TО́RIMIZDE — TО́RT ALTYN

Astanada Boks federasııasynyń uıymdastyrýymen sporttyń osy túrinen áıelder arasynda ótken Azııa chempıonaty máresine jetti. Munda Qazaqstan quramasy bir apta boıy elordanyń “Dáýlet” sport keshenindegi sharshy alańda 16 eldiń ókilderi arasynda tórt altyn, bir kúmis jáne úsh qola medal ıelenip, jalpy komandalyq esep boıynsha birinshi oryndy jeńip aldy. Bizdiń eldiń quramasynda bas júldeni Jaına Shekerbekova (54 kg), Saıda Qasenova (64 kg), Darıǵa Shákimova (75 kg) men 81 kılo salmaqta kúsh synasqan Ma­rına Volnova jeńip alsa, 48 kılo salmaqtaǵy Nazgúl Boran­baeva jalǵyz kúmis júldeni, úsh qola medaldi Áıgerim Asqarova (51 kg), Elena Kolsova (69 kg) jáne Iýldýz Mamatkýlova (81 kg) qanaǵat tutty. Al jalpy koman­dalyq esepte Qazaqstan qurama­synan keıin ekinshi oryndy ıe­le­n­gen qytaılyqtar úsh altyn men úsh kúmis júldeni enshilense, Soltústik Koreıa quramasy eki al­tyn, tórt kúmis medaldi jeńip alyp, úshinshi orynǵa, odan keıin fınalda eki altyn, bir kúmis júl­de ıelengen Úndistan koman­da­sy tórtinshi orynǵa taban ti­redi. Osy jerde úndilik 46 kılo sal­maqta kúsh synasqan tórt dúr­kin álem chempıony, eki balanyń anasy Merı Kom esimdi boksshy­nyń kezekti márte Azııa chempı­o­ny atanǵanyn atap ótkenimiz jón. Bul synda úzdik boksshy ata­ǵyn 60 kılo salmaqta Azııa chempıondyǵyn jeńip alǵan tájik qyzy Movzýna Shorıeva ıelendi. Chempıonat sońynda osylar­dyń bárin Premer-Mınıstr Kárim Másimov, Parlament Se­naty Tóraǵasynyń orynbasary Muhambet Kópeev, Týrızm jáne sport mınıstrligi Sport isteri jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Elsııar Qanaǵatov, Boks federa­sııa­synyń prezıdenti Tımýr Qulybaev, AIVA prezıdenti Chıng Vý men Olımpıada jáne álem chempıondary marapattady. Júgirgen jetpes, buıyrǵan ketpes Azııa chempıonatynyń sońyn­da ulttyq quramanyń bas bapkeri Vadım Prısıajnıýkten Qazaqstan quramasy úshin bıylǵy Azııa chempıonatynyń qalaı aıaqtalǵa­nyn surastyrǵanymyzda, áıelder boksyn damytýmen sońǵy bes jyl boıy aınalysyp kele jatqan bapker bylaı dedi: – Segiz medal bizdiń qurama úshin úlken jetistik. Árıne, aqtyq synǵa bes boksshymyz ǵana emes, basqa da qyzdarymyzdyń shyǵýǵa múmkindigi bar edi. Biraq ta bap pen baq taǵy qatar júr­mese, bu­ǵan biz ne isteı alamyz? Bizdiń qyz­dardyń chempıonatqa daıyn­dy­ǵy jaqsy boldy. Fı­nalda Naz­gúl Boranbaevamen qol­ǵap túı­istirgen Merı Kom ún­diniń tórt dúrkin álem chempıony atan­ǵan boksshy. Shynyn aıtý ke­rek, Nazgúldiń oǵan shamasy ke­lińkiremeı qaldy. Muny jarty­laı fınalda utylǵan basqa da boksshylarǵa qatysty aıtýǵa bo­lady. Degenmen, tórt altyn, bir kú­mis, úsh qola júlde elimizde ir­ge­tasy 2005 jyly qalanǵan áıel­­der boksy úshin úlken jetis­tik degim keledi. – Tóreshilerdiń jumysyna qandaı baǵa berer edińiz? – Olardyń jumysyn bas bar­maqpen baǵalaýǵa bolady. Bári ádiletti túrde ótti dep aıta ala­myn. Teń bolǵan jekpe-jekter, árıne, kóp boldy. Biraq tóre­shi­ler sonyń ózinde qınalmaı, óz baǵalaryn berip jatty. Munyń bárin AIVA prezıdenti kórip otyrdy. – Bizdiń quramanyń qandaı kemshilikteri, problemalary bar? – Bir ǵana problema bar. Biz­de áıelder boksy kesh qolǵa alyn­dy. Qazir qarap otyrsaq, ká­rister men qytaılyqtar 8-10 ja­synan bastap sporttyń osy tú­­rimen aınalysady. Al bizdiń quramada onymen shuǵyl­da­nyp júrgenderine nebári 3-4 jyl, ári ketse 5 jyl. Degenmen, ósý bar. Tórt jylda tórt qy­zy­myz Azııa chempıony bolyp otyr. – Qyzdar boksqa qalaı kelip júr? Áke-shesheleri qarsy bolǵan joq pa? – Árıne, bastapqyda ondaı oqıǵalar bolyp turǵan. Boksqa qyzdar kóbine óz erkimen kelip júr. Biz eshkimdi qınamaımyz. Qazir quramada kezinde kúres, kık­­­­­boksıng, qoıan-qoltyq kúres­pen aınalysqan qyzdar kóp. – Boks federasııasy tara­­pynan áıelder sportynyń osy túrine qandaı jaǵdaı jasalýda? – Jaqsy jaǵdaı jasalyp otyr. Biz buryndary oqý-jattyǵý jıyndaryna, kıim-keshek, tamaq­qa, jarysqa shyqqanda jatyn oryn alý úshin qarjy izdep jú­retin edik. Qazir olaı emes. Ko­mandanyń birinshi nómirli boks­shylary 2 500 AQSh dollary, ekin­shi nómirlileri 1 500 dollar kó­leminde aılyq alady. Onyń ús­tinde syıaqy da bar. Fede­ra­sııa basshylyǵyna Tımýr Quly­baev kelgeli beri áıelder boksyn damytýǵa qolda bar jaǵdaıdyń bári jasalýda. – Estýimizshe siz elimizde áı­el­­der boksyn damytýdy alǵash­qylardyń biri bolyp qolǵa alǵan ekensiz. Osy jóninde aıtyp berseńiz. – Iá, 2005 jylǵa deıin men 2 jyl Vetnamda jumys istegen bolatynmyn. Elge kelgende sol kezdegi Týrızm jáne sport agent­tiginiń tóraǵasy Dáýlet Turly­hanovqa áıelder boksy týraly kórgen-bilgenimdi aıtyp, ony Qa­zaqstanda damytsaq qalaı bo­lar edi degen bolatynmyn. Ol bul usynysty qoldady. Sóıtip, biz 2005 jyly áıelder boksynan alǵashqy Qazaqstan chempıonatyn ótkizdik. Oǵan 20 adam ǵana qa­tys­qan edi. Sodan keıin 40 qyz­dyń qatysýymen 2006 jyly kezekti chempıonat ótkizdik. 2007 jyly oǵan – 84, 2008 jyly – 120, byltyr – 140, al sońǵy chem­pıo­natqa 158 sportshy qatysty. – Aldaǵy jarystarǵa daıyn­dyqtaryńyz týraly aıtsańyz. – Osy jyly eki úlken bá­se­kege daıyndalatyn bolamyz. Bi­rinshisi – qyrkúıek aıynda Bar­ba­dos­ta ótetin álem chem­pıo­naty, ekinshisi – qarashada Qy­taıda ja­laý­yn kóteretin jazǵy Azııa oı­yn­dary. Olarǵa koman­da­ny irik­teý úshin 2-9 tamyz kún­de­ri Qos­­tanaı qalasynda bas qosamyz. Áńgimelesken  Dastan KENJALIN.

