Tártip bar jerde tárbıe bar

– Sultan Búrkitbaıuly, áńgi­memizdi bıyl qurylǵanyna 30 jyl tolyp otyrǵan áskerdegi tárbıe qury­lymdarynyń tarıhynan bas­tasaq.

– Tárbıe jumysy organdaryn qurý tarıhy Qarýly kúshterdiń qalyptasýy jáne damý dáýirimen tyǵyz baılanys­ty. Bul jeke quramnyń áskerı jáne oqý-jattyǵý tapsyrmalaryn oryndaýǵa moraldyq jáne psıhologııalyq daıyn­dyǵyn baǵalaýdaǵy jańa, joǵary krıterıılerge qatysty. Osy mindetti she­­shý­degi negizgi ról jeke quramnyń mo­ral­dyq-adamgershilik rýhyn qalyp­tastyrýǵa arnalǵan tárbıe jáne ıdeolo­gııalyq jumystar organdaryna júkteldi.

Tárbıe qurylymdary ofıserleri ınstıtýtynyń paıda bolýyna tuńǵysh Qorǵanys mınıstri, Halyq qaharmany, armııa generaly Saǵadat Nurmaǵambetov alǵashqy kúnnen erekshe mán berdi. Tól áskerimizdiń tolyqqandy damýy úshin tárbıe jumystarynyń mańyzdylyǵy kún tártibine alǵashqylardyń biri bolyp shyqty. Saǵadat Qojahmetulynyń jaýyngerlik, ómirlik baı tájirıbesi, áskerıler arasyndaǵy joǵary bedeli áskerlerdi basqarýdyń tıimdi júıesin qurý men armııanyń normatıvtik-quqyq­tyq bazasyn ázirleý máselelerin sheshýde ǵana emes, sonymen birge jas táýelsiz memlekettiń jaýyngerlerin tárbıeleýge de kóp áser etti.

Qarýly kúshterdiń tárbıe jumys­tary qurylymyna ár kezeńde general-maıor­lar Aıtqalı Esenǵulov, Ámirbek Tógisov, Marat Naǵumanov, general-leıtenant Murat Maıkeev, polkovnıkter Bolat Nazırov, Amangeldi Ibraev, general-maıor Qaırat Myńjanov, pol­kov­nıkter Jumabek Hasenov, Ar­ken Tashýbaev, general-leıtenant Muha­medjan Talasov, polkovnık Qaısar Muǵalovtar basshylyq jasady. 2019 jyldan beri bul qurylymdy general-maıor Serik Borambaev basqaryp keledi.

Qarýly kúshterdegi tárbıe jumysy­nyń negizin qalaýshylardyń biri retinde polkovnık Mels Shámpıevtiń eńbegin erekshe atap ótýge bolady. Búginde Mels Jumanuly «Qarýly kúshterdiń ardagerleri» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi Almaty fılıalyna basshylyq jasaıdy.

Sonymen birge kóptegen áskerı qyzmetshi tárbıe jumysy organdaryn Qorǵanys mınıstriniń tyl jáne áskerı ınfraqurylym jónindegi oryn­basary, general-leıtenant Muha­med­jan Talasov basqarǵan kezdi erek­she iltıpatpen eske alady. Sol tusta ás­kerlerge «Jaýyngerlik dos», «Pıra­mıda» júıeleri engizildi. Jedel-taktı­kalyq jáne strategııalyq oqý-jat­tyǵýlardy, onyń ishinde halyqaralyq oqý-jattyǵýlardy ótkizý kezinde jaýyn­­gerlik is-qımyldardy moraldyq-psı­hologııalyq turǵydan qamtamasyz etýdiń zamanaýı nysandary men tásil­deri pysyqtala bastady.

Búginde Qarýly kúshterde tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar qu­ry­lymy úılesimdi jumys istep kele­di. Onyń quramyna Qorǵanys mınıs­trliginiń Tárbıe jáne ıdeologııa­lyq jumystar departamenti, ásker túr­lerindegi bas basqarmalar, óńir­lik qolbasshylyqtar men ásker tekte­rindegi basqarmalar, áskerı oqý oryn­daryndaǵy, áskerı bólimder men meke­melerdegi bólimder kiredi.

