Parsy shyǵanaǵyndaǵy senimdi seriktes

Qazirgi tańda Birikken Arab Ámir­likteri Qazaqstannyń Parsy shyǵana­ǵyndaǵy basty áriptesteriniń biri sanalady. Búginge deıin atalǵan elden toǵyzynshy terrıtorııaǵa 3 mıllıard dollardan astam ınvestısııa quıylǵan. BAÁ-den kelgen ınvestısııa kólemi 2022 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda eki ese artqan. Al Qazaqstan BAÁ-ge mıllıard dollardan astam ınvestısııa saldy.

Qos memleket arasyndaǵy taýar aınalymy 2022 jyly shamamen 600 mıllıon dollarǵa jetti. Jospar boıynsha aldaǵy ýaqytta taýar aınalymyn 1 mıllıard dollarǵa jetkizý kózdelip otyr. Jalpy, BAÁ elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan beri turaqty qoldaý kórsetip, «toǵyzynshy terrıtorııaǵa» mol qarajat quıyp keledi. Sonyń ishinde Astana qalasyn kórkeıtýge de ámirlikterdiń ınvestısııasy mol úles qosty.

Prezıdent Q.Toqaev osy sapar barysynda «Abý Dabı turaqty damý aptalyǵy» sammıtiniń ashylý saltanatyna qatysty. Bul jıyn – jasyl energııa kózderine kóshýge baǵyttalǵan Azııadaǵy ǵana emes, álemdegi sony sharalardyń biri. Keı sarapshy muny COP jıyndarynan keıingi oryndaǵy jahandyq sammıtke balaıdy.

Klımattyń ózgerýi jer-jahanǵa zalalyn tıgizip tur. Ortasha aýa temperatýrasynyń artýy qunarly azyqtyń 66 paıyzyn qamtamasyz etetin negizgi aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn edáýir azaıtýy múmkin. Sondaı-aq tushy sý tapshylyǵy da qaýip tóndirip tur. BUU baıandamasyna sáıkes, 2050 jylǵa qaraı klımattyń ózgerýi saldarynan 5 mıllıardtan astam adam aýyzsýsyz qalmaq. Bul dúnıejúzilik azyq-túlik, energetıka, qala jáne ekologııa júıelerine qater tóndiretini anyq.

Elimizge klımattyń ózgerýi ońaıǵa soqpasy belgili. Qazaqstannan ótetin iri ózenderdiń negizgi bóligi bas­taýyn shetelden alady. Al bıik taýlar­daǵy muzdyqtardyń tez erýi ózen­der­di qurǵatyp jiberýi yqtımal. Bul óz ke­zeginde sol sýǵa táýeldi halyq úshin ońaıǵa soqpaıdy. Onyń ústine, eli­mizde óndiriletin energııanyń 70 pa­ıyzǵa jýyǵy kómirden alynady. Sondyqtan Birikken Arab Ámirlikteri sekildi Qazaqstan da jahandyq jylynýmen kúreske, balamaly energetıka kózderine kóshýge múddeli. Elimiz 2015 jylǵy Parıj kelisimin oryndaý úshin múmkindiginshe balamaly energııaǵa jedel aýysýy qajet.

«Kún men jel faktorlary, sondaı-aq ulan-ǵaıyr jerimiz Qazaqstannyń klımatty saqtaý jolyndaǵy jahandyq is-áreketterge atsalysyp, jańartylatyn energııa sektorynda kósh bastaýyna múmkindik beredi. Osyǵan baılanysty biz ınvestorlarǵa anaǵurlym utymdy sharttar usyný úshin normatıvtik-quqyqtyq bazany jetildirip jatyrmyz. Jalpy, bizdiń josparymyz bo­ıynsha 2035 jylǵa qaraı Qazaqstanda 6,5 GVt jańartylatyn energııa  resýrsy paıda bolady. Bul oraıda «jasyl sýtegi» – keleshegi zor baǵyttyń biri. Halyqaralyq sarapshylardyń pikirinshe, eli­miz sýtegin eksporttaýshylardyń al­ǵash­qy ondyǵyna kire alady», dedi Mem­l­eket basshysy Abý Dabı turaqty damý aptalyǵy» sammıtinde sóılegen sózinde.

Qazaqstan 2035 jylǵa qaraı 11 gıgavatt taza energııa kózderin engizýdi jáne energetıka sektoryn tolyǵymen jańǵyrtýdy josparlap otyr. Resmı sapar kezinde «Masdar» kompanııasy Qazaqstanda iri jel elektr parkin salýǵa nıet bildirdi. Sarapshylardyń pa­ıymdaýynsha, bul elimizdegi balamaly energııa kózderin ártaraptandyrýǵa mol múmkindik beredi.

«1997 jyly Kıotoda álem elderi bas qosyp, ekologııa boıynsha hattamany maquldady. Alaıda hattamada qoıylǵan mindettemeler oryndala qoımady. Sondyqtan 2015 jyly Fransııada baqandaı 195 eldiń basshy-qosshysy bas qosyp, mersılesip, bonjýrlasyp ekologııany jaqsartý úshin kelisimge qol qoıdy. 195 eldiń 179-y kelisti, qalǵandary qasarysyp otyryp aldy. «Parıj kelisimi» osylaısha bekitildi. Kelisimniń mindetti tusynyń biri aýaǵa bólinetin parnıktik gazdardy azaıtý edi. Ol úshin jasyl ekonomıkany damytý kerektigi aıtylyp, ár elge damý deńgeıi boıynsha mindettemeleri bólinip berildi.

«Jasyl ekonomıkany» damytýdyń bir salasy retinde kún, jel stansalaryn damytý mindeti tur. Osy mindetti iske asyrýǵa BAÁ-niń áıgili «Masdar» kom­pa­nııacy qatyspaq. Jambyl jáne Túrki­stan oblystarynda jel elektr stan­sa­laryn salady. Jambyl oblysynda Qordaı asýynda, Jańatas mańynda qytaı­­lyq kompanııa salǵan jel elektr stan­­sasy bar. Endi olardyń sany arta­dy. Bul stan­salardyń qýattylyǵy 1 GVt bolady», deıdi sarapshy Ashat Qasenǵalı.

Memleket basshysynyń BAÁ-ge sapary taýar aınalymyna da sony serpin berýge tıis. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, byltyr saýda-ekonomıkalyq baılanys 600 mıllıon dollardy qurady. Endi, muny 1 mıllıard dollarǵa jetkizý kerek.

2022 jylǵy alǵashqy toǵyz aıda Qazaqstan kásiporyndaryna BAÁ ınves­torlary jalpy somasy 146,6 mln dollar qarjy quıdy. Biraq Parsy shyǵanaǵy eline eksport 555,5 mln dollardy qurap, 8 paıyzǵa tómendegen. Osyǵan oraı, eksport kólemin arttyrý maqsatynda birqatar is-sharany júzege asyrý qolǵa alynyp otyr. Máselen, Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovtyń byltyr BAÁ-ge sapary aıasynda Qazaqstan ónimderi eksportyn ulǵaıtýǵa múmkindik beretin kelisim jasaldy. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıteti QazStandart Gulf TEC Certification – ónimniń Parsy shy­ǵanaǵy elderiniń talaptaryna sáı­kes­tigin baǵalaý salasyndaǵy kásip­oryn­men kelisimge qol qoıdy.

Bul kelisim BAÁ, Saýd Arabııasy, Qatar, Kýveıt, Oman jetkizýshileriniń tizilimine qosý rásimin aıtarlyqtaı jedeldetýge, saýdadaǵy tehnıkalyq kedergilerdi alyp tastaýǵa, otandyq ónim eksportyn ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Sonyń nátıjesinde, 30-dan astam qazaqstandyq óndirýshi BAÁ-ge taýarlaryn eksporttaýǵa múmkindik aldy. Osylaısha, qazaqstandyq taýar óndirýshiler elden shyqpaı-aq «Halal» sertıfıkatyn alyp, Parsy shyǵanaǵynda saýda jasaı bermek.

