Keıbir jandar ómirge erekshe qushtar bolady. Ondaılardy tirshiliktiń eshbir synaǵy jasyta almaıdy. Sezimge berilgish kúırek pendeler bos qııalmen, áreketi joq ársiz úmitpen ýaqytyn ótkizip jatqanda, ol adamdar tirshiligine de, qulshylyǵyna da paıdaly istermen shuǵyldanyp, erekshelene biledi. Sol ereksheniń biri – Ernar. Ony biraz ýaqyttan beri tanıtyn bolǵan soń ol týraly qalaı jazarymdy bilmeı, qaı qyrynan kórsetsem eken, qaı qyryn úlgi etsem eken dep kádimgideı tolǵandym. Sońynda sanamdaǵy estelikterdi qaıta bir súzip shyǵyp, bárin basynan bastaıyn dep uıǵardym.
Osydan bes jyl buryn Ernar Astanaǵa keldi. Pende bolǵan soń: «Aıaǵynyń kemdigi bar eken-aý. Mynadaı úlken shaharda qalaı ómir súrmek?» degen oıǵa berilgenim ras. Biraq, Qytaıdyń sonaý Shyńjań ólkesinen, onyń ishinde Altaı aımaǵynan kelgen Ernar tym jigerli edi. Ol 2003 jyly Qytaıdyń «Shyńjań ýnıversıtetine» oqýǵa túsip, atalǵan oqý ornyn «Aqparat jáne esepteý» mamandyǵy boıynsha bitirgen. Oqýyn bitirgen soń ómir boıy úkimettiń aqshasyn alyp otyratyn memlekettik qyzmetke turǵan. Osy jerde sál túsindirme jasap ótýdi jón kórip otyrmyn. Qytaı sosıalıstik júıedegi el bolǵan soń, onda memlekettik qyzmetke bir ilikken adamdy óle-ólgenshe úkimet baǵady. Iаǵnı, ol jaqta memlekettik qyzmetten shyǵyp ketý degen uǵym bolmaıdy. Talaı úmitkerlermen qatar baq synasyp, emtıhan tapsyryp, sonyń ishinde jeńiske jetip otyrǵan soń tastap ketý de qıyn. Ekinshiden, «memlekettik qyzmet» degen tek joǵary organdarda jumys isteý degendi bildirmeıdi. Mysaly, dáriger de, muǵalim de, ınjener de memleket qyzmetkerleri. Olarǵa múmkindiginshe turmys-tirshiliginiń jaqsy bolýyna basymdyq beriledi. Mine, bizdiń keıipkerimiz memleketiniń álgindeı artyqshylyǵyn belinen bir syzyp, atajurtyna tartyp otyrǵan. Al munda kelgende «memlekettik qyzmetke» ornalaspaǵany taǵy belgili.
Áıtse de bala kúninen kompıýterdiń ishek-qarnyn aqtaryp oınaıtyn áýestigi ony Astana turǵyndarynyń birazyn tórine shyǵartty. Kóp sóılemeıtin, odan da naqty bir is istegendi táýir kóretin Ernar kelgen kúnnen qaladaǵy avtobýs aıaldamalaryna «úılerińizde kompıýter buzylsa, meni shaqyryńyzdar» dep jazyp, oǵan qosa telefon nómirin kórsetip ile berdi. Az kún ótpeı qalta telefony bezildeı jóneletindi shyǵardy. Sóıtip júrip, eldiń shań basyp turǵan kompıýterlerin elpek attaı zaýlatýmen aınalysqan Ernar «kompıýter jóndeýshi» retinde biraz ortalarǵa tanyla bastady. Álginde aıtqanymyzdaı, tórde otyryp, qurmet te kórdi. Jarty jyl ótken soń azamattyǵyn aldy. Bul aıtýǵa ǵana ońaı. Azamattyq alýdyń sharýasyn ózi basynan ótkermegen adam bilmeıdi de...
Mine, sodan beri de zaýlap ýaqyt ótip barady. Osynda kelgenine bir jyl tolǵanda ol «Qaranar» degen kompıýter ortalyǵyn ashty. Úlken qalaǵa úlken maqsattyń jeteginde kelgenimen, bir jaǵynan orys tilin bilmegeni úshin qujat retteýdiń jónin tappaı, ekinshiden, qaǵazbastylyqtan qajyp, sosyn kóshedegi kezdeısoq alaıaqtarǵa jem bolyp júrgen Qytaıdan kelgen qandastaryna kómek kórsetýdiń jolyn izdegen Ernar osy ortalyqty ashýǵa bel baılaǵany da esimizde. Ortalyqqa on shaqty kompıýter ornatyp, jumysyn bastap ketken soń, anda-sanda baqylap ta júrdik. Onda kompıýter jóndeý, antıvırýs ornatý, júıe engizý, sýret shyǵarý, túıindeme jasaý, ınternet, kompıýter tutyný qyzmetin kórsetý, Qytaıǵa baratyn Qazaqstan azamattaryna vıza ashý qujattaryn daıarlaý, sondaı-aq, Qytaıdan kelgen qazaqtardyń qujattaryn qytaı tilinen qazaq tiline aýdaryp, notarıýs jasaý, Qazaqstan Respýblıkasy azamattaryn jumyspen qamtý týraly aqparattarmen qamtamasyz etý, t.b túrli qyzmetterdiń basynda osy qarshyǵadaı qara jigit turdy. Osy jerde onyń ultjandylyǵyn da aıta ketý oryndy bolar dep oılaımyn. «Skanırovanıe», «lamınırovanıe» degende tilimiz amalsyzdan buralatyn, onyń ústine talaı jerden dál sol kúıinde kezdestirip júrgen sózderimizdi Erekeń «súzip alý», «jarǵaqtaý» dep ózinshe aýdaryp, ortalyǵynda kórsetiletin qyzmetter tizimine kirgizdi. Ana tiliniń ýyzyna jaryp ósken árbir adam bul aýdarmanyń sonshalyqty uǵynyqty ári dál ekenin ańǵaryp, ultqa qyzmet etýdiń osyndaı eleýsiz nárselerden bastalatynyn paıymdar edi.
Búginde «Qaranar» ortalyǵy – kádimgideı qalyptasqan, kópshilik biletin ortalyqtardyń biri. О́ıtkeni, onyń basqarýshysy basqa emes, Ernar. Qaramaǵynda úsh adam eńbek etedi. Solardyń aılyq jalaqysyn dál ýaqytynda berip otyrý óziniń moınynda. Kóbinde qujattarǵa qatysty isti ózi tyndyrady. Eń tańǵalarlyǵy, siz ben bizdiń taǵatymyz jetip, jarty kúnde aıaqtaı almaıtyn sharýalardy Erekeńniń ary ketkende 2-3 saǵatta bitirip bere alatyndyǵy. Tıisti mekemelerdi de, qandaı qujat alý úshin ne kerek degendi de bes saýsaǵyndaı biletin adam bolsa, ol da Ernar. Sol úshin qujatqa qatysty qandaı másele shyqsa da, ózimizdiń de osy maqalanyń keıipkerin izdep júretinimiz jasyryn emes.
Ernar alǵash Astanaǵa kelgende boıdaq jigit bolatyn. Ata-anasy, baýyrlary, týǵan-týysy bári Shińgilde qalǵan. Mektepte birge oqyǵan synyptastary men aýyldas tanystaryn ǵana qara tutyp elordaǵa kelgen jigerli jigit qazir bir áýlettiń asyraýshysy, pana bolar tiregi dese bolady. Aldymen qalanyń shetinen jer alyp, úı saldy. Sońynan ata-anasyn kóshirip aldy. Osydan eki jyl buryn aıdaı sulý Nursáýlege úılendi. Quldyrańdaǵan sábıi ósip keledi. Otbasylyq baqyttyń klassıkalyq úlgisi qarapaıym ǵana bolatynyn dáleldep jatý da artyq. Mine, Ernardyń tirshiligi osyndaı.