Osy jyldar ishinde áskerı tárbıe­shiler ınstıtýty jeke quramdy oqytý men tárbıeleý júıesinde mańyzdy oryn alatyn sanaýly qurylymdardyń birine aınaldy. Onyń úzdiksiz júrgizgen belsendi jumysy óziniń qajettiligin tolyq dáleldeı bildi deýge negiz bar.

Búginde tárbıeshi ofıserlerdiń jańa tolqyny aǵa býynnyń dańqty dástúrlerin laıyqty jalǵastyryp keledi. Tárbıe qurylymdarynyń ofı­ser­leri bólimder men quramalardyń komandırlerimen birlesip, áskerı tár­tip pen quqyqtyq tártipti nyǵaı­tý, bólimshelerdegi moral­dyq-adamger­shilik jaǵdaıdy saýyqtyrý, jeke quram­nyń ar-namysy men qadir-qasıetin qorǵaýdy qamtamasyz etý sheńberinde tárbıe jumysynyń eleýli kólemin atqardy. Búgingi tań­da jeke qurammen tárbıe jáne ıdeolo­gııalyq jumys ar­mııanyń múddesi úshin ǵana jumys isteıtin, únemi damyp, jetildirilip otyratyn úılesimdi mehanızmge aınaldy.

– Qazirgi tańda Qarýly kúshter úshin tárbıeshi ofıserlerdi daıarlaý qaı áskerı oqý oryndarynda júzege asyrylady?

– Búginde Qarýly kúshterde 1400-den astam tárbıeshi ofıser qyzmet atqarady. Olardyń qataryna tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar jónin­degi orynbasarlar, arnaıy nasıhat, memlekettik-quqyqtyq daıyndyq, ás­kerı tártip jónindegi mamandar, ofıser-psıhologter, áskerı oqý oryn­daryndaǵy gýmanıtarlyq pánder­diń oqytýshylary kiredi.

Sońǵy jyldary kásibı kadrlardy daıarlaýǵa erekshe kóńil bólinip otyr. Búginde tárbıe qurylymdarynyń ofıserlerin daıarlaýmen Qarýly kúsh­terdiń júıesine kiretin eki áskerı oqý orny aınalysyp keledi.

Saǵadat Nurmaǵambetov atyndaǵy Qurlyq áskerleri áskerı ınstıtýtynyń tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar jónindegi kafedrasy «Psıholog-peda­gog» biliktiligimen «Tárbıe qurylym­darynyń ofıserleri» mamandyǵy boıyn­sha ofıserler daıarlaıdy.

2016 jyly Ulttyq qorǵanys ýnı­versıtetinde ashylǵan «Tárbıe jáne ıdeologııalyq jumysty uıymdastyrý» biliktiligimen «áskerı ujymdaǵy áleý­mettik jáne ıdeologııalyq ju­mys» mamandyǵy boıynsha tárbıe qury­lymdarynyń ofıserlerin daıarlaıtyn M.Ǵabdýllın atyndaǵy áskerı-gýmanıtarlyq ǵylymdar fakýlteti bilim berýdegi ozyq ádister men tehnologııalardy qoldanatyn birden-bir oqý-ádistemelik ortalyq bolyp otyr.

Bul birinshi kezekte bizge ofıserlerdiń kásibı deńgeıin edáýir arttyrýǵa, qu­ramalar men bólim komandırleriniń tárbıe jáne ıdeologııalyq jumystar jónindegi orynbasarlary laýazymdaryn kadrlyq ofıserlermen tolyqtyrýǵa qol jetkizýge múmkindik berdi.

– Búginde Qarýly kúshterdegi tár­bıe jumystaryn nyǵaıtý úshin qan­daı sharalar júrgizilip jatyr?

– Tərbıe jumysy qaı ýaqytta da jeke quramdy oqytý men tərbıeleýdiń birden-bir tıimdi nysany bolyp qala beredi. Áskerdegi tárbıe jumystary týraly aıtqanda Qarýly kúshter arda­gerleriniń eńbegin erekshe atap ótken abzal. 2011 jyly qurylǵan «Qarý­ly kúshterdiń ardagerleri» qoǵamdyq birlestigimen ózara tyǵyz baılanys uıymdastyrylyp, is-sharalardyń bi­ryń­ǵaı jumys jospary bekitildi.

