Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Al jeńilis tapqan tarap – «Jarqyn SQ» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń basshylyǵy (JShS). Ádilin aıtý kerek, qurylǵanyna jıyrma jylǵa taqaǵan osy sharýashylyq 2017 jylǵa deıin jemisti jumys istep, aýdandaǵy úzdik aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń qatarynda atalyp keldi. Dándi daqyldar alqabyn 3 myń gektardan 33 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyp qana qoımaı, egin shyǵymdylyǵyn gektaryna 20 sentnerden de asyrǵan jyly bar. Sapasy joǵary astyǵyn Eýropalyq odaq elderine eksporttaǵan birden-bir qazaqstandyq kompanııa atandy. 80-nen astam jumyskerine – laıyqty jalaqyny, jer úlesterin senimdi basqarýǵa bergen aýyldar turǵyndaryna aqshalaı nemese astyqtaı dıvıdendti ýaqtyly tólep keldi. Eginshilikpen qatar, mal sharýashylyǵymen de aınalysa bastady. Jergilikti orta mektepke demeýshilik jasap, basqa da qaıyrymdylyq is-sharalaryna atsalysty.
О́kinishke qaraı, bir ózi «Jarqyn SQ», «Ramýt korporasııasy», «Ramýt Agro Kemıkal», «Qyzylsaıa Agro», «AgroInterTeh» JShS-laryna bas dırektor retinde basshylyq jasaǵan bıznesmen Beıbit Moldashevty 2017 jyly «shaıtan túrtip», «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ-dan «Agrobıznes» baǵdarlamasy boıynsha bólingen mol qarjyny jymqyrýdy oılaıdy. Osy maqsatpen «Jarqyn SQ» JShS-ǵa óz jer úlesterin senimdi basqarýǵa bergen zańdy qatysýshylar bolyp sanalatyn Aıyrtaý aýdanyndaǵy bes eldi mekenniń – Birlestik, Dáýqara, Egindiaǵash, Qaraqamys, Svetloe aýyldary turǵyndarynyń jalpy jınalysyn ótkizip, olardyń ruqsatyn almastan, qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerge osy jóninde jalǵan hattama jasatady. Sol arqyly seriktestiktiń 16 aýylsharýashylyq tehnıkasy men atalǵan bes aýyldyń 883 turǵynynyń jalpy kólemi 42 919 gektar jer úlesterin kepilge qoıyp, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» aksıonerlik qoǵamynan (AQ) 15 paıyzdyq jyldyq syıaqy mólsherlemesimen 600 mln teńge nesıe alady. Osynsha qarajat «Jarqyn SQ» JShS-nyń shotyna túsken soń onyń 421 mln teńgesin – «Ramýt Agro Kemıkal» JShS-na, 72 mln teńgesin – «Qyzylsaıa Agro» JShS-na, 15 mln teńgesin «Ramýt korporasııasy» JShS-na, 9 mln teńgesin – «AgroInterTeh» JShS-na aýdaryp, jeke basynyń jáne ózine baǵynyshty seriktestikterdiń muqtajdyqtaryna jumsapty. Alaıda B.Moldashevtyń aram nıetin Qudaı qup kórmeı, sol jylǵy jazda qýańshylyq bolyp, egin shyǵymdylyǵy kúrt tómendep ketken. Sonyń saldarynan «Jarqyn SQ» JShS «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ aldyndaǵy qaryzyn ýaqtyly óteı almaı, bereshegi 2018 jyly 756 mln teńgeni quraǵan.
Shyntýaıtynda, «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ-men jasalǵan qaryz shartyna bas dırektor Beıbit Moldashevtyń talap etýimen qol qoıǵan «Jarqyn SQ» JShS-nyń sol kezdegi dırektory Azamat Elmaǵanovtyń keıin Petropavl qalalyq sotynda kýálik etip aıtqanyndaı, nesıe qarjysyn utymdy jumsaǵan jaǵdaıda seriktestiktiń óz bereshegin der kezinde óteýge múmkindigi bar edi. Biraq B.Moldashevtyń oıy basqa bolǵanyn arnaıy júrgizilgen qarjylyq tekseris nátıjeleri anyq kórsetip berdi. Mysaly, «Jarqyn SQ» JShS «Ramýt Agro Kemıkal» JShS-na bereshegin jabý maqsatymen aýdarǵan 421 mln teńgeniń 157 mln teńgesi ne úshin tólengeni belgisiz bolyp shyqty. Sondaı-aq «Ramýt korporasııasy» JShS-na 8 mln teńge esh negizsiz aýdarylǵan. Jalpy, jalǵyz A.Elmaǵanov qana emes, B.Moldashev basshylyq jasaǵan ózge seriktestikterdiń dırektorlary da óz qyzmetterin formaldi túrde atqaryp, bas dırektordyń jóndi-jónsiz nusqaýlaryn buljytpaı oryndaýmen aınalysqan eken.