Ernardyń tirshiligi ǵana emes, qulshylyǵy da «ımanymyz júrekte» dep, ony namazben bekitýge kelgende álsizdik tanytatyn kóbimizge úlgi bolýǵa jaraıdy. Namaz oqý qupııa qulshylyq desek te, Ernardy kórgen saıyn ıslamnyń keremettigine, adamnyń múmkindiginiń mol ekenine, eń bastysy, ol múmkindik dene qýatynan buryn mıdyń, sananyń qýatyna táýeldi ekenine kózimiz jete túsedi. Osy ótkende «Feısbýk» áleýmettik jelisinde Abaı Qalshabek esimdi aqyn zamandasymyzdyń «Múmkindigi shekteýli» degendi múmkindigi sheksiz bireý oılap shyǵarǵan-aý» degen turǵydaǵy, kisige úlken oı salatyn jazbasyn baıqap qalǵanbyz. Shynynda qoǵamǵa qajettiliktiń, tolyqqandy adamdyqtyń ólshemin tek qana on eki músheniń saýlyǵymen ólshep úırengen jandardyń bolatyny, olar adamnyń qarym-qabiletin tek osy turǵyda ǵana baǵalaıtyny da ras qoı. Al, Ernaryńyz «múmkindigi sheksiz» sol jandardan eshqandaı da kem emes. О́z ortasyna súıkimdi, qoǵamǵa qajetti ári paıdaly, eń bastysy, júregine ıman uıalaǵan azamat. О́z basym osy ýaqytqa deıin onyń qabaǵy túsip ne birnársege ashýlanyp, ne bireýge daýys kóterip sóılep jatqanyn, tipti qoǵamdaǵy keıbir ádiletsizdikter týraly júni jyǵylyp áńgime ǵyp otyrǵanyn kórgen emespin. Kóp sóılemese de, jadyrańqy minezimen, jarasymdy ázilimen jaırańdap júredi. Kóbinde ýaqyttyń tym qymbat ekenin esimizge salyp, sharýa tyndyrý úshin astyndaǵy jeńil kóligimen quıǵytyp bara jatady. Mine, bizdiń Ernar osyndaı jan.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Astana.
Osydan bes jyl buryn Ernar Astanaǵa keldi. Pende bolǵan soń: «Aıaǵynyń kemdigi bar eken-aý. Mynadaı úlken shaharda qalaı ómir súrmek?» degen oıǵa berilgenim ras. Biraq, Qytaıdyń sonaý Shyńjań ólkesinen, onyń ishinde Altaı aımaǵynan kelgen Ernar tym jigerli edi. Ol 2003 jyly Qytaıdyń «Shyńjań ýnıversıtetine» oqýǵa túsip, atalǵan oqý ornyn «Aqparat jáne esepteý» mamandyǵy boıynsha bitirgen. Oqýyn bitirgen soń ómir boıy úkimettiń aqshasyn alyp otyratyn memlekettik qyzmetke turǵan. Osy jerde sál túsindirme jasap ótýdi jón kórip otyrmyn. Qytaı sosıalıstik júıedegi el bolǵan soń, onda memlekettik qyzmetke bir ilikken adamdy óle-ólgenshe úkimet baǵady. Iаǵnı, ol jaqta memlekettik qyzmetten shyǵyp ketý degen uǵym bolmaıdy. Talaı úmitkerlermen qatar baq synasyp, emtıhan tapsyryp, sonyń ishinde jeńiske jetip otyrǵan soń tastap ketý de qıyn. Ekinshiden, «memlekettik qyzmet» degen tek joǵary organdarda jumys isteý degendi bildirmeıdi. Mysaly, dáriger de, muǵalim de, ınjener de memleket qyzmetkerleri. Olarǵa múmkindiginshe turmys-tirshiliginiń jaqsy bolýyna basymdyq beriledi. Mine, bizdiń keıipkerimiz memleketiniń álgindeı artyqshylyǵyn belinen bir syzyp, atajurtyna tartyp otyrǵan. Al munda kelgende «memlekettik qyzmetke» ornalaspaǵany taǵy belgili.
