstrliginiń quqyq qoldaný praktıkasyn eskere otyryp, kelisim boıynsha jurtshylyqpen, múddeli memlekettik organdarmen vandalızm, qoǵamdyq, sondaı-aq jekemenshik múlikterdi búldirgeni úshin jazany qatańdatý jóninde zańnamalyq túzetýler ázirlendi.
Jyl basynda Prezıdent «Qylmystyq jáne qylmystyq is júrgizý kodeksterine ekologııalyq quqyq buzýshylyqtar men vandalızm kórinisteri úshin jaýapkershilikti kúsheıtý máseleleri boıynsha tolyqtyrýlar engizý týraly» jáne «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ekologııalyq quqyq buzýshylyqtar men vandalızm kórinisteri úshin jaýapkershilikti kúsheıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdarǵa qol qoıdy.
IIM ókiliniń aıtýynsha, mańyzdy qujattarǵa sáıkes, vandalızm qylmystyq babynyń dıspozısııasy anyqtaldy jáne naqtylandy (Qylmystyq kodekstiń 294-baby), onyń normalary «Tarıhı-mádenı mura obektilerin qorǵaý jáne paıdalaný týraly» zańǵa sáıkes keltirildi. Sondaı-aq osy quqyq buzýshylyqtar úshin sanksııalardyń tómengi shegi belgilendi. Endi zań buzýshyǵa eń tómengi soma –172 myń teńge nemese 50 AEK qarastyrylǵan.
Sonymen qatar bótenniń múlkin qasaqana joıǵany nemese búldirgeni úshin ákimshilik jaýapkershilik engizildi (ÁQBtK-niń 147-1-baby), ıaǵnı zalal 200 AEK-ten (690 myń teńge) aspaıtyn jaǵdaıda.
Budan bólek, usaq buzaqylyqtyń ákimshilik babynyń (ÁQBtK-niń 434-baby) dıspozısııasyna kóliktegi múlikti qasaqana búldirý nemese ózge de qoǵamdyq oryndarda, sondaı-aq onyń quqyq buzýshylyqtary úshin sanksııalar ulǵaıtyldy. Is júzinde mundaı áreketter negizinen usaq buzaqylyqtyń quramyn quraıdy.
Qala berdi, Qylmystyq kodekstiń 294-babynyń (vandalızm) jańa redaksııasyn eskere otyryp, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 448-babyna sáıkes keltirilgen, bul – kámeletke tolmaǵandardyń vandalızmi.
Búginde elimizdiń ár óńirinde bul máselege qatysty júıeli jumys qolǵa alynyp jatyr. Máselen, Aqtóbe qalasynda ákimdik janynan qoǵamdyq qor qurylyp, vandalızmge qatysty derekterdi jetkizgen turǵyndarǵa syıaqy berý qarastyrylyp jatqanyn atap ótken jón. Buǵan jergilikti kásipkerler de qoldaý bildirip otyr. Endigi jerde turǵyndar qoǵamdyq múlikti urlaý, zalal keltirý máselesi boıynsha 102 nómirine habarlasyp, habarlama qaldyra alady.
Metall daıyndaýshylar assosıasııasynyń tóraǵasy Tólegen Temirbaev Aqtóbede sońǵy eki jylda metall urlyǵy kóbeıgenin, onyń ishinde qoldy bolǵan turmystyq qaldyqtarǵa arnalǵan konteınerler men qudyq qaqpaqtarynyń shyǵyny mıllıondaǵan kólemdegi qarjy ekenin jetkizdi. «Vandalızmmen el bolyp kúresetin ýaqyt keldi. Sebebi sońǵy kezde memleket qarjysyna salynǵan nysandar men qoǵamdyq oryndarda tártipsizdik is-áreketterge jıi tirkeletin boldy. Eger biz qalamyzdyń taza bolǵanyn, ortaq múlikterdiń uqypty saqtalýyn qalaıtyn bolsaq, turǵyndardy tártipke shaqyrýymyz kerek. Zańdy túrde talapty kúsheıtip, vandalızm áreketterin habarlaǵan adamǵa syıaqy taǵaıyndaý algorıtmin aıqyndaýymyz kerek», dedi T.Temirbaev.