Qaryzyn qaıtara almaǵan «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ 2018 jyly «Jarqyn SQ» JShS-ny Astana qalasynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotyna berýge májbúr bolǵan. Bul daý bitimgershilik kelisim jasaýmen aıaqtalyp, boryshker nesıeni 2019 jyl boıy óteýge mindetteledi. Eger bul shart oryndalmasa, onda talap etýshi tarapqa kepilge qoıylǵan múlik pen jerdi óndirip alý quqyǵy beriledi. Áıtkenmen, «Jarqyn SQ» JShS «Agrarlyq nesıe korporasııasy» AQ aldyndaǵy mindettemesin oryndaı almaı, qarjy uıymynyń jeke sot oryndaýshysyna júginýine týra kelgen. Ol 2020 jyldyń 22 qańtarynda seriktestiktiń kepilge qoıylǵan barlyq múlki men jerin aýksıonǵa shyǵarý týraly sheshim qabyldaǵan. Osyny estigen jer úlesteriniń ıeleri «Jarqyn SQ» JShS basshylary ózderin aldaǵanyn bilip, qatty nazalanǵan. Olardyń 300-ge jýyǵy jýrnalıst Ernur Nurǵalı, Orynbaı Atyǵaev, Tobylbaı Shoraev syndy belsendi azamattardyń uıymdastyrýymen aqpan aıynyń basynda aýdandyq ákimdiktiń aldyna jınalyp, aýdan ákimi men jergilikti quqyq qorǵaý organdarynan jol berilgen zańsyzdyqty toqtatyp, ádildik ornatýdy talap etken. Ile Soltústik Qazaqstan oblysynan saılanǵan Parlament Májilisi depýtattarynyń atyna aryz joldaǵan. Olar óz kezeginde Bas prokýratýraǵa júginip, jerlesteri kótergen jer daýyn ádil sheshýdi suraǵan. Sóıtip, másele elimizdiń joǵary qadaǵalaýshy organynyń baqylaýyna alynyp, ony qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes sheshý Soltústik Qazaqstan oblysynyń prokýratýrasyna tapsyrylǵan. Oblys prokýrory Baǵban Taımbetovtiń tikeleı aralasýymen jeke sot oryndaýshysy belgilegen aýksıon dereý toqtatylyp, bes aýyl turǵyndarynyń ortaq ótinishiniń negizinde olardyń jer úlesterin zańsyz kepilge qoıǵan «Jarqyn SQ» JShS-ǵa qatysty Qylmystyq kodekstiń 190 babyna sáıkes qylmystyq is qozǵaldy. Ony qaraý barysynda prokýratýra B.Moldashevqa kópe-kórineý búıregi buryp turǵan sýdıany shettetý sharasyn da qoldanyp, prınsıptilik tanytty. Al aýyldyqtardyń advokat jaldaý sııaqty sot shyǵyndaryna qajetti qyrýar qarjyny Qaraqamys aýylynyń týmasy, belgili jýrnalıst, kásipker Arman Shoraev berip, jerlesterine shynaıy janashyrlyq kórsetti.
Aqyry úsh jylǵa jýyq sozylǵan qylmystyq isti tergeý aıaqtalyp, Petropavl qalalyq soty byltyrǵy 29 jeltoqsanda Beıbit Moldashevtyń is-áreketin Qylmystyq kodekstiń 190-babyna sáıkes aldyn ala kelisip ári toptasyp aldaý jolymen jasalǵan basqanyń múlkin asa iri mólsherde jymqyrý, ıaǵnı alaıaqtyq qylmys dep tanyp, 6 jylǵa bas bostandyǵynan aıyrý jáne jazasyn qylmystyq-atqarý júıesiniń qaýipsizdigi ortasha mekemesinde ótetý týraly úkim shyǵardy. Buǵan qosa, B.Moldashevtyń «Jarqyn SQ» JShS-daǵy úlesin 2019 jyly satyp alyp, osy seriktestiktiń dırektory bolǵan Májıt Sabırov ta alaıaqtyq qylmysy úshin 6 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Ol qarjylyq múmkindigi bola tura sottyń «Jarqyn SQ» JShS-ny óz jumyskerleri úshin Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna 6 347 myń teńge mólsherindegi zeınetaqy tólemderin jasaýǵa mindettegen sheshimin alty aıdan astam ýaqyt boıy oryndamaǵany jáne 2020 jylǵy jeltoqsannan bastap 2022 jylǵy naýryzǵa deıingi kezeńde jumyskerlerge jalaqy tólemeı, túsken kiristi basqa maqsattarǵa jumsaǵany, sondaı-aq «Soltústik» áleýmettik-kásipkerlik korporasııasy» Ulttyq kompanııasy» AQ-nyń 250 mln teńge qarajatyn jymqyrǵany úshin kináli bolyp tanyldy. Eki birdeı alaıaq basshyǵa tap bolyp, qııanattan kóz ashpaǵan «Jarqyn SQ» JShS jumyskerleri men osy seriktestikke qatysýshy aýyl turǵyndary qazir ózderiniń jer úlesterin senimderin aqtamaǵan seriktestikten qaıtaryp alyp, basqa ınvestor izdeý qamyna kirisip jatyr.
Qyzyljar óńirindegi bir kezde alaıaq kásipkerlerdiń kesirinen jer úlesterinen aıyrylyp qalǵan ózge eldi mekender turǵyndaryna Aıyrtaý aýdanyndaǵy bes aýyl azamattarynyń ortaq jeńisi oı salyp, olar da ózderiniń aıaqqa basylǵan quqyqtaryn qalpyna keltirý sharalaryn birlese qolǵa alypty. Ádiletti memleketti, mine, osylaısha, kóp bolyp jumyla ornatarymyz haq.