Áıtse de bala kúninen kompıýterdiń ishek-qarnyn aqtaryp oınaıtyn áýestigi ony Astana turǵyndarynyń birazyn tórine shyǵartty. Kóp sóılemeıtin, odan da naqty bir is istegendi táýir kóretin Ernar kelgen kúnnen qaladaǵy avtobýs aıaldamalaryna «úılerińizde kompıýter buzylsa, meni shaqyryńyzdar» dep jazyp, oǵan qosa telefon nómirin kórsetip ile berdi. Az kún ótpeı qalta telefony bezildeı jóneletindi shyǵardy. Sóıtip júrip, eldiń shań basyp turǵan kompıýterlerin elpek attaı zaýlatýmen aınalysqan Ernar «kompıýter jóndeýshi» retinde biraz ortalarǵa tanyla bastady. Álginde aıtqanymyzdaı, tórde otyryp, qurmet te kórdi. Jarty jyl ótken soń azamattyǵyn aldy. Bul aıtýǵa ǵana ońaı. Azamattyq alýdyń sharýasyn ózi basynan ótkermegen adam bilmeıdi de...
Mine, sodan beri de zaýlap ýaqyt ótip barady. Osynda kelgenine bir jyl tolǵanda ol «Qaranar» degen kompıýter ortalyǵyn ashty. Úlken qalaǵa úlken maqsattyń jeteginde kelgenimen, bir jaǵynan orys tilin bilmegeni úshin qujat retteýdiń jónin tappaı, ekinshiden, qaǵazbastylyqtan qajyp, sosyn kóshedegi kezdeısoq alaıaqtarǵa jem bolyp júrgen Qytaıdan kelgen qandastaryna kómek kórsetýdiń jolyn izdegen Ernar osy ortalyqty ashýǵa bel baılaǵany da esimizde. Ortalyqqa on shaqty kompıýter ornatyp, jumysyn bastap ketken soń, anda-sanda baqylap ta júrdik. Onda kompıýter jóndeý, antıvırýs ornatý, júıe engizý, sýret shyǵarý, túıindeme jasaý, ınternet, kompıýter tutyný qyzmetin kórsetý, Qytaıǵa baratyn Qazaqstan azamattaryna vıza ashý qujattaryn daıarlaý, sondaı-aq, Qytaıdan kelgen qazaqtardyń qujattaryn qytaı tilinen qazaq tiline aýdaryp, notarıýs jasaý, Qazaqstan Respýblıkasy azamattaryn jumyspen qamtý týraly aqparattarmen qamtamasyz etý, t.b túrli qyzmetterdiń basynda osy qarshyǵadaı qara jigit turdy. Osy jerde onyń ultjandylyǵyn da aıta ketý oryndy bolar dep oılaımyn. «Skanırovanıe», «lamınırovanıe» degende tilimiz amalsyzdan buralatyn, onyń ústine talaı jerden dál sol kúıinde kezdestirip júrgen sózderimizdi Erekeń «súzip alý», «jarǵaqtaý» dep ózinshe aýdaryp, ortalyǵynda kórsetiletin qyzmetter tizimine kirgizdi. Ana tiliniń ýyzyna jaryp ósken árbir adam bul aýdarmanyń sonshalyqty uǵynyqty ári dál ekenin ańǵaryp, ultqa qyzmet etýdiń osyndaı eleýsiz nárselerden bastalatynyn paıymdar edi.