Qazaqstannan BAÁ-ge eksporttyń negizgi taýarlary qatarynda shıki munaı (249,6 mln dollar), mys jáne mys katodtary (235,3 mln dollar), qoı nemese eshki eti (12,2 mln dollar), legırlenbegen bolattan jasalǵan ystyqtaı ılektelgen jazyq ılek (10,5 mln dollar) jáne ózge de qara metaldardan jasalǵan buıymdar (8,2 mln dollar) bar. Jalpy, Qazaqstan BAÁ-ge shamamen 100 taýar túrin jetkizedi. Keıingi kezde ımporttyń kólemi artqan. Mysaly, 2022 jyldyń 9 aıynda 54,8 mlrd dollardy qurap, 2021 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 22 paıyzǵa ósken.

Keıingi kezdegi álemdegi geosaıası jaǵdaı men sanksııalar salqyny Qazaqstanǵa da teris áser etti. Sonyń saldarynan elimizdiń basty baılyǵy – munaıdy shetelge satý qıyndady. Osyǵan baılanysty balamaly logıstıkalyq joldar qarastyrý kerek.

«Qazaqstan – sapaly joldarǵa muq­taj úlken memleket. Kórshilerimiz­ben jáne Eýropalyq odaqpen birlese otyryp, «Sıfrlyq kólik dálizin» qurý jumystaryn júrgizip jatyrmyz. Bizdiń maqsatymyz – kedergilerdiń bárin joıý jáne Shyǵys pen Batys, Sol­tústik pen Ońtústik baǵyttaryn qaýip­siz túrde baılanystyrý. О́zara qarym-qatynastardyń damyp, nyǵaıýy Ámirlikter kompanııalaryna paıdaly bolatyny sózsiz. Sondyqtan elimizde teńiz jáne port ınfraqurylymyn qurý jónindegi Abu Dhabi Ports kompanııasymen yntymaqtastyǵymyzdy tolyq qoldaımyn», dedi Q.Toqaev Qazaqstan – BAÁ ınvestısııalyq dóńgelek ústelinde sóılegen sózinde.

Sapar barysynda Memleket basshysy Q.Toqaev Abu Dhabi Ports Group kom­panııasynyń bas dırektory Muhammed ál-Shamısımen kezdesti. Onda kólik jáne logıstıka salasyndaǵy ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý perspektıvalary talqylandy. Abu Dhabi Ports Group kompanııasy Kaspıı teńizindegi teńiz jáne port ınfraqurylymyn damytyp, «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasymen strategııalyq seriktestik ornatý jóninde kelisimge qol qoıdy.

Osylaısha, Abu Dhabi Ports kompanııasy Transkaspıı baǵyty boıynsha trans­porttyq-logıstıkalyq baılanys­ty damytýǵa atsalyspaq. Mundaı qadam Kaspıı mańyndaǵy porttardy oń­­taı­­landyryp, júk tasymaldaý qarqy­­nyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Jalpy, Abu Dhabi Ports júk qabyldaý jáne júk jóneltý boıynsha álemdegi úzdik kom­panııalardyń biri. Ashyq derekkózderdegi málimetterge súıensek, onyń jyldyq tabysy shamamen 4 mıllıard dollardan asady. Sondyqtan osyndaı alpaýyt korporasııanyń Qazaqstanǵa kelýi eksport salasyna qarqyn berýge tıis.

Budan bólek, sapar kezinde atom energetıkasy, azyq-túlik óndirý, ǵarysh, tehnologııa salalaryndaǵy yntymaqtastyq máseleleri talqylandy. Kezdesý barysynda 9 qujatqa qol qoıyldy. Qazaq­stan men BAÁ arasynda saýda-eko­no­mıkalyq jáne ınvestısııalyq ynty­­maq­tastyqty damytýdyń basym baǵyt­­tary talqylandy. Atap aıtqan­da, taraptar jańartylatyn energe­tıka, azyq-túlik qaýipsizdigi men aýyl sharýa­shylyǵy, taý-ken, kólik-logıs­tı­ka, qurylys-development jáne halyq­aralyq qarjy ortalyqtary ara­syn­daǵy yntymaqtastyq syndy perspektıvaly salalar boıynsha ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtý jóninde ýaǵdalasty.