Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Budan bylaı qarjy ınstıtýtynyń qarjylyq ornyqtylyǵy jáne saýyqtyrylýy úshin memleket qarjysy paıdalanylsa, onda ol banktiń dıvıdend tóleýine tyıym salynady. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń ekinshi deńgeıdegi banktiń paıdany bólý, dıvıdendter esepteý, sondaı-aq menshikti aksııalardy keri satyp alýdy júrgizý talaptaryn bekitý týraly qaýlysynyń jobasy jarııa talqylaýǵa usynylyp otyr.
Qaýlyǵa sáıkes, eger banktiń paıdasy memlekettiń qarajatyn paıdalanýsyz, taza bank qyzmeti arqyly qalyptassa, sondaı-aq «Standard & Poor’s Financial Services LLC», «Fitch Ratings Inc.», «Moody’s Investors Service», «KPMG jáne Boston Consulting Group» sııaqty halyqaralyq uıymdardyń biriniń qorytyndysy bolsa, onda bank dıvıdend eseptep, sonymen qatar óz aksııasyna keri satyp alý júrgize alady.
«Bólinbegen paıdany qalyptastyrý kezinde qarjylyq ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne (nemese) qalypqa keltirý úshin memleket qarajaty paıdalanylatyn basqa banktiń aksııalaryn satyp alýǵa jáne (nemese) olardy Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda aıqyndalǵan tártippen qosylý nysanynda qaıta uıymdastyrýǵa baılanysty bólinbegen paıdany ulǵaıtýǵa oń áser etken, qarjylyq ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne (nemese) qalypqa keltirý úshin memleket qarajaty paıdalanylatyn banktiń kapıtalyna ózgerister qosylmaıdy», delingen qaýly mátininde.
Qoǵamdyq talqylaý 15 qańtarǵa deıin jalǵasady. Jalpy, bul shyn máninde ózekti másele.
Agenttik depýtattar usynysynan keıin eskerdi me, álde áý bastan óz josparlarynda boldy ma, ol jaǵy beımálim, dese de byltyr jyl sońynda májilistegi «Amanat» jáne «Aq jol» fraksııasynyń depýtattary Bas prokýror Berik Asylovqa jáne Jemqorlyqqa qarsy kúres agenttiginiń basshysy Oljas Bektenovke saýal joldaǵan edi.
«Memleket basshysy qarjy sektorynyń tıimdiligin jáne ashyqtyǵyn qamtamasyz etýdi birneshe ret talap etti. Buǵan onyń bank kapıtalynyń ashyqtyǵyn arttyrý jáne memlekettik kómekten paıda bolǵan dıvıdend tólemin shekteýge qatysty tapsyrmasy dálel. Bankterdiń 9 mln teńge kólemindegi memlekettik qarjylyq kómekti maqsatty paıdalanýy jáne naqty ekonomıkaǵa nesıe berýiniń tıimdiligine qatysty qoıylǵan depýtattyq saýalǵa Premer-mınıstr qanaǵattanarlyqsyz jaýap bergennen keıin, júıe quraýshy bankterdi satyp alýǵa baılanysty jaǵdaılar bizge túsiniksiz kúıinde qalyp otyr. Buǵan «Jusan bank»-tiń eki iri bank – ATF pen Sesnany jutyp alýy da qosylady. Másele bankterdiń biriniń dıvıdend quqyǵyn teris paıdalanýynda ǵana emes, problema budan da aýqymdy ári tereń bolyp shyqty. Ýaqytsha memlekettik qarjylyq kómekten eshqandaı tabys túspeıtinine qaramastan «Jusan bank»-tiń sońǵy benefısıary Jusan Technologies-tiń aýdıttelgen esebinde Sesna men ATF-ty satyp alǵannan 1 mlrd 350 mln dollar tabys túskeni kórsetilgen. Sonyń ishinde, memlekettik zaımdy qaıta qurylymdaýdan nebári 300 mln dollar túsken. Mundaı kapıtaldy «Jusan»-ǵa kim, qalaı syılap júr?», deıdi depýtattar.
Olardyń esepteýinshe, Sesna banktiń aktıvterin baǵalap, provızııasyn qalyptastyrýshylar «Jusan bank»-tiń jutyp alý týraly kelisimi boıynsha nebári 1 teńgege atalǵan provızııalardy qalyptastyrǵannan 241 mlrd teńge tabys alýǵa múmkindik bergen.
«Májilistiń qarjy jáne bıýdjet boıynsha komıtetindegi tyńdaýda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi qyzmettik paıdalanýǵa arnalǵan shekti kelisim týraly aqparat berýden bas tartty. «Jańa Qazaqstan» depýtattyq toby jáne «Amanat» partııasy qyzmettik paıdalanýǵa arnalǵan kelisimsharttarǵa depýtattardyń qoljetimdiligi bolýy kerek dep esepteıdi. Bıýdjetten tys memlekettik kómektiń jeke qaltalarǵa túsip ketpeýi úshin Úkimet, Ulttyq bank jáne retteýshiniń jumysy qaıta qurylýǵa tıis», delingen saýalda.
Qazaqstan bankteri memleketten kómekti az alǵan joq. Ásirese, 2008-2009 jyldardaǵy qarjy daǵdarysy kezinde qarjy ınstıtýttaryn saýyqtyrý úshin trıllıondaǵan qarjy berildi. Sarapshylardyń aıtýynsha, 2017 jylǵa deıin bankterge bólingen qarjy kólemi shamamen 5 trln teńgeden asady. Jáne sonyń bári naryqtyq shartpen emes, jeńildetilgen shartpen usynylǵan.
Qarjyger Murat Temirhanovtyń aıtýynsha, bizde memlekettiń bankke kómektesýiniń úsh joly bar. Birinshisi – banktiń problemalyq aktıvin naryqtyq baǵadan birneshe ese joǵary qunmen satyp alý. Buǵan ATF, BTA, Sesna mysaldary dálel. Ekinshisi – memleket bankke nesıe beredi nemese onyń oblıgasııalaryn naryqtyq qunnan tómen paıyzdyq mólsherlememen satyp alady. Úshinshisi – memleket óteý merzimin uzarta, paıyzdyq mólsherlemeni tómendete otyryp áldeqaıda jeńildetilgen sharttarmen banktegi depozıt pen nesıeni qaıta qurylymdaıdy. Budan keıin banktiń qarjylyq júktemesi azaıyp, úlken tabysqa ıe bolady. Úsh nusqa boıynsha da memleket shyǵynǵa batady.
«Mundaı qaıta qurylymdaýdyń jarqyn mysaly – «Jusan bank». 2020 jylǵa arnalǵan aýdıttelgen esepte «Memlekettik mekemeler aldyndaǵy qarjylyq mindettemelerdi jetildirýden túsken kiris – 124,6 mlrd teńge» dep kórsetilgen», deıdi sarapshy.
«RiskTakersKZ» kanalynyń jazýynsha, buǵan deıin ekinshi deńgeıli bankterdiń birqatarynyń artynda óte yqpaldy tulǵalar turǵandyqtan Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi mundaı qatań talap qoıa almaı keldi.
«Atalǵan talaptyń birinshi kezekte «Jusan bank»-ke áser eteri túsinikti. О́ıtkeni bank aksıonerler otyrysyn ótkize alatyn emes. Alaıda memleket esebinen tabys qalyptastyrǵan «Jusan»-nan basqa da bankter bar. Jaqynda biz RBK bank-tiń dıvıdend tólegenin jazdyq. Bul bank 2017-2018 jyldary memlekettik kómek alǵan (bank sektorynyń qarjylyq ornyqtylyǵyn kóterý baǵdarlamasyna qosqan soń – red.). Odan bólek, kvazımemlekettik jáne memlekettik kompanııalardyń depozıtterin uzaqmerzimdi oblıgasııalarǵa (naryqtyq sharttardan áldeqaıda tómen 4 paıyz stavkamen) aıyrbastaýǵa baılanysty RBK qaıta baǵalaýdan jáne uzaq qorlandyrýdan tabys alǵan. Endi Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi basqarma músheleri men banktiń dırektorlar keńesine qatysty sharalar qabyldaýǵa tıis. Bank pen olardyń qyzmetkerleri óz áreketteriniń saldary bolatynyn túsinýi kerek. Qarjylyq retteýshi bankırlerdiń qarajatty shyǵaryp alý mádenıetin ózgerte alatyn túbegeıli sharalarǵa bara alady dep senemiz», deıdi telegramdaǵy «RiskTakersKZ» kanalynyń sarapshylary.