Búginde «Qaranar» ortalyǵy – kádimgideı qalyptasqan, kópshilik biletin ortalyqtardyń biri. О́ıtkeni, onyń basqarýshysy basqa emes, Ernar. Qaramaǵynda úsh adam eńbek etedi. Solardyń aılyq jalaqysyn dál ýaqytynda berip otyrý óziniń moınynda. Kóbinde qujattarǵa qatysty isti ózi tyndyrady. Eń tańǵalarlyǵy, siz ben bizdiń taǵatymyz jetip, jarty kúnde aıaqtaı almaıtyn sharýalardy Erekeńniń ary ketkende 2-3 saǵatta bitirip bere alatyndyǵy. Tıisti mekemelerdi de, qandaı qujat alý úshin ne kerek degendi de bes saýsaǵyndaı biletin adam bolsa, ol da Ernar. Sol úshin qujatqa qatysty qandaı másele shyqsa da, ózimizdiń de osy maqalanyń keıipkerin izdep júretinimiz jasyryn emes.
Ernar alǵash Astanaǵa kelgende boıdaq jigit bolatyn. Ata-anasy, baýyrlary, týǵan-týysy bári Shińgilde qalǵan. Mektepte birge oqyǵan synyptastary men aýyldas tanystaryn ǵana qara tutyp elordaǵa kelgen jigerli jigit qazir bir áýlettiń asyraýshysy, pana bolar tiregi dese bolady. Aldymen qalanyń shetinen jer alyp, úı saldy. Sońynan ata-anasyn kóshirip aldy. Osydan eki jyl buryn aıdaı sulý Nursáýlege úılendi. Quldyrańdaǵan sábıi ósip keledi. Otbasylyq baqyttyń klassıkalyq úlgisi qarapaıym ǵana bolatynyn dáleldep jatý da artyq. Mine, Ernardyń tirshiligi osyndaı.
Ernardyń tirshiligi ǵana emes, qulshylyǵy da «ımanymyz júrekte» dep, ony namazben bekitýge kelgende álsizdik tanytatyn kóbimizge úlgi bolýǵa jaraıdy. Namaz oqý qupııa qulshylyq desek te, Ernardy kórgen saıyn ıslamnyń keremettigine, adamnyń múmkindiginiń mol ekenine, eń bastysy, ol múmkindik dene qýatynan buryn mıdyń, sananyń qýatyna táýeldi ekenine kózimiz jete túsedi. Osy ótkende «Feısbýk» áleýmettik jelisinde Abaı Qalshabek esimdi aqyn zamandasymyzdyń «Múmkindigi shekteýli» degendi múmkindigi sheksiz bireý oılap shyǵarǵan-aý» degen turǵydaǵy, kisige úlken oı salatyn jazbasyn baıqap qalǵanbyz. Shynynda qoǵamǵa qajettiliktiń, tolyqqandy adamdyqtyń ólshemin tek qana on eki músheniń saýlyǵymen ólshep úırengen jandardyń bolatyny, olar adamnyń qarym-qabiletin tek osy turǵyda ǵana baǵalaıtyny da ras qoı. Al, Ernaryńyz «múmkindigi sheksiz» sol jandardan eshqandaı da kem emes. О́z ortasyna súıkimdi, qoǵamǵa qajetti ári paıdaly, eń bastysy, júregine ıman uıalaǵan azamat. О́z basym osy ýaqytqa deıin onyń qabaǵy túsip ne birnársege ashýlanyp, ne bireýge daýys kóterip sóılep jatqanyn, tipti qoǵamdaǵy keıbir ádiletsizdikter týraly júni jyǵylyp áńgime ǵyp otyrǵanyn kórgen emespin. Kóp sóılemese de, jadyrańqy minezimen, jarasymdy ázilimen jaırańdap júredi. Kóbinde ýaqyttyń tym qymbat ekenin esimizge salyp, sharýa tyndyrý úshin astyndaǵy jeńil kóligimen quıǵytyp bara jatady. Mine, bizdiń Ernar osyndaı jan.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Astana.
