Pavlodar aýdanynyń Grıgorevka aýyldyq okrýginde «Jańa qala» dep atalatyn jaýapkershiligi shekteýli seriktestik bar. Bul – Qazaqstandaǵy táýelsizdik jyldary alǵash qurylǵan sharýashylyqtardyń biri. «Jańa qala» sonaý toqsanynshy jyldardaǵy toqyraý men jańa zamandaǵy damýdyń barlyq kezeńin ótkergen, talaı teperishti kórgen sharýashylyq. Osy seriktestiktiń oty men sýyna túsip, irgetasy alǵash qurylǵan sátten bastap eńbek etip kele jatqan Ermek Asaıynovtyń eseli eńbegin mundaǵylar aıryqsha qurmet turady.
Ermek Tóleýuly – búginde tutas sharýashylyqtyń úılestirýshisi. Seriktestik basshysy Ardaq Turlybaev irgeli aýylsharýashylyq qurylymyndaǵy jumysty onyń qatysýynsyz elestete almaıtynyn jetkizdi. Qazir munda 40-qa jýyq adam eńbek etedi. Zamanǵa saı jabdyqtalǵan taýarly sút fermalarynda kúnine 800 sıyr saýylyp otyrǵan jaıy bar. Al ıeligindegi 10 myń gektar jerdiń 5 myń gektarynda jyl saıyn mal azyǵy, qalǵan bóligine dándi daqyl ósiriledi.
– Ermek aǵa bizdiń sharýashylyqta 25 jylǵa jýyq ýaqyt eńbek etip keledi. Shırek ǵasyrlyq kezeń ishinde sharýashylyqty basqarýdyń, ondaǵy jumysty qalaı úılestirýdiń jón-josyǵyn tolyqtaı meńgerip, eńbek ónimdiligin kóterýge bastamashy boldy. Bul iske aınalasyndaǵy azamattardy jumyldyryp, bir tynym tappaıdy. Uzaq jyldar egin jáne mal sharýashylyqtaryndaǵy máselelerdi sheshýmen shuǵyldandy. Aǵamyz áli kúnge attan túsken joq. Qıyn kezeńderde tájirıbemiz jetpeı jatqanda qoldap, barlyq bilgenimen bólisip turady. Ujymdaǵy jumyskerler ony aıryqsha qurmetteıdi. Árdaıym sabyrly qalpy, kez kelgen iske kásibı turǵydan áreket etetini jas jumyskerlerdi ǵana emes, aǵa urpaqtyń ózin tánti etedi, – deıdi «Jańa qala» sharýashylyǵynyń basshysy.
Keńes odaǵy ydyraǵan soń ózge ulttardyń kóbi ózderiniń tarıhı otanyna kóship ketti. Toqsanynshy jyldardyń basynda bul jerde eńbek isteıtin adam tabý qıyndady. Sebebi árbir aı saıyn adamdar, ásirese nemis ultynyń ókilderi jıi kóship jatty. Jekeshelendirý tolqynynan ótken jergilikti azamattar bas qurap, alǵashqy sharýashylyqtaryn jolǵa qoıa bastaǵan. Sol tustaǵy keńsharlar ydyramaı turǵanda eńbek jolyn mehanızator bolyp bastaǵan Ermek Tóleýuly «Jańa qala» sharýashylyǵy qurylǵanda oǵan alǵashqylardyń biri bolyp jumysqa turdy. Bul seriktestiktiń irgetasy sonaý 1998 jyly qalanǵan. Sharýashylyqty aıaqqa turǵyzý úshin ózge azamattarmen birge kúni-túni damyl tappady. Keńestik júıeden qalǵan sharýashylyq negizin saqtaı otyryp, ony odan ári damytyp, aýqymyn keńeıtýge atsalysty. Seriktestik basshylyǵymen qoldaǵy 150 bas qara maldyń sanyn kóbeıtip, saýyn sıyrlardyń fermasyn qurý týraly maqsat qoıylǵan-tuǵyn. Bul úshin mol mal azyǵy qoryn jasaqtaý qajet edi. Alaıda eski tehnıka egin sharýashylyǵymen tolyq aınalysýǵa múmkindik bermedi. Aýylsharýashylyq agregattary jıi-jıi isten shyǵyp, birde tuqym, endi birde janar-jaǵarmaı jetpeı qalatyn. Osynshama qıyndyqtardy janyndaǵy jumyskerlermen birge ótkere júrip, sharýashylyq basqarýshylary tájirıbe jınaqtady. Sóıtip, arada 10-15 jyl ótkende jaqyn mańdaǵy qala turǵyndaryn azyq-túlikpen qamtý áleýeti joǵary irgeli seriktestik paıda boldy.