Ardagerler jas ofıserlerge kásibı sheberlik daǵdylaryn ıgerýge, beıimdelý kezeńindegi qıyndyqtardy eńserýge kómek­tesý maqsatynda tálimgerlik qyz­­met­ke belsendi qatysyp keledi. Olardyń qyzmettik, jaýyngerlik baı táji­rıbesi tárbıelik mańyzy bar áskerı-pa­t­rıot­tyq is-sharalardy ótkizý kezinde keńinen paıdalanylady.

О́tken jyly Qorǵanys mınıstri Rýslan Jaqsylyqovtyń bastamasymen «Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarýly kúshterinde, basqa da áskerleri men áskerı quralymdarynda 2022-2025 jyldarǵa arnalǵan «О́mirińdi saqta» baǵdarlamasyn bekitý týraly» birlesken buıryq shyǵaryldy. Baǵdarlama áskerı qyzmetshilerdiń ómiri men densaýlyǵyn saqtaýǵa, jeke quramnyń qaza bolýynyń aldyn alyp, jańa nysandardy engizý arqyly armııa­da qaıtarymsyz shyǵyndardy azaıtýǵa, qolaıly aqparattyq-ımıdjdik orta qalyptastyrýǵa jáne áskerı tárbıe men oqytýdyń qoldanystaǵy júıesin jetildirýge baǵyttalǵan.

Sondaı-aq áskerı qyzmetshilerdiń otbasy múshelerimen jumys jónindegi shtattyq qyzmetter de tárbıe jáne ıdeo­logııalyq jumystarǵa jańasha ser­pin bergenin aıta ketken jón. Olar komandırlerge áskerı qyzmetshilerdiń otbasylyq qundylyqtary men mo­ral­dyq-psıhologııalyq ahýalyn nyǵaı­týǵa, áleýmettik-turmystyq jáne rýha­nı-adamgershilik qajettilikterin qana­ǵattandyrýǵa aıtarlyqtaı járdem kórsetip keledi.

Bul rette Qorǵanys mınıstrliginiń Aqparattyq-túsindirý toby atqarǵan jumystar týraly da aıta ketken oryn­dy. О́tken jyly quramynda tárbıe, qarjy, tyl qurylymdary, áskerı polısııa ókilderi, zańgerler men QK Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyǵynyń qyzmetkerleri bar top el óńirlerindegi áskerı bólimder men mekemelerde bolyp, áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy múshelerine áskerı qyzmetshilerdiń áleýmettik kóńil  kúıin jaqsartý, áskerı qyzmetshilerdi qarjylyq qamtamasyz etý jáne turǵyn úı tólemderi boıynsha kezdesýler uıymdastyryp, aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizdi.

Bul is-sharalardyń bárine jergilikti atqarýshy organdar, Qazaqstan halqy assambleıasy, ardagerler uıymdarynyń ókilderi, garnızondardyń áskerı qyz­metshileri men olardyń otbasy músheleri qatysty.

Budan ózge áskerı bólimder men meke­melerde áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy múshelerine el Pre­zıdentiniń 2022 jylǵy 1 qyr­kúıektegi «Ádiletti memleket. Bir­tu­tas ult. Berekeli qoǵam» atty Qazaq­stan halqyna Joldaýynyń negizgi q­aǵı­dalaryn túsindirý jumystary júrgizildi.

Aqparattyq-túsindirý tobynyń jumysy kezinde, jeke quramdy áskerı-patrıottyq tárbıeleý, olardyń moraldyq-jaýyngerlik rýhyn kóterý maqsatynda Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyǵynyń shyǵarmashylyq ujymy kúzgi áskerge shaqyrý naýqany aıasynda Qarýly kúshterdiń bedeli men abyroıyn kóterýge arnalǵan mádenı-demalys is-sharalaryn ótkizdi. Qorǵanys mınıstrliginiń aq­parattyq-túsindirý toby bilim berý mekemelerinde bolyp, erlik sabaqtaryn da uıymdastyrdy.

