Shymkenttiń bas jospary

Árıne, bas jospar degende eń aldymen qozǵalatyn másele LRT bolatyny sózsiz. Sebebi ne­gizgi qujatta jeńil relsti qo­ǵamdyq kólik júrgiziledi dep josparlanǵan. Osyǵan baılanysty sáýlet, qala qurylysy jáne jer qatynastary basqar­masynyń basshysy E.Nuraz­hanov túsinikteme berip, bosqa aqsha jumsalady, «saqaldy qu­ry­lysqa» aınalady dep qaýip­te­nýdiń, kúdiktenýdiń negizi joq degendi aıtty.

Bul LRT aspaly emes, jerge tóselgen relstiń ústinde jú­redi. Relster ońtústiken sol­tústikke, batystan shyǵysqa bolyp aıqyshtalyp tóseledi. Ol jeńil relsti qoǵamdyq kólik­ter­diń klassıkalyq nusqasy. Bul tájirıbe álemdegi iri me­ga­polısterdiń barlyǵynda qol­danylady. Sodan soń LRT ne­gizgi kósheler arqyly ótpeı­di. Qosalqy kóshelermen júr­gi­ziletin bolady. Sondyqtan esh­qan­daı nysan buzylmaıdy, qosymsha jerler alynbaıdy. Osynyń ózi-aq onyń baǵasyn ar­zandatyp otyr. Búginge deıin LRT salyp beremiz dep bir­ne­she ınvestor keldi. Olardyń qatarynda Bosfor buǵazyndaǵy teńizdiń astynan metro salǵan túrik kompanııasy da bar. Ázirge eshqaı­sysymen kelisimshart ja­­salǵan joq. Ol úshin aldy­men bas jospar bekitilýge tıis. Sondaı-aq LRT elimizdiń nemese ınvestordyń, bolmasa Eý­ro­­­palyq damý jáne qaıta qu­rý bankiniń qarjysy ese­bi­nen qarjy­landyryla ma, ony áli ýaqyt kórsetedi. Aldaǵy kezde Úkimet atynan sóıleı­tin top-menedjerler bul másele­men aınalysady. Ne bolsa da О́zbekstandaǵy LRT-daı uzyn­dy­­ǵy tórt ese úlken, biraq ba­ǵasy Astanadan birneshe ese arzan joba bolýǵa tıis jáne sol tur­­ǵy­dan qarastyrylýy kerek. Shym­kenttiń bas sáýletshisi osylaı deıdi.

Al qala ákiminiń orynbasary M.Isahovtyń sózine qaraǵanda, 2035 jylǵa qaraı megapolıs halqy 1 mln 850 myń adamǵa je­tedi dep boljanyp otyr. Osy rette turǵyndarǵa jaıly orta qa­lyptastyrý úshin qala qury­ly­sy ýaqyt aǵymynan qal­maı júrgizilýi qajet. Bul – birin­shi kezekte baspana máse­le­si. Atalǵan problemany sheshý úshin qala ákimdigi 2035 jylǵa deıin 30 mln sharshy metr turǵyn úı salmaq. Sonda jylyna 2 mln sharshy metr turǵyn úı paı­da­la­nýǵa be­ri­lip otyrýy qajet. Osy talap údesinen shyǵý úshin jergi­likti bılik qurylys salasy­na ın­vestorlar tartýdy josparlap otyr.

Aıta keter mańyzdy jaıt, bas jospardy jasaýda qala 1:500 for­matta aerofotoǵa túsirildi. Tuń­ǵysh ret megapolıstiń 117 myń gektar aýmaǵy 275 kadastrǵa bólindi. Sondaı-aq bas jospar negizinde shahardaǵy jerasty ın­fraqurylym júıeleriniń geo­portaly ázirlenip jatyr. So­nyń nátıjesinde jer astynda jatqan barlyq qubyrlar, olardyń dıametrleri men qansha qalyń­dyqta kómilgeni, trýbalar temir me, plastık pe, osy sekildi barlyq aqparat sıfr­lyq bazaǵa engiziledi. Búgingi tańda lazer arqyly jerasty ınfraquyrylym júıeleri anyqtalý ústinde. Bul jumystar ne úshin qajet boldy? Qala ákimi orynbasarynyń aıtýynsha, ke­zinde jekemenshik mekeme­ler gaz ben sýdy tartqan ýa­qytta tehnıkalyq shartty alyp, qujatty keri ótkizbegen. Sonyń saldarynan búginde jer qazý jumystary barysynda ekskavatorlar qubyrlardy baıqamaı julyp ketip jatyr. Sonymen birge megapolıste iri jol qury­ly­sy jobalaryn iske asyrý kezinde jer ýchaskelerin memleket muqtajdyǵyna alý úderisi de qoldy ustaıdy. Osy oraıda jer­gilikti ákimdik 1 118 jer teli­min memleket muqtajdyǵyna qaı­tarý úshin qaýly shyǵarǵan. Res­mı derek boıynsha byltyr 400-ge jýyq jer ýchaskesi alyn­ǵan. Onyń jalpy aýmaǵy 80 gektardy qurasa, jumsalǵan qarajat 8,6 mlrd teńge boldy.

Shymkenttiń bas josparyn ázirlegen kompanııa tıisti mem­­lekettik organdarmen bir­lesip, qalanyń ońtústik-shyǵys bóliginde eshqandaı iri óndiris oshaqtary bolmaýy kerek, óıtkeni ol ekologııaǵa zııandy de­gen uıǵarym jasady. Osyǵan baı­lanysty jergilikti ákimdik arnaıy jospar qabyldap, en­digi jerde jıhaz, kıim, ta­maq ónimderin shyǵaratyn kásip­oryn­dardan basqa birde-bir zııandy óndiris oryndary bul aýmaqta ornalaspaıtyn bolyp sheshildi. Sondyqtan jańa bas josparda aýyr ónerkásip sala­syndaǵy kásiporyndar sha­har­dyń batys aýmaǵynan qo­nys tebetin bolady jáne sol úshin arnaıy 5 myń gektar jer qarastyrylyp jatyr.

Jalpy, bas jospardyń nobaıy ótken jyly halyqqa jan-jaqty tanystyryldy. Birneshe qoǵamdyq talqylaý ótkizildi. Shahardyń bolashaq kelbetin kórý úshin 2 myńnan asa qala turǵyny bas jospardyń kartasyn tamashalady. Qoǵamdyq ustanymyn bildirgisi kelgen 149 azamat qujatqa qatysty óz usy­nystaryn jetkizdi. So­lar­dyń ishinde elimizdiń Sáý­let­shiler odaǵynyń vıse-pre­zıdenti A.Mamyrbaev ta Shym­kent qalasy sáýletshiler qaýymdastyǵynyń tóraǵasy retinde ári osy uıym atynan óz usynysyn bildirgen.

Kezinde Shymkenttiń bas sáý­letshisi bolǵan ol salanyń kási­bı mamany bolǵandyqtan bas josparǵa qatysty birneshe eskertpe jasapty. Alaıda olar esepke alyndy ma, joq pa, ol jaǵyn áli naqty bilmeıdi.

«Burynǵy bas josparda te­mir­jol vokzaly Bozaryq eldi mekeninde bolatyn. Manketten shyqqan poıyz Bozaryqtaǵy temirjol vokzalyna toqtap, keıingi stansa – Badamda aıaldaýǵa tıis-tuǵyn. Jańa bas josparda temirjol vokzaly áýejaı jaqqa aýystyrylypty. Nege degen saýalǵa logıstıka máselesinen týyndady degen jaýap aldyq. Jaraıdy, júk kóligi poıyzy aeroport aýmaǵyndaǵy vokzalǵa bara qoısyn. Jolaýshylarǵa arnalǵan vokzal báribir bólek bolýy kerek qoı. Ippodrom aınalasy rekreasııalyq aımaqqa jatady. Sondyqtan ol jerden áý basta kópqabatty úıler salýǵa qarsy bolǵanbyz. Endi qazir turǵyzylyp jatqan úıler zooparktiń rekreasııalyq qorǵaý aýmaǵyna kirip ketken. Erteń ol úılerge zoobaqtaǵy ıis barady, ańdardyń ý-shýy estiledi. Sonda turǵyndar ony da kóshirý kerek dep aıqaılap shyqpasyna kim kepil. Al zooparkti qaıta jańǵyrtýǵa osynyń aldynda ǵana qyrýar qarjy jumsalǵanyn umytpaıyq. Osy máseleniń de sheshimin qabyrǵasynan qoı­ǵanbyz. Shymkentti aglomerasııa júıesi boıynsha damytý qajet-aq. О́ıtkeni keleshekte megapolıske jaqyn iri qalalar men eldi mekender túbi Shymkentke qosylýy bek múmkin. Sondyqtan Lengir, Temirlan sekildi qala, eldi mekenderdiń de bas jospary ázirlense degen usynys tas­tadyq. Sosyn megapolıs aýyzsýdy Lengir men Aqsý­kent­ten keletin jerasty sýlarynan alady. Bul rette atal­ǵan eldi mekenderdegi jerasty sý kózderin taza ustaý óte ma­ńyzdy. О́kinishke qaraı, tur­ǵyn úılerdiń ár aýlasynan qazylǵan septıkterdiń las sýy jerge sińip, Shymkenttiń jerasty aýyzsý kózine úlken zııa­nyn tıgizgeli jatyr. Mundaı ekologııalyq zardaptyń aldyn alý úshin shuǵyl Lengir men Aqsýkentte káriz júıesin qolǵa alý qajet ekenin eskerttik», dedi A.Mamyrbaev.

Qalanyń bas sáýletshisi E.Nuraz­ha­novtyń málimdeýinshe, bas jos­par bıylǵy kóktemniń ba­synda saraptamadan ótse, mamyr aıynyń sońynda Úkimettiń bekitilýi­ne tapsyrylatyn bola­dy. Sonymen birge bas josparǵa sáıkes úshinshi megapolıs sol­tús­tik baǵytqa qaraı damıdy. Budan bólek shahardaǵy ár aýdan ákimdigi óz aldyna bólek kór­keıedi. Iаǵnı burynǵy júıe sekildi qalany bir ortalyq qaǵı­da­tymen órkendetý endigi úrdis almaıdy.

ShYMKENT