Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryndaǵy ótpeli kezeńde sharýasyn shatqaıaqtatyp alǵan shet aýyl keıingi jyldary qaıta túlep, ajary kire bastaǵan. Búgingi Obaǵannyń abat kelbetin kórgen jannyń kóńili toǵaıady. Oblys ákimdiginiń málimetinshe, keıingi úsh jyldyń ishinde aýylsharýashylyq kásiporyndary óńirdegi jeti aýdanda jumysshylaryna arnap nebári 60-aq turǵyn úı turǵyzǵan. Áýlıekól aýdanynda – 9, Denısov aýdanynda – 8, Meńdiqara aýdanynda 6 úı turǵyzylsa, Altynsarın, Beıimbet Maılın, Jitiqara, Qamysty aýdanynda birde-bir úı salynbaǵan.
Bul aýdandardaǵy sharýashylyqtarǵa Obaǵannyń abadany Bolat Qarabaev syndy el janashyryn úlgi etse ıgi. Máselen, Bolat Jumashuly basqaratyn «Mıras» sharýa qojalyǵy aýyl turǵyndaryna keıingi eki jyldyń ishinde han saraıyndaı 15 jańa úı salyp bergen. Bul úıler avtonomdy gaz qurylǵysymen jylıdy. Ystyq sý, sýyq sý kirip tur. Jyly edeni, jýynatyn bólmesi men dárethanasy, tósek-orny, avtomatty kirjýǵyshy, ydys-aıaǵyna deıin bar. Qaladaǵy úılerden artyq bolmasa, kem emes. Turǵyndar daıyn úıge tek jeńil shabadanymen ǵana kiredi.
Jańa úılerdiń birine bıyl kúzde Obaǵan aýylynyń turǵyny Raýan Ońaıbaev qonystanypty.
– О́zim osy sharýashylyqta jumys isteımin. Aılyǵymyz joǵary. Kúzgi jıyn-terim aıaqtalǵan soń, shıpajaıǵa baryp demalyp keldik. Bul úıge bir-eki túıinshek, bir-eki sómkemen kirdik. Kóńilimizden shyǵyp jatyr, úı jyly, ádemi. Qaladaǵy sııaqty ishinde vanna, dárethana, dýsh – bári bar, – deıdi R.Ońaıbaev.
Obaǵandaǵy áleýmettik nysandardyń barlyǵy qalypty jumys istep tur. Tipti shaǵyn aýylda restobar da ashylǵan. Aýyl jastary jumystan bos ýaqytta osy toıhanada bas qosyp, saýyq qurady. Restobardaǵy eki úlken teledıdardan fýtbol, kúres sııaqty sport habarlaryn kóredi. Shaǵyn otbasylyq qýanysh, aýyldaǵy jıyn-toılar da osy jerde ótip turady. Máselen, byltyr aýyl ákimdigi osy toıhanada qarttar kúnin ótkizdi. Oǵan aýdandyq Mádenıet úıiniń ónerpazdary arnaıy kelip, shaǵyn konsert qoıyp, úlken kisilerge syı-qurmet kórsetildi.
Byltyr Obaǵanda medpýnkt ǵımaraty boı kóterdi. Muny da Bolat Qarabaev óz qarajatyna turǵyzǵan. Oǵan qosa syrttan dáriger maman shaqyryp, ol kisige de jańa úı salyp berdi. Búginde medpýnkt aýyl turǵyndaryna tegin medısınalyq qyzmet kórsetip otyr.
– Koronavırýs indeti bastalǵanda Bolat Jumashuly aýdandyq aýrýhanaǵa 3 mln teńgeniń apparatyn alyp bergen. Byltyr jazda ózi aýylǵa shaqyryp, jumys iste, jaǵdaıyńdy jasap beremin degen soń osynda kelip, kórip kettim. 100 sharshy metrlik medısınalyq pýnkt te, onyń qasyndaǵy úı de unady. Avtonomdy gazben jylıdy. Medpýnkt – besbólmeli, dáliz, vestıbıýli bar. Bári zamanaýı, ishinde maǵan kerek nárseniń bári bar. Unaǵan soń kóship keldim. О́te jaqsy aýyl. Jaǵdaı jaqsy bolǵan soń bala týý kórsetkishi de jaqsy bolady. Mysaly, bul aýylda bir jasqa deıingi 15 bala bar, – deıdi aýyl feldsheri Jaıly Isabaeva.
Obaǵanda 109 úı bar, 400-ge tarta turǵyn mekendeıdi. Olardyń deni – osy aýyldyń baıyrǵy adamdary. Buryn jaıly jer izdep qalaǵa kóship ketkenderdiń birazy qaıta oralyp jatyr.
Aýyl ákiminiń aıtýynsha, bul óńirdegi birneshe eldi meken bertinge deıin Rossııa aýyldyq okrýgi dep atalyp kelgen. Kópshiliktiń qalaýymen 2019 jyldan beri Obaǵan aýyldyq okrýgi dep ózgertilgen. Aýyldyń shaǵyn kásipkerleri jol boıynan da paıda taýyp, nápaqa aıyryp otyr. Túmen – Lısakov, Rýdnyı – Qorǵan, Qostanaı – Túmen baǵytyndaǵy avtobýstar, júk kólikteri osy Obaǵannyń ústimen ótedi. Eki eldiń arasyna qatynaıtyn jolaýshylar aýyl shetindegi eki dámhanaǵa toqtap, tamaqtanady.
– Shalǵaıda, shekara túbinde jatqan aýyl damyp, gúldenip jatyr. Ár úıdiń tútini túzý shyǵyp, eldiń el bolyp otyrǵany da osy Bolat Jumashulynyń arqasy. Aýyldyń úlken-kishisine birdeı búkil jaǵdaıdy jasap berip otyr. Kóp balaly otbasylarǵa, jalǵyzbasty analarǵa da qaıyrymy mol. Jurt aýyldan kóshpesin, syrtqa ketpesin dep janyn salyp jumys istep júrgen abzal azamat. Aýyldyń ortalyq saıabaǵyna 7 mln teńgege sýburqaq, úlken gúlzar, shaǵyn fýtbol alańyn saldy. Aýyldy abattandyrý jumystary áli de jalǵasyp jatyr. Byltyr jol qurylysynyń tehnıkalyq qujatyn jasaýǵa qarjylaı kómek kórsetti. Nátıjesinde oblystyq, respýblıkalyq bıýdjetten qarajat bólinip, aýyl ortalyǵyndaǵy kósheler men aýyl arasyna qatynaıtyn birneshe shaqyrym jolǵa asfalt tóseldi. Bıyl aýyl ishindegi eki kósheniń tehnıkalyq qujatyn jasaýǵa taǵy qarjy berdi. Aldaǵy jazda bul kósheler de ońdalyp qalar degen úmittemiz. Aýylda qazaq kúresi úıirmesi bar. Kásipker jas sportshylarǵa da qoldaý kórsetip, sport kıimderin satyp alyp, jarysqa baratyn jol pulyn berip, demeýshilik jasap otyrady. Osynyń nátıjesinde, aýyl sportshylary aýdandyq, oblystyq jarystarda júldeli oryndardan kórinip júr, – deıdi Obaǵan aýyldyq okrýginiń ákimi Marat Nurjanov.
Kásipker Bolat Jumashuly byltyr Obaǵannyń ortalyǵynan kópshilikke ortaq úlken monshanyń irgesin kóterip qoıdy. Aldaǵy jazda halyq ıgiligine paıdalanýǵa berilmek.
Turǵyndardyń aıtýynsha, aýylda jalaqy jaqsy. Medısına tegin. Turǵyndardyń otyn-kómirin, jem-shóbin jyl saıyn kúzde «Mıras» sharýa qojalyǵy túsirip berip otyr. Aýylda toı-tomalaq, qaza bola qalsa, sharýashylyq basshysy jumysshylaryn, azpazdaryn jiberip qoldaý kórsetedi.
«Mıras» sharýa qojalyǵy 5 myń gektar alqapqa egin egedi. 500-ge tarta iri qarasy men jylqysy bar. Jylda asta-tók astyq alatyn alpaýyttardyń qatarynan emes. Biraq soǵan qaramastan, tabysynyń qomaqty úlesin aýyldy kórkeıtýge jumsap otyr.
– Jumysshylardyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa bıyl 120 mln qarjy salyp qoıdyq. Endi odan basqa jańadan kóship kelgenderdiń jaǵdaıyn jasaý degen másele bar. Kezinde osy aýyldan kóship ketkender qaıta orala bastady. Mysaly, byltyr 5 otbasy bala-shaǵasymen kóship keldi. Olarǵa buzaýly sıyr, qulyndy bıe, on shaqty usaq mal, daıyn baspana berdik. Tek erinbeı eńbek etip, osy aýylǵa bir shybyq ekse de paıdasyn tıgizýi kerek. Aýyldy damytý úshin eń aldymen jumysshylarǵa joǵary jalaqy, eńbekten tys ýaqytta tynyǵatyn demalys oryndary kerek. Aýyl adamdary tek mal jaılap, jumys istep qana júre bermeı, bir aýyq demala da bilýdi de úırenýi kerek, – deıdi sharýa qojalyǵynyń basshysy Bolat Jumashuly.
Azamaty bar aýyl azbaıdy degen osy. Obaǵan mektebinde búginde 74 bala oqıdy. Shalǵaıda jatqan ózge aýyldardaǵy oqýshy sany jyl sanap kemip jatqanyn eskersek, bul – óte jaqsy kórsetkish.
– Munyń ózi jas otbasylarǵa jaǵdaı jasap, jumys taýyp berip otyrǵan Bolat Qarabaevtyń arqasy. Aılyqtary jaqsy. Kásipker keıingi 5-6 jyldyń ishinde mektepke 100 myń dollar kóleminde qarjy bóldi. Mektep ǵımaratyn tolyqtaı kúrdeli jóndeýden ótkizdi, – deıdi aýyldyq okrýg ákimi.
О́kinishke qaraı Obaǵandaǵy halyq sany 400-den assa, osy okrýgtiń ortalyǵy bolyp sanalatyn Taısoıǵan aýylynda 75-aq adam qalǵan. Bul aýyldaǵy úshqabatty úlken mektepte 6-aq bala oqyp jatyr. Bul aýylda 500 myń gektar alqapqa astyq egetin alpaýyt kásiporyn «Olja-Agro» agroónerkásip holdınginiń «Rosbıdaı» degen bólimshesi jumys isteıdi. «Rosbıdaıdyń» Taısoıǵannyń mańaıyndaǵy 18 myń gektar jerge egin egip otyr. Bul seriktestik te jumysshylaryna arzan jemshóbin berip, aýylǵa tıip-qashyp kómektesip turady. Biraq osynshama ulan-ǵaıyr jerdiń ıgiligin kórip, asta-tók paıda taýyp otyrǵan iri sharýashylyqtyń aýylǵa tıgizip otyrǵan paıdasy shamaly.
«Osy máseleni oılastyryp, zańdastyryp, durys sheshim qabyldaý kerek sııaqty. Mysaly, nebári 5 myń gektar jerge dán egetin «Mıras» sharýa qojalyǵy óz aýylyna keremet jaǵdaı jasap berip otyr. Al odan 4 ese úlken alqapqa dán sińirip otyrǵan «Olja-Agronyń» qysta qar tazalap, kúzde jumysshylaryna arzan jemshóp bergennen basqa áketip bara jatqan kómegi joq. Sonshama jerge ıe bolyp otyrǵan alpaýyt kásiporynnyń jarnamasy jaqsy bolǵanymen, elge shynaıy kómektesý, aýylǵa sharapatyn tıgizý degenge kelgende sarańdyq tanytyp otyr. Oblys basshylary osynyń bárin kórip-bilip otyr. Nege munyń qalaı demeıdi? Obaly ne kerek, keńes dáýirinde aýyldyń jaǵdaıy jaqsy boldy. О́ıtkeni aınalasyndaǵy ıen jerden túsken tabystyń belgili bir mólsheri sol aýyldyń ıgiligine jumsalatyn. Endi ony qaıta qalpyna keltirip, alpaýyt sharýashylyqtardy ıe bolyp otyrǵan jer kólemi men jyldaǵy tapqan tabysyna qaraı, aýyl bıýdjetine salyq tóleıtindeı etetin kez keldi ǵoı. Senat, Máslıhat depýtattary da osy máseleni qozǵap, zańdastyrý jaǵyn oılastyrsa eken. Munsyz Prezıdentimizdiń aýyldy damytý jónindegi ıgi bastamalaryn júzege asyrý múmkin emes. Kerisinshe, jekeniń menshigindegi egin sharýashylyǵy damyǵan saıyn, aýyldyń jaıylymy tarylyp, turmysy tómendeı beredi. Biz ǵana emes, kóptegen iri sharýashylyqtardyń óz jumyskerleriniń ómir sapasyn kóterý máselesinen shetkeri ekenin kórip júrmiz. Osy aýyldyń mańaıyndaǵy jerdi emip, eldiń eńbegin paıdalanyp otyrǵan soń, sharýashylyq basshysy jyl saıyn aýyl turǵyndarymen kezdesip, aýyldy kórkeıtý úshin qandaı máselelerge kóńil aýdarý kerek dep keńesip otyrýy kerek qoı. Áıtpese bıýdjeti mardymsyz aýyl ákimdiginiń qolynan ne keledi? Sharýashylyqtardyń bul máseleden shet qalýyna jol bermeý kerek», deıdi turǵyndar.
Taısoıǵandyqtar «Olja-Agronyń» bas dırektoryna: «Jerdiń quty – turǵyndar, aýylǵa janashyrlyq tanytyp, betterińdi beri buryńdar, bulaı bola berse, bul óńir elsiz qalatyn túri bar, halyq kóship jatyr», degen mazmunda hat joldamaq.
Obaǵanǵa qaıta oralsaq, ákimniń aıtýynsha, aýylda mal ustaýǵa múmkindik bar, turǵyndardyń bári tórt túlik ustap, tól alyp otyr. Biraq jaıylymnyń azdyǵy mal basyn kóbeıtýge múmkindik bermeı otyr. О́ıtkeni Obaǵannyń bir jaǵy Meńdiqara aýdany, bir jaǵy egistik, bir shaqyrym jerden Obaǵan ózeni ótedi, al bir jaǵyna shekara tıip tur.
Oblystyq jer resýrstaryn basqarý departamentiniń málimetinshe, 2022 jyly óńirde paıdalanýsyz jatqan 260 myń gektardan asa jer memleket menshigine qaıtarylǵan. Onyń 141 myń gektary – jaıylymdyq jer. «Qaıtqan malda qaıyr bar» demekshi, turǵyndar jaıylymǵa jarymaı otyrǵan aýyldarǵa da memleket menshigine ótken jerlerden úles tıip qala ma dep úmittenip otyr.
Qostanaı oblysy