Mektep oqýshylarymen kezdesý barysynda áskerı qyzmetshiler Otan qorǵaýshylardyń abyroıly qyzmeti týraly aıtyp berdi. Táýelsiz Qazaqstan Qarýly kúshteriniń tarıhy jastardyń erekshe qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Kezdesýlerdiń bárinde oqýshylarǵa el áskeriniń damýy men jaýyngerlik dástúrleri týraly aıtylyp, derekti fılmder kórsetildi.

– General-leıtenat myrza, 2022 jylǵy 15 sáýirde «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq akti­lerine arnaýly memlekettik organdar qyzmetkerleri men áskerı qyzmet­shilerdiń áskerı qyzmeti jáne turǵyn úı qatynastary máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań qabyldandy. Bul ózgerister ne úshin qajet jáne olar qandaı zańnamalyq aktilerge engizildi?

– Bul tolyqtyrýlar «Turǵyn úı qatynastary týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń arnaýly mem­lekettik organdary týraly» jáne «Áskerı qyzmet jáne áskerı qyzmet­shilerdiń mártebesi týraly» zańdarǵa engizildi.

«Turǵyn úı qatynastary týraly» zańǵa engizilgen ózgerister qyzmettik turǵyn úıdi jekeshelendirý quqyǵynyń aýysýyn, aqshalaı ótemaqy alýdy jáne qaıtys bolǵan áskerı qyzmetshiniń nemese arnaıy organ qyzmetkeriniń otbasy músheleri almasý quqyǵyn paıdalanýdy kózdeıdi. Odan bólek, túzetýler qyzmettik turǵyn úıdi qaldyq qunymen nemese óteýsiz jekeshelendirý, sondaı-aq qos turǵyn úımen qamtamasyz etý jaǵdaılaryn shekteý máselelerine qatysty.

Qarýly kúshter, basqa da áskerler men áskerı quralymdar úshin alǵash ret «modýldik turǵyn úı» uǵymy engiziledi. Modýldik turǵyn úılerdi satyp alý qysqa merzimde áskerlerdi qyzmet oryndarynda turǵyn úımen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Qajet bolǵan jaǵdaıda basqa óńirlerge kóshirýge bolady. Osy maqsat úshin «Turǵyn úı qatynastary týraly» zań «modýldik úı» uǵymymen tolyqtyryldy.

Jalpy, zań jobasy áskerı qyz­met­shiler men arnaıy memleket­tik organdar qyzmetkerleriniń quqyq­tary men zańdy múddelerin qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Olardy áleýmettik qam­tamasyz etýdi jaqsartýǵa, áskerı qyzmet ótkerý máselelerin retteýge múmkindik beredi.

– О́skeleń urpaqtyń áskerı qyzmetke degen yntasyn arttyrý maqsatynda qolǵa alynǵan jumystar týraly da aıta otyrsańyz.

– Otan qorǵaýshylardyń, sondaı-aq áskerge shaqyrýǵa deıingi jastardyń áskerı-patrıottyq tárbıesin jetildirý maqsatynda 2015 jyly elordada Qarýly kúshterdiń Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyǵy ashyldy. Ortalyq búginde áskerı qyzmetshiler men áskerge shaqyrýǵa deıingi jastardy áskerı-patrıottyq tárbıeleýdiń úılestirýshi organy bolyp otyr.

Qorǵanys vedomstvosy oqýshylar men jastar arasynda áskerı-patrıottyq tárbıeni kúsheıtý maqsatynda «Jas sarbaz» balalar men jasóspirimderdiń áskerı-patrıottyq qozǵalysy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigin qurdy. Qazirgi ýaqytta qozǵalys fılıaldary elimizdiń barlyq óńirinde ashylǵan.

«Jas sarbaz» qozǵalysynyń bazasynda 6 myńnan astam tárbıelenýshini qamtıtyn tórt júzge jýyq «Smart-sarbaz» úıirmesi jumys isteıdi. Bul úıirmelerde patrıottyq is-sharalardan bólek, balalar ınnovasııalardy ıgerip, ózderiniń tehnıkalyq ıdeıalaryn júzege asyra alady.