– Erekeń ekeýmiz – úzeńgiles jandarmyz. «Jańa qala» alǵash qurylǵan sátten bastap osynda eńbek etip kelemiz. Alǵashqy jyldardyń mehnaty, qıyndyǵy kóp boldy. Eski tehnıka, tozyp turǵan qorajaı, tuqym jetispeýshiligi tyǵyryqqa tireı beretin. Jaryq jıi óship, fermadaǵy sıyrlardy qolmen saýýǵa májbúr boldyq. Ermek sekildi eńbeksúıgish azamattardyń arqasynda jyldar óte sharýashylyǵymyz órkendep, damýǵa bet burdy. Búginde munda 2 myńnyń ústinde sımmental tuqymdy qara mal ósiriledi. Taýarly sút fermalarynda bir demde 800 bas sıyr saýylady. Aımaqtaǵy sút óńdeýshi zaýyttardy shıkizatpen qamtýda bizge úlken mańyz berilip otyr, – dep áńgimeledi sharýashylyqtaǵy ákimger Samat Sársenbaev.
Negizi bul seriktestikti kezinde aǵaıyndy Qaırat jáne Marat Turlybaevtar birlesip qurǵan edi. Eńbek adamdarynyń basyn quraý, sharýashylyqtaǵy eńbek ónimdiligin ósirýde isker azamattar kóbine Ermek Tóleýulynyń kómegine súıendi. Sebebi seriktestik egin jáne mal sharýashylyǵymen aınalysatyndyqtan qos salany qatar alyp júrý ońaı dúnıe emes. Egin salý men maldyń azyq qoryn daıyndaý, taýarly sút fermasyndaǵy kúndelikti máselelerdi sheshý, jumyskerlerdiń jaǵdaıyn oılastyrý úshin basqarýshynyń bilikti bolǵany mańyzdy.
Ermek Asaıynovpen tildeskenimizde qarapaıymdylyǵyna tánti boldyq. Búginde jasy alpystan asqan eńbekqor jan ózi jaıynda áńgimelegendi unatpaıtynyn jetkizdi. Aýyl sharýashylyǵy týraly bilgenderimen bólisip, saladaǵy máseleler jóninde oı bólisti. Ásirese jastardyń keıingi jyldary aýyl dese at-tonyn ala qashatynyna, aýyldyq jerlerdegi «Jańa qala» syndy sharýashylyqtarda jumys isteıtinderdiń deni búginde 50-60 jastan asqan jigit aǵasy ekenine qynjylys tanytty. Sharýashylyq jyl saıyn jańadan baspanalar salyp, eńbekaqyny kóterip, aýylda jaıly jaǵdaı týdyrýǵa talpynyp jatqanyna qaramastan, jas mamandar munda attap basqysy joq. Qazirgi ýaqytta fermaǵa mal ósirýshiler, baqtashylar, saýynshylar, mal dárigerleri aýadaı qajet.
– Arqanyń jeri de qut, eli de qut. Babyn tapqan adamǵa ata-babamyzdyń amanattap qaldyrǵan ulan-ǵaıyr jerinde aınalysatyn kásip te, jumys ta jetkilikti. Jyldar boıy jıǵan tájirıbemizdi jastar býynyna úıretip ketkimiz-aq keledi. Alaıda jańa zamannyń urpaqtary agrokeshenge jýymaıtyny ókinishti. Kezinde egin jınaý ýaqytynda demalys degendi bilmeı, astyqtyń sońǵy daqyly qambaǵa quıylmaıynsha tynym tappaıtynbyz. Qazir qarasaq, kúzgi naýqanda jumys isteýge keletin biren-saran jastar jeksenbi kúni demalysqa suranyp turady. Bul ata-analardyń balalaryna eńbek tárbıesin durys sińire almaýynan dep oılaımyn. Balalyq shaǵymyzda ustazdarymyzdy syılaıtynbyz, tárbıemiz myqty bolatyn, úlkender eńbekke erte baýlyp, paıdaly jumysqa tartty. Odan jaman bolǵan joqpyz. Osyndaı qadamdar búgingi mektepte bastalýǵa tıis qoı. Meni osy jaǵdaı erekshe qamyqtyrady, – deıdi keıipkerimiz.
Ermek Tóleýuly memleket búginde sharýa baqqan aǵaıynǵa barlyq múmkindikti jasap otyrǵanyn aıtty. Jyl saıyn tólenetin mıllıondaǵan sýbsıdııa, lızıngke beriletin zamanǵa saı aýylsharýashylyq tehnıkalary damımyz, ósemiz degenderge barlyq múmkindiktiń kiltin ustatyp otyrǵany haq. Tek osyny qabyldap, alǵa jyljytatyn adamı kapıtaldyń jetispeıtini qynjyltady.
Pavlodar oblysy,
Pavlodar aýdany,
Grıgorevka aýyldyq okrýgi
