Barlaýshylar, sonymen qosa ıt-qustyń qysqy azyǵy bolyp sanalatyn elik, bulan, jabaıy shoshqa sııaqty birqatar janýarlardyń da jaıylatyn jerin, júretin jolyn anyqtap, belgilep, alystan sýretke túsirip alyp jatyr.
«Alǵashqy tórt kúndik esep nátıjesine sáıkes, mamandar Naýyrzym qoryǵynyń alýan túrli janýarlarǵa baı ekenine kóz jetkizip otyr. Ásirese, egiz laqtaǵan elikter men janyna ótken jylǵy buzaýlaryn ertken bulandar jıi kezdesedi. Bul janýarlar júrgen mańaıda jalǵyz, keıde jubymen jortqan túz taǵylarynyń da izderi saırap jatyr. Úıirli qasqyrlardyń izi túsken jerler de kóp kezdesedi», deıdi mamandar.
Birlesken shara barysynda qoryqshylar «Smart Mobile» mobıldi qosymshasynyń jumysymen tanysyp, ony qalaı paıdalaný kerek ekenin meńgerip jatyr. Bul qosymsha qazirdiń ózinde memleket qorǵaýyna alynǵan birneshe tabıǵı aýmaqtarda janýarlardy torý, olardyń esebin alý nátıjeleri týraly derekterdi jınaý úshin qoldanylady. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, mundaı málimetter esepter men taldaý anyqtamalaryn jyldam daıyndaýǵa kómektesedi.
– «Smart Mobile» mobıldi qosymshasy qoryq aýmaǵyndaǵy janýarlardyń qysta, jazda turaqtaıtyn mekenin, qozǵalysyn, olardyń sany men túrin anyqtaýǵa kerek málimetterdiń birazyn sıfrlandyrýǵa jol ashyp, mamandardyń múmkindigin keńeıtedi, – deıdi E.Kúmisbekov.
Buǵan deıin dala bórisi sany rettelýge tıis janýarlar sanatynda bolyp kelgendikten, ańshylar qashqanǵa adym ashtyrmaıtyn júrdek shanaǵa mingeli, túz taǵylarynyń da kúrt azaıyp ketkeni belgili. Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń 2022 jyldyń aıaǵynda qasqyrdy ańshylyq nysany bolyp tabylatyn baǵaly janýarlar tizbesine engizgeni de beker emes.
Máselen, mamandar 2014-2018 jyldardyń aralyǵynda túz taǵylary popýlıasııasyna aıtarlyqtaı zııan kelip, dalada qasqyr qalmaı bara jatqanyn anyqtaǵan. Muny atalǵan jyldary Qostanaı, Aqtóbe, Qaraǵandy jáne Aqmola oblystarynyń birqatar aýdanynda ańshylar men jergilikti turǵyndardan alynǵan saýaldama nátıjeleri de rastaıdy.
Saýaldama derekterine súıensek, ańshylyqpen arnaıy aınalysatyn mekemelerdiń ańshylary buryn bir shyqqanda júzge deıin qasqyr aýlaıdy eken. Alaıda 2010 jyldan keıin dala qasqyrlarynyń sany kúrt azaıyp ketken. Al 2015 jyldan keıin Aqtóbe jáne Qostanaı oblystarynyń keıbir aýdandarynda qasqyrdyń ózi túgili, izi de kórinbeı ketken.
«Iri jyrtqyshtar popýlıasııasynyń tarylýy ekojúıege tikeleı keri áserin tıgizedi. Sondyqtan 2014 jyldan bastap, ASBK qasqyr sanyn baqylaý boıynsha bıologııalyq negizdeme ázirleý jumysyn jandandyryp, túz taǵylaryna ańshylyq nysany bolyp tabylatyn janýarlar mártebesin berýdi usyndy. Bul dala bórileriniń sanyn anyqtap, baqylaý júrgizýge, túz taǵylarynyń belgilengen mólsherden azaıyp ketpeýine jol ashady», deıdi Qazaqstan bıoalýantúrlilikti saqtaý qaýymdastyǵynyń ókilderi.
Mamandardyń aıtýynsha, alda qasqyrdy esepke alý, sanyn anyqtaýdyń ońtaıly tásilin qalyptastyrý sekildi birqatar máseleni sheshý mindeti tur.
Qostanaı oblysy