MARAFONShYLAR JORYǴY

Ańyraqaı shaıqasynyń 280 jyldyǵyna arnaldy

Bulanty ózeni boıyndaǵy 1726 jylǵy, 1729 jylǵy Ańyraqaı dala­­synda bolǵan shaıqasta ult múddesi joǵary qoıylyp, elimiz jeńiske jetti. Búginde tarıhshylar Ańyra­qaı shaıqasy – qazaqtyń ekinshi Bo­rodınosy dep oryndy baǵa bergeni onyń qanshalyqty tartysty bolǵa­nyn, halyqtyń erik-jigerin janyp, erlikke bastaǵanyn dáleldeıdi. Osy qart tarıhty búgingi urpaq­qa ulaǵat etý maqsatynda el kóle­minde atap ótiletin bıylǵy Ańyra­qaı shaıqasynyń 280 jyldyǵyna baılanysty uıymdas­tyrylǵan is-shara barysynda Almaty qalasynan shyqqan jaıaý marafon­shy­lar Jam­byl aýdanynyń Uzynaǵash aýy­lyna aıaldap, jurtshylyqpen kezdesti. Marafonshylar quramynda me­dı­sına jáne pedagogıka ǵylymda­rynyń doktory Sovethan Ǵabbasov, “Jeltoq­san aqıqatynyń” tóraǵasy Beısenǵazy Sádýuly, Almaty qa­lasy marafonshy­la­rynyń tóraǵasy Álim Sháripov, Más­keý qalasynyń turǵy­ny, marafonshy Sonıa Janı­sına, álem chempıony, ha­lyqaralyq mara­fon­shy Aýqan Muqa­tanov jáne bas­qa­lary boldy. Jıynda jońǵar­lar­dyń betin birjola qaıtarǵan, al­ty alashtyń rýhyn kótergen Ańy­ra­qaı shaıqasynyń mán-mańyzy, hal­qymyzdyń jan berip, jan alysqan sátterdegi namysyn janyp, qanyn qaı­natqan, jaýǵa degen óshpendiligi je­ńiske jetkizgendigi ortaǵa salyndy. Marafonshylardy aýdan jurt­shy­lyǵy men S.Berdiqulov, Abaı, Naýryzbaı batyr, T.Rysqulov atyn­daǵy mektep oqýshylary men ustaz­dary, “Jas Otan” jastar qanaty­nyń múshe­leri qarsy alyp, Ańyra­qaı shaı­qa­synyń tarıhy men búgingi táý­el­siz­digimizdiń baǵa jetkiliksiz qun­­dylyqtary jaıly ádemi áńgime órbidi. Elimiz egemendikke qol jetkiz­gen­nen bergi kezeńde ultymyzdyń uly tul­ǵalaryn ulyqtap, tarıhtan oryn alǵan aıtýly oqıǵalardy atap ótý dástúri qalyptassa, Ańyraqaı shaıqasynyń 280 jyldyǵynyń atap ótiletindigi sonyń bir kórinisi deýge bolady. Aldan sý, art jaqtan jaý qysqan sol zamanda eliniń birligin bıik ustaǵan Úısin Tóle bı men Qaz daýysty Qazybek, Alshyn Áıteke bılerdiń esimderi búginde birlik týyn kótergen Abylaı hanmen qatar atalady. Jıynda osy jaılar da oıǵa oralyp, búgingi urpaqty eljan­dylyqqa tárbıe­leýdiń altyn dińge­gindeı eske salyndy. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy.