Tańdaýy – aýyl taqyryby

Ne zamatta Erjan dóńniń etek tusyndaǵy tomarǵa jaıǵasyp, etıýd jazýǵa kiristi. Sýretshige tán súırik saýsaqtary qaǵaz be­tin­de erkin oınaqtaıdy. Áýelde shat­paqtata bastaǵan sýreti shtrıh túsken saıyn kóz tarta basta­dy. Aıly túndegi aýyl kórinisi ká­dim­gideı jandandy. Bul túni Ertis jaǵasynan bir emes, birneshe etıýd jazdy. 

Erjan Turǵanbaev kásibı sýretshi bolýy úshin Almatyǵa ne­she baryp, oqýǵa tapsyrǵan. Bári sátsiz aıaqtaldy. Sátsizdik bilim­sizdikten nemese óneriniń pisip, je­tilmegendiginen emes, talantty balanyń tanysy joq edi. Áıtpese, tórtinshi, besinshi synyptan bastap sýretke qyzyǵa bastaǵan. Qyzy­ǵyp júrip, gazettiń mańdaıshasyn­da­­ǵy eltańba ispetti belgini boıap otyryp, anasynan urys estigeni de bar. Biraq balasynyń betin qaqpady. Kerek-jaraq qaryndashtaryn satyp alyp berip otyrdy. Bir kúni keshkilik kórshisi aýyryp, úıine Erjannyń anasyn shaqyrtqan. Anasy Kúlásh Muqajanqyzy ­aýylda bilikti dáriger edi. Keshki shaqyrtýlarǵa únemi ulyn ertip alyp júretin. Es qoı. Kórshi úıge kirse, sol úıdiń balasy kontýry syzylǵan daıyn sýretterdi boıap otyr eken. Anasy tórgi bólmeden shyqqansha, qyzyǵa qarap otyrdy. Sol kúnnen bastap, sýretke shyndap den qoıdy. Oqýlyqtardaǵy aqyn-jazýshylardyń portrette­rin kóshirip salyp, synyptas­ta­ry­nyń, muǵalimderdiń kózine tústi. Besinshi synypty támam­­daı sala, Almatydaǵy sýretshiler ýchılıshesine baryp, kásibı sheberlerge jumystaryn kórset­ken. Maqtaý estip, marqaıǵan. Salıhıtdın Aıtbaev, Gúlfaırýz Ysmaılova syndy qylqalam ­she­­berleri shyqqan ýchılısheni ­aralady, qabyrǵalardaǵy kartına­lardy kórip, armandady. 

Almatydan aýylyna kele sala beıneleý ónerine qatysty kitap, jýrnal jınaýdy ádet­ke aınaldyrdy. Oqydy. Úı­rendi. Ásire­se, Tretıakov gale­reıa­synyń jýr­nalyn jata-jas­­tana kemirdi. ­Aýyl balasy aýyl taqyrybynda ­jaza­tyn N.Krymovtyń sýretterine qat­ty qyzyqty. Eliktedi. 

Segizinshi synyptan keıin N.Go­gol atyndaǵy sýretshiler ýchı­­lı­she­sine barsa, shubyrǵan bala. Birinshi kúni sýret jáne keskin­demeden, ekinshi kúni kompozısııadan synaq tapsyr­ǵan. Alaıda kompozısııadan óte almaı, aýylyna qaıtty.

Oıynan aınymaǵan bala keler jyly Almatyǵa taǵy bardy. Ol kezde basshylardyń biri 2000 som berse, oqýǵa sózsiz túsetinin ashyq aıtyp, taýyn shaqqan. 10 sy­nyptan soń barǵanda «ásker­ge alyp ketedi» dep taǵy ushyrdy. Amaly qalmaǵan Erjan Abaı atyndaǵy Qazaq pedagogıka­lyq ınstıtýtynyń kórkemsýret jáne grafıka fakýltetine tapsyryp kóredi. О́kinishtisi, bul joly da konkýrstan óte almady.

Almatydan kúder úzgen ol ke­ler jyly kóktemde Semeı peda­gogıkalyq ınstıtýtyna baryp, kór­kemsýret fakýltetine oqýǵa tústi. Bala armany sonda oryn­daldy. Naǵyz shyǵarmashy­lyq or­tada erkin kósildi. Ýnı­versıtetten soń Júrgenov aka­­de­mııa­syna tapsyrǵysy kelgen. Biraq qaryndastary, baýyry oqý oqı­dy. Bárin birdeı oqytýǵa áke-she­she­niń shamasy jete me?! Muny uqqan Erjan aýyldaǵy ata-anasynyń qasynda bolaıyn dep uıǵar­ǵan. Sóıtip, aýyldaǵy mektepke muǵa­limdik etti.

2023 jyl. Qańtar. Borandy kúni Borannan shyqqan sýretshi Erjan Turǵanbaevtyń sheberhanasyna bet burǵam. Qazir О́skemende turady. Sheberhanasy óz úıiniń bir bólmesi. Úıiniń ózi galereıa. Bile bilsek, sýretshi sheberhanasy – qalanyń yǵy-jyǵy tirshiligin, taý­sylyp bitpes problemalardy bir sátke umyttyryp, mı ty­nyq­tyratyn oryn. Keıingi jyl­dary «Artterapııa» sekildi sha­ǵyn sheberhanalardyń ashylyp jat­qany da sol ǵoı. E.Turǵanbaev­tyń sheberhanasy taý bókterindegi eńseli úıiniń ústińgi qabatynda. Ras, aýrasy bólek, janǵa jaıly. Keń, jaryq. Ishi tolǵan kartına. Sonaý bala kúninen salǵan sýretterinen bastap, kásibı sýretshilikke deıingi polotnolary sórelerde tizilip tur. Myńdaǵan jumys. Jýrnalıst ke­ledi dep, biraz sýretterdi iriktep, beri shyǵaryp qoıypty.

– Mynaý ózimizdiń Boran ­aýyly, – dep juqa taqtaıshaǵa salyn­ǵan kartınany qabyrǵaǵa súıedi. Kóz almaı qaradym. Syzylyp Qara Ertis aǵyp jatyr. Kókjıekten jaıdaq jota munartady. О́zen ańǵary orman. Bergi planda dala­nyń aıbaq-saıbaq joly.

– Qaı jyly jazǵanym esimde joq. Áıteýir aýyldy tóńirek­teı júrip etıýd jaza bere-tuǵym. Men nege aýyl taqyrybyn tańda­dym. Birinshiden, N.Krymovtyń sýretterine qyzyqtym. Elikteý boldy. Ekinshiden, aýyl kóri­nisterin kenepke túsirip alyp qal­ǵym kelgen. Júz jyldan soń bul aýyldar ózgerip ketedi dep oıladym. Júz jyl emes, otyz jyl ótpeı jatyp, aýyldardyń keıip-kespiri ketti. Marqakól jaq qańyrap bos qalyp barady. Osy kartınalaryma qarap otyryp, sol kezdegi azan-qazan bolyp jatqan aýyldardy saǵynamyn, – deıdi sýretshi.

Iá, E.Turǵanbaevtyń taqy­ryby – aýyl. Keıingi jyldary Borannan qalanyń irgesindegi Mamaı batyr aýylyna kóship kelgen. Sol jyl­dary Ulan aýdanynyń da biraz aýyldaryn kenepke túsirdi. Qar bas­qan shatyrlar, murjadan shyq­qan tútin, qora-qopsy... Bári-bári Er­jan­nyń janyna jaqyn. Jo-joq, qazaqqa jaqyn taqyryp. Sýretshi aýyl kórinisin kóshirip sala sal­maıdy, ulttyq kolorıt qosady.

Kóp sýrettiń arasynan abstrak­­sııalyq kartınalaryn da kózi­miz shaldy. Baıaǵyda ataq­ty bir sýretshiniń osy sekildi sýretin kórip, «mundaı sýretti balabaqshadaǵy bala salady ǵoı» dep shamdandyrǵanymyz bar. Sóıtsek, shımaı sýretti oqý kerek eken. Erjan Sabyrbekulynyń aıtýynsha, mundaı sýretten kóńil kúıdi, sýretshiniń tolǵanysyn kórýge bolady. Mysaly, kompo­zıtordyń ánderi júrekten shyǵady. Yrǵaǵy ártúrli. Sýretshi de kenepke boıaýdy erkin jaqqanda, tústerdiń yrǵaǵyn kórýge bolady. Kenep betine túsken oınaqy boıaýdan sýretshiniń ishki jan dúnıesi seziledi. «Sýretshi kórgenin emes, sezgenin salady» degen sol shyǵar. Baıqadyq, Erjan Turǵanbaevtyń júregi qazaq dep, aýyl dep soǵady. Endigi oıy – sekseninshi jyldardan beri jazǵan kartınalaryn jınaqtap, úlken kórme ótkizý.

Shyǵys Qazaqstan oblysy