Bul rette elimizdiń ár aımaǵynyń ózindik erekshelikteri men ózine tán ózekti máseleleri bar. О́tken jyldyń maýsym aıynda Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet óńirlerdiń erekshelikterin eskere otyryp, árbir oblys jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalar boıynsha sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń kartasyn ázirledi.
Kollajdy jasaǵan Záýresh Smaǵul, «EQ»
Sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń kartasy bilim, medısına, jol jáne ınfraqurylym, aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary, qurylys jáne turǵyn úı, kásipkerlikti qoldaý salalaryn, halyqty tolǵandyratyn basqa da máselelerdi qamtıdy. Kartaǵa engizilgen áleýmettik máseleler monıtorıng pen syrtqy taldaý arqyly sheshiledi, bul – bizdiń negizgi aldyn alý quralymyz.
О́tken jyly sybaılas jemqorlyqqa qarsy 226 monıtorıng júrgizilip, 66 memlekettik organ men kvazımemlekettik sektor uıymynyń qyzmeti syrtqy taldaýdan ótti. Jalpy, memlekettik organdarǵa bıznes prosesterdi jaqsartý, ákimshilik kedergilerdi azaıtý jáne zańnamany jetildirý boıynsha 2 myńnan astam (2165) sybaılas jemqorlyq táýekelderiniń sebepteri men sharttaryn joıýǵa baǵyttalǵan usynys engizilse, onyń 78%-dan astamy oryndaldy (1569 nemese 78,1%).
Mysaly, Qaraǵandy oblysynda elektr energııasy qyzmetterine baǵa belgileý monıtorınginiń nátıjeleri boıynsha boljanǵan baǵanyń ósýi tómendetildi. Elektr energııasyn jetkizýshi uıymdarda óndirýshiler baǵasynyń joǵarylaǵanyn rastaıtyn shot-faktýralar bolmaǵan. Osylaısha, oblys turǵyndarynyń 1 jyl ishinde (2022 jyldyń qazanynan 2023 jyldyń qazan aıyna deıin) jalpy somasy 2,5 mlrd teńgeni quraıtyn elektr energııasy úshin tarıften artyq tólem jasaýyna jol berilmedi.
Balqash qalasynyń turǵyndary úshin 133 mln teńgeni quraıtyn jylýmen jabdyqtaý jáne 92 mln teńgeni quraıtyn sýmen jabdyqtaý qyzmetterine jeńildetilgen ótemdik tarıf engizildi. Bul – halyqqa tarıfti negizsiz asyra kórsetý faktilerin anyqtaý nátıjesi. Al Batys Qazaqstan oblysynda departamenttiń usynymy boıynsha bıyldan bastap 17 myń aýyl turǵyny úshin sý tarıfi 3 ese arzandaıdy (aıyna 1 m3 úshin 260 teńgeden 90 teńgege deıin).
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet pen Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń ózara is-qımylynyń nátıjesinde Shyǵys Qazaqstan oblysynda 1 jáne 2-toptaǵy múmkindigi shekteýli azamattarǵa, sondaı-aq qart adamdarǵa arnaıy qyzmet kórsetetin áleýmettik qyzmetkerlerdiń jumysyn baqylaýdy avtomattandyrý maqsatynda «Interaktıvti platforma» ázirlendi. Taldaý nátıjesinde turmystyq, kýrerlik, medısınalyq jáne basqa da qyzmetterdiń is júzinde kórsetilmegeni nemese durys júrgizilmegeni anyqtaldy. Bul mobıldi qosymsha áleýmettik jumyskerdiń ornalasqan jerin avtomatty túrde anyqtaıdy, ol qorǵanshylyqtaǵy adamnyń mekenjaıyna sáıkes kelýi kerek. Sondaı-aq kórsetiletin qyzmetti alýshyǵa kórsetiletin áleýmettik qyzmetterdiń sapasyn baǵalaýǵa múmkindik beredi. Platformanyń jumys isteý kezeńinde múgedekterden 8 myńnan astam oń pikir alyndy.
Shalǵaı aýyldarda ınternetke qatysty máseleler bar ekenin eskere otyryp, ázirleýshiler mobıldi qosymshanyń ınternet joq jerde jumys isteý múmkindigin kózdeıdi.
Sondaı-aq Shymkent qalasynda asfalttiń ústińgi qabatyn aýystyrý kezinde talap etilmeıtin qum-qıyrshyq tas qospasynan joldardy ortasha jóndeý kezinde negizsiz shyǵyndar anyqtaldy. Jóndeý jumystarynyń qunyn asyra baǵalaýǵa der kezinde tosqaýyl qoıý nátıjesinde 235 mln teńgege jýyq qarjy únemdelgen.
Jetisý oblysynda da joldardy ortasha jóndeýge arnalǵan smetalyq qujattamany ázirleý kezinde 2 paıyz kóleminde jalǵan shyǵyndardy qosý arqyly jumys qunynyń negizsiz ósýi anyqtalyp otyr. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde 34,1 mln teńge qaıtaryldy (2022 jylǵy 2 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha).
Aqtóbe oblysynda «Aqtóbe qalasy ońtústik aınalma joly» tas jolynyń 50 myń sharshy metrden astam aýmaǵynda geotorlarynyń joq ekendigi anyqtaldy. Bul jaǵdaı joldardyń sapasyna áser etip, 74,2 mln teńge zalal keltirýi múmkin edi.
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmettiń Batys Qazaqstan oblysy boıynsha departamentiniń usynysymen Barbastaý – Aqjaıyq – Inder avtojol ýchaskesin kútip ustaýda 42,7 mln teńgeniń kemshilikteri joıyldy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet tergegen qylmystyq ister boıynsha keltirilgen zalal somasy mektep qurylysyna baǵyttalyp otyr. Máselen, Aqtóbe oblysynyń Muǵaljar aýdanyna qarasty Qumjarǵan aýylyndaǵy mektep qurylysy 3 jyldan astam ýaqyt boıy toqtap turdy. Uzaq merzimdi qurylys oblystaǵy «problemalyq» qurylys jobasy dep tanylyp, Sybaılas jemqorlyq táýekelderi kartasynda kórinis tapty. Osyǵan qatysty qylmystyq is boıynsha sotqa deıingi tergep-tekserý barysynda «Aqtóbe» ÁKK» AQ, ózge de kináliler 197 mln teńge shyǵyndy ótegen. Qaıtarylǵan qarjynyń negizgi bóligi (150 mln teńge) aýyl mektebiniń qurylysyn aıaqtaýǵa jumsaldy. Osylaısha, óńirdegi bir áleýmettik másele sheshildi. Qalǵan qarajat Aqtóbe oblysyndaǵy balalar buqaralyq sportynyń damýyna serpin beretin, elimizdegi eń úlken vorkaýt alańynyń qurylysyna bólinedi.
Agenttik taldaýshylarynyń kúndelikti monıtorıng jasaýdyń taǵy bir baǵyty – memlekettik satyp alý júıesi. Negizgi mindet – josparlaý satysynda turǵan taýarlarǵa baǵany qoldan kóterýge jol bermeý. Bul baǵyttaǵy aldyn alý jumystary bıýdjet qarajatyn únemdi jáne tıimdi bólýge múmkindik beredi.
Bizdiń taldaýshylar «Atameken» UKP «Satyp alýdyń biryńǵaı terezesi» júıesi arqyly sybaılas jemqorlyq yqtımaldyǵy joǵary tutynýshylardy «qol» rejiminde anyqtaıdy. Nátıjeler «táýekel tobynan» barlyq bıýdjettik baǵdarlamalar ákimshilerine jiberiledi. Negizgi sebep – satyp alý josparynyń tarmaqtaryn dál baǵa baǵytynda qaıta qaraý.
«Atameken» palatasymen ózara is-qımyldyń jańa formaty bizge «Satyp alýdyń biryńǵaı terezesi» portalyndaǵy Qazaqstannyń 5 saýda alańyn paıdalanýǵa («EQO» AQ, «Mitwork» kvazımemlekettik satyp alý, «Nadloc» jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń satyp alý, tabıǵı monopolııalar sýbektileri jáne taýar bırjalary) múmkindik berdi. Byltyr bizdiń usynysymyz boıynsha memlekettik organdar satyp alýyn naqtylap, bıýdjetti 29 mlrd teńgege únemdedi.
Máselen, Jambyl oblysy boıynsha aýdandyq mádenıet jáne tilderdi damytý bólimi LED-ekran satyp alýǵa 61,2 mln teńge bóldi. Al LED-ekrannyń ortasha quny, shamamen 40 mln teńgeni quraıdy. Usynys jasalǵannan keıin 21,5 mln teńge qarjy únemdelgen.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń «Shyǵys Qazaqstan tájirıbelik aýyl sharýashylyǵy stansasy» JShS 143,3 mln teńgege traktor satyp alýdy josparlaǵan. Usynymnan keıin memlekettik satyp alý josparlaryndaǵy soma 22,3 mln teńgege deıin qysqartyldy, únemdeý tıisinshe 121 mln teńgeni qurady. Al Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimi apparatynyń «Shyǵys Qazaqstan oblysynyń avıasııalyq bólimshesi» KMK 114 mln teńgege 350 tonna avıakerosın satyp alýdy josparlaǵan. Usynymnan keıin satyp alý somasy 44,3 mln teńgege únemdeldi.
Memleket basshysy óńirlerdiń damýyna basa nazar aýdaryp, «Qýatty óńirler – qýatty el» degen ustanymnyń árdaıym ózekti ekendigin atap ótti. Bul rette, agenttik sybaılas jemqorlyq qylmystarynyń aldyn alý, bıýdjet qarajatyn jymqyrýdy boldyrmaý jáne óńirlerimizdiń damýyna kedergi keltiretin sybaılas jemqorlyq táýekelderin joıý baǵytynda júıeli jumystardy qolǵa alǵanyn atap ótken jón.
Dmıtrıı MALAHOV,
Sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary, sybaılas jemqorlyqqa qarsy qyzmet general-maıory
