Bir aıta keterligi, zań shyǵarýshy organ múshelerin saılaýdyń osyndaı júıesi álemniń basqa elderinde de kezdesedi. Mysaly, Jańa Zelandııa, Germanııa, Japonııa, Ońtústik Koreıa, Lıtva, Meksıka, Ulybrıtanııa. Árıne, elderdiń árqaısysynyń ózindik aıyrmashylyqtary, erekshe belgileri bar. Biraq jalpy alǵanda aralas saılaý júıesi proporsıonaldy júıeniń de, majorıtarlyq júıeniń de tıimdi tustaryn paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Aralas saılaý júıesiniń taǵy bir artyqshylyǵy, saılaýshy endi partııalarǵa, sondaı-aq óz aımaǵynan belgili bir kandıdatqa daýys berý arqyly belgili bir saıası baǵdarlamany tańdaıdy. Osylaısha, saıası múddelerdiń ókildigi saqtalady jáne saılaýshy men belgili bir aımaqtan saılanǵan depýtat arasyndaǵy baılanys nyǵaıady. Onyń ústine saılaýshylar endi bir mandatty okrýg boıynsha saılanǵan depýtatty keri shaqyryp alý múmkindigine ıe. Bul depýtattar jumysynyń tıimdiligine, olardyń ashyqtyǵy men azamattarǵa qoljetimdiligine oń áser etýge tıis.
Saıası ómirdi jandandyrý ıdeıasyn jalǵastyra otyryp, jańa júıe eldegi partııalyq júıe men kóppartııalyqtyń damýyna da serpin bermek. Mysaly, Jańa Zelandııada aralas júıe engizilgennen keıin etnostyq jáne tildik azshylyqtar múddesin qorǵaıtyn usaq saıası partııalar Parlamentte ókildik aldy.
Onyń ústine saıası partııalar aımaqtyq deńgeıde de belsendi túrde áreket etedi. О́ıtkeni bir mandatty okrýgterdegi saılaý eldiń zań shyǵarýshy organynda depýtattyq oryn alýǵa qosymsha múmkindik beredi. Osylaısha, 2023 jylǵy parlament saılaýy saıası partııalar, saıası belsendi azamattar men qazaqstandyq saılaýshylar arasyndaǵy qarym-qatynasty nyǵaıtady.
Ámına ÚRPEKOVA,
sarapshy