О́tken jyly elordada ótken «Egemen eldiń erteńi – jas sarbaz» atty jas patrıottardyń birinshi forýmy aıasynda «Jas sarbaz» respýblıkalyq áskerı-patrıottyq qozǵalysynyń qyzmeti tanystyrylyp, jıyn jeńimpazdaryn marapattaý rásimi uıymdastyryldy. Túrkistan oblysyna «Patrıottar mekeni» aýys­paly kýbogi tabystaldy.

Áskerı qyzmetshiler «Erlik sabaq­tary» men «Ashyq esik kúnderin» dástúrli túrde ótkizip turady. Byltyr Qarýly kúshterdiń 30 jyldyǵyna oraı elimizdegi 931 mektepte «Erlik sabaqtary» ótip, áskerı bólimderde 8 myńnan astam balany tarta otyryp, myńǵa jýyq «Ashyq esik kúni» uıymdastyryldy.

Atalǵan sharalardyń bári jastar­dy ásker-patrıottyq tárbıeleý jumys­taryn odan ári jetildirýge, óske­leń urpaqtyń boıynda óz Otanyn qor­ǵaýǵa daıyn el azamatynyń joǵary patrıottyq sezimi men ónegelik qasıet­terin qalyptastyrýdy kózdeıdi.

Is-sharalardyń ishindegi eń aý­qymdysy – jyl saıyn ótkiziletin «Aıbyn» jıyny. 2019 jyly ótken mereıtoılyq áskerı-patrıottyq jıyn­nyń ashylýyna Prezıdent – Qarýly kúshterdiń Joǵarǵy Bas qolbasshysy Qasym-Jomart Toqaev qatysty. Jıynda Memleket basshysy «Jas sarbaz» qozǵalysynyń tárbıelenýshilerimen birge «Uly dala jas sarbazy-2050» ýaqyt kapsýlasyn salǵanyn erekshe atap ótý kerek.

– Áskerı qyzmetshilerdi pat­rıot­tyq turǵyda tárbıeleý – tár­bıe­shi ofıserlerge júktelgen negizgi min­det­terdiń biri. Al patrıotızm qaı jaǵ­daı­da baıqalýy tıis?

– Patrıotızm – óz isimen Otanǵa degen súıispenshiligin dáleldeı bilý. Qa­zaqstandaǵy patrıotızmniń bastaýy bizdiń arǵy tarıhymyzda jatyr. Ás­kerı qyzmetshiler men jastardy ta­rıh­ty bilýge baýlý, olardy ata-baba­dan qalǵan amanat – halqymyzdyń myz­ǵymas aýyzbirshiligi men ulan-ǵaıyr jerin qorǵaýǵa árqashan daıy­n bolýǵa tárbıeleý kún tártibinen tús­ken emes.

Eli men jerdi qorǵaý jolyndaǵy qazaq sarbazdarynyń qaıtalanbas erligin, Otanyn janyndaı súıip, kóziniń qarashyǵyndaı qorǵaıtynyn dushpandar da moıyndaǵan. «Patrıotızm – Otanǵa, elge degen mahabbat!», «Adam bolý – qasıet, azamat bolý – mindet, patrıot bolý – paryz», degen Baýyrjan Momysh­ulynyń sózderi bar.

Patrıotızm Otandy súıýde, oǵan qaltqysyz qyzmet etýde, el úshin qandaı da bir jetistikke jetýde, halqymyzdyń atyn álemge pash etýde aıqyn kórinedi.

Qazirgi Qarýly kúshterdiń barlyq salasynda tárbıe men ıdeologııanyń atqaryp jatqan jumysy ólsheýsiz. Ideologııa joq jerde áskerdiń baǵyty, baǵdary aıqyn bolmaıdy. О́ıtkeni tártip bar jerde tárbıe bolady. Sol sebepti áskerı qyzmetshilerge beriletin patrıottyq tárbıe men ıdeologııanyń áskerdegi orny qashanda bólek.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Oralhan AHMADIIа,

«Egemen Qazaqstan»