Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
2019 jyly qarjy pıramıdasyn jasaýshylarǵa qatysty qylmystyq is sany salystyrmaly túrde az boldy, al pandemııanyń birinshi jylynda ol birden jeti ese, ıaǵnı 24-ten 180-ge deıin ósken. Kelgen shyǵyn mólsheri 2020 jyly 1,59 mlrd teńgeden 6,17 mlrd teńgege deıin artqan. 2021 jyl Qazaqstanda qarjy pıramıdasyn qurýshylar úshin naǵyz gúldengen kezeń bolǵanǵa uqsaıdy.
«Olardyń jumysynyń aýqymy artyp, megapolısten óńirlerge deıingi aralyqta tarala bastady. Jańa qylmystyq is sany az bolǵanymen, keltirilgen shyǵyn birneshe ese ósip shyǵa keldi – 33,34 mlrd teńgege deıin. Bul Qylmystyq kodekste qarjylyq pıramıdalar týraly 217-bap bólek kórinis tapqan 2015 jyldan bergi Bas prokýratýranyń statıstıka júrgize bastaǵan kezeńnen keıin tirkelip otyrǵan rekordtyq soma. 2022 jyldyń qańtar-qarashasynda salymshylardyń aqshasyn tartqan qarjylyq alaıaqtyq boıynsha 127 jaǵdaı tirkeldi. 2021 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda kórsetkish 24,8 paıyzǵa azaıdy. Aldanyp qalǵan azamattar sany 1,2 myńnan 625-ke deıin tómendedi. Atap ótý kerek, statıstıkada tek polısııaǵa aryz jazǵan zardap shegýshiler ǵana eskerilip otyr», dep habarlady Ranking sarapshylary.
Bas prokýratýranyń quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý komıtetiniń deregi boıynsha 2022 jyldyń qańtar-qarashasy aralyǵynda alaıaqtar qaltasyna 8,11 mlrd teńge salyp bergen. Olardy qaıtarý múlde múmkin emes. Somanyń nebári 4 paıyzǵa jýyǵy, shamamen 325 mln teńge ǵana ótelgen. Alaıaqtardyń esepshotyna túsken aqshanyń keri qaıtpaıtynyn aldyńǵy jyldardaǵy derek te dáleldeıdi. 2018 jyly búkil shyǵyn somasynyń 1,07 paıyzy, al 2019-2021 jyldary bar bolǵany 1 paıyzy ǵana qaıtarylǵan.
2022 jyldyń esepti kezeńinde sotta qaralǵan qylmystyq is sany (92) bir jyl burynǵymen salystyrǵanda eki ese az (229). Sonyń birazy jyldar boıy kóleńkeli sharýasyn dóńgeletip kelgenderdiń aqyrǵy aıaldamasyna aınalypty.
«30 jeltoqsanda Saryarqa aýdandyq sotynda (Astana qalasy) avtobıznes salasynda pıramıda júıesin qurǵan Almaty jáne Astana qalalaryndaǵy avtosalondar jelisiniń bes qyzmetkerine úkim shyǵaryldy. Olar avtomobılderdi naryqtyq baǵadan tómen saýdalaǵan. Ondaı kólikterdi alý úshin aldyn ala tolyq tólem jasap, bir jarym aı kútý qajet. 2019 jyldyń naýryzynan 2021 jyldyń qazanyna deıingi aralyqta jalǵan salondar 300 zardap shegýshiden 7,5 mlrd teńge alǵan. Ár adamnan alynǵan jarna kólemi 1 mln men 660 mln teńge aralyǵynda. Shyǵyn sol kúıi ótelmedi. Jalǵan júıeni qurýshylar bastapqy kezeńde óz ýádelerin oryndaǵandyqtan, uzaq ýaqyt boıy jumys isteı alǵan. Avtokólikti satý týraly qujattar zań turǵysynan óte saýatty toltyrylǵandyqtan adamdar oǵan esh kúmán keltirmegen», dep málimdedi Ranking.
Qarjylyq monıtorıng agenttiginiń habarlaýynsha, azamattar bir-aq sátte kompanııalarda qarjy pıramıdasynyń belgileri bar-joǵyn teksere alady. Agenttik ázirlegen Telegram messendjerindegi bot azamattarǵa qarjylyq pıramıdaǵa tartatyn alaıaqtardyń áreketterinen qorǵanýǵa kómektesedi. «Paıdalanýshy kompanııanyń/uıymnyń saıtyna, Instagram paraqshasyna, Vkontakte tobyna nemese Telegram arnasyna https://internet.zzz (com, ru, kz jáne t.b.) nemese internet.zzz (com, ru, kz jáne t.b.) formatynda silteme engizýi kerek. Sonymen qatar sizge tabys usynatyn kompanııanyń BSN-y arqyly tekserýge bolady. Iske qosýdyń birinshi kezeńinde Telegram messendjerinde bir akkaýnttan táýligine 5 retten kóp suraý jiberý múmkin emes. 2022 jyly agenttik qarjy pıramıdalaryn uıymdastyrý faktisi boıynsha 85 qylmystyq isti aıaqtady. Bıyl 29 qarjy pıramıdasy joıyldy. 15 is boıynsha úkim shyǵarylyp, 23 adam sottaldy», delingen agenttik habarlamasynda.
